آخرین اخبار و تحولات صنعت فولاد ایران
نگاهی به نبض متلاطم بازار و اهمیت استراتژیک فولاد
به گزارش فولاد شاهان صنعت فولاد ایران همواره به عنوان یکی از ستونهای اصلی اقتصاد ملی و موتور محرک توسعه زیرساختها مطرح بوده است. با این حال، در ماههای اخیر، این صنعت شاهد نوسانات شدیدی در بازارهای داخلی و بینالمللی بوده است. از یک سو، افزایش تقاضای جهانی برای فولاد و از سوی دیگر، چالشهای ساختاری داخلی شامل نوسانات نرخ ارز، تغییرات ناگهانی در سیاستهای یارانهای انرژی و اختلالات در زنجیره تأمین، بازار فولاد ایران را در معرض ابهام قرار داده است. در این گزارش تحلیلی، به بررسی آخرین تحولات تولید، صادرات، قیمتگذاری و برنامههای توسعهای این صنعت حیاتی میپردازیم.
عملکرد تولید در ۹ ماهه ۱۴۰۴ و نقش غولهای صنعت
عملکرد تولید در سال جاری، علیرغم تمام چالشها، نشاندهنده ظرفیت بالای تولیدکنندگان بزرگ کشور است. بر اساس آمار منتشر شده از انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، در ۹ ماهه ابتدایی سال ۱۴۰۴، شاهد رشد چشمگیر تولید فولاد خام نسبت به مدت مشابه سال گذشته بودهایم.
آمار رشد تولید:
گزارشها حاکی از آن است که تولید فولاد خام در این دوره زمانی به بیش از ۲۵ میلیون تن رسیده که نشاندهنده رشد تقریبی (۴.۵%) در مقایسه با سال ۱۴۰۳ است. این رشد عمدتاً مدیون پایداری نسبی در تأمین خوراک و بهبود بهرهوری در واحدهای بزرگ است.
نقش شرکتهای بزرگ:
دو بازیگر اصلی این عرصه، یعنی فولاد مبارکه اصفهان و فولاد خوزستان، همچنان موتور محرکه این رشد بودهاند.
- فولاد مبارکه: با تمرکز بر افزایش تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر (مانند ورقهای پوششدار)، توانسته است سهم قابل توجهی از افزایش ظرفیت را به خود اختصاص دهد.
- فولاد خوزستان: تمرکز این شرکت بر افزایش ظرفیت تولید تختال و بیلت، نقش کلیدی در تأمین مواد اولیه برای کارخانجات نورد داخلی داشته است.
با این حال، تأمین پایدار گاز و برق در فصول اوج مصرف، همچنان بزرگترین گلوگاه این شرکتها برای رسیدن به ظرفیت اسمی است.
وضعیت صادرات، مقاصد اصلی و چالشهای تحریمی
صادرات، شریان حیاتی تأمین ارز برای صنعت فولاد ایران است. در حالی که تقاضای جهانی قوی بوده است، موانع لجستیکی و محدودیتهای بینالمللی مسیر را برای صادرکنندگان دشوار کرده است.
مقاصد کلیدی صادراتی:
عمده صادرات محصولات فولادی ایران همچنان به بازارهای سنتی و منطقهای معطوف است:
- چین: این کشور بزرگترین مصرفکننده فولاد جهان، همواره مقصد اصلی صادرات شمش و محصولات نیمهتمام ایران بوده است.
- ترکیه: به عنوان یک هاب پردازش فولاد در منطقه، ترکیه سهم قابل توجهی در واردات محصولات ایرانی دارد.
- کشورهای CIS و آسیای میانه: با توجه به مزیتهای جغرافیایی، این بازارها اهمیت ویژهای یافتهاند.
تأثیر چالشهای لجستیکی و تحریمها:
تحریمهای بینالمللی، بهویژه در بخش مالی و کشتیرانی، تأثیر مستقیمی بر حاشیه سود صادرکنندگان گذاشته است.
- هزینههای بیمه و حمل و نقل: افزایش ریسکهای سیاسی منجر به بالا رفتن حق بیمه کشتیها و نرخهای حمل دریایی شده است که مستقیماً قیمت نهایی کالا را افزایش میدهد.
- نوسانات نرخ ارز ترجیحی: عدم شفافیت در تخصیص ارز حاصل از صادرات به تولیدکنندگان داخلی، منجر به اختلال در خرید مواد اولیه وارداتی (مانند فروآلیاژها) و کاهش قدرت رقابتپذیری شده است.
به طور تخمینی، هزینههای لجستیکی و مالی ناشی از تحریمها، بین (۵) تا (۷%) از حاشیه سود ناخالص صادرکنندگان را کاهش داده است.
تحلیل روند قیمتهای داخلی و پیشبینی بازار
بازار داخلی فولاد ایران از یک مدل قیمتگذاری پیچیده پیروی میکند که تحت تأثیر دو عامل اصلی است: قیمتهای جهانی (دلار آزاد) و نرخهای اعمال شده توسط بورس کالا.
نوسانات قیمت بر اساس مواد اولیه:
در ماههای اخیر، نوسانات شدید در نرخ ارز آزاد و قیمت سنگآهن در بازارهای جهانی، محرک اصلی نوسانات در قیمت محصولات فولادی نهایی بوده است.
افزایش نرخ ارز آزاد، قیمت تمام شده محصول را به دلیل افزایش هزینههای سربار (انرژی، نیروی انسانی، مواد غیرمستقیم) افزایش داده است، حتی اگر قیمت جهانی شمش ثابت بماند. این امر سبب شده تا قیمتهای پایه اعلامی در بورس کالا نیز روندی صعودی داشته باشد.
پیشبینی بازار برای فصل مصرف:
با ورود به فصول سرد و افزایش تقاضا برای پروژههای عمرانی و ساختوساز که معمولاً در بهار و تابستان اوج میگیرد، انتظار میرود تقاضای داخلی در فصل آینده افزایش یابد.
- سناریوی محتمل: با توجه به تثبیت نسبی نرخ ارز در کانالهای بالا و افزایش نیاز پروژههای زیرساختی، پیشبینی میشود که قیمتها در بازار داخلی روندی افزایشی با نوسانات شدید روزانه را تجربه کنند، مگر اینکه سیاستگذاریهای دولتی در زمینه انرژی دچار تغییرات اساسی شود.
- فشار تقاضا: اگر عرضه از سوی تولیدکنندگان نتواند همگام با تقاضا رشد کند، شکاف قیمتی بین نرخ بورس و بازار آزاد مجدداً عمیقتر خواهد شد.
افق بلندمدت – طرحهای توسعهای تا افق ۱۴۱۰
صنعت فولاد ایران چشماندازی بلندپروازانه برای رسیدن به ظرفیت تولید ۵۵ میلیون تن فولاد خام تا سال ۱۴۱۰ ترسیم کرده است. دستیابی به این هدف نیازمند سرمایهگذاریهای هنگفت در توسعه زیرساختها و بهرهبرداری از ظرفیتهای مغفول مانده است.
سرمایهگذاریهای جدید و طرحهای توسعهای:
بخش عمده این افزایش ظرفیت قرار است از طریق تکمیل پروژههای نیمهتمام و نوسازی کارخانجات موجود محقق شود:
- پروژههای احداث زنجیره کامل: تمرکز بر احداث کارخانجات فولاد سازی جدیدی در سواحل جنوبی (نزدیک به آب و امکان صادرات بهتر) با هدف کاهش وابستگی به زنجیره سنتی سنگآهن تا کنسانتره و گندله.
- بهینهسازی مصرف انرژی: سرمایهگذاری در تکنولوژیهای پیشرفته کوره قوس الکتریکی (EAF) با بهرهگیری از قراضه داخلی و خارجی، به منظور کاهش وابستگی به کورههای بلند (BF-BOF) که مصرف گاز طبیعی بالایی دارند.
- فولاد آلیاژی و تخصصی: برنامهریزی برای افزایش سهم فولادهای خاص و آلیاژی که حاشیه سود بالاتری در بازارهای بینالمللی دارند، جهت خروج از وابستگی صرف به شمش و محصولات پایه.
چالش اصلی سرمایهگذاری: بزرگترین مانع در مسیر تحقق این اهداف، تأمین منابع مالی ارزی پایدار در سایه ریسکهای ژئوپلیتیکی و عدم اطمینان در مورد قیمت خوراک انرژی در افق بلندمدت است.
کلیدهای عبور از بحران و تضمین آینده
صنعت فولاد ایران پتانسیل عظیمی برای تبدیل شدن به قطب منطقهای دارد، اما ثبات مسیر توسعه، منوط به رفع چالشهای ساختاری و سیاستگذاریهای کلان است.
نکات کلیدی برای آینده صنعت:
- ثبات سیاستهای انرژی: بزرگترین عامل تعیینکننده در سودآوری و ظرفیت تولید، دسترسی پایدار و با قیمت رقابتی به حاملهای انرژی (گاز و برق) است. هرگونه تغییر ناگهانی در قیمتگذاری داخلی انرژی، مستقیماً به کاهش تولید و از دست رفتن بازارهای صادراتی منجر میشود.
- بهبود زیرساختهای لجستیکی: سرمایهگذاری فوری در توسعه بنادر تخصصی فولاد و بهبود شبکه ریلی برای حمل مواد اولیه و محصولات نهایی ضروری است تا وابستگی به کانالهای پرهزینه حمل و نقل برونمرزی کاهش یابد.
- شفافیت ارزی: ایجاد یک سازوکار شفاف و تضمینشده برای بازگشت ارز حاصل از صادرات، میتواند انگیزه تولیدکنندگان برای افزایش صادرات و ورود به بازارهای پرریسکتر را تقویت کند.
