بحران در زنجیره ارزش؛ واکاوی تحلیلی فولاد شاهان از افزایش نرخ ضرایب کنسانتره و گندله
در روزهای اخیر، ابلاغیه جدید وزارت صمت مبنی بر افزایش ۱.۵ واحد درصدی ضرایب قیمت پایه کنسانتره و گندله، موجی از نگرانی و اعتراض را در میان فعالان زنجیره آهن و فولاد کشور برانگیخته است. ما در فولاد شاهان، به عنوان بازوی تحلیلی و دیدهبان تخصصی بازار آهن، معتقدیم که این تصمیم نه تنها فاقد مبنای کارشناسی است، بلکه میتواند توازنِ شکننده زنجیره ارزش فولاد را در شرایط رکودی فعلی کاملاً منهدم کند.
این گزارش تحلیلی، حاصل ساعتها واکاوی آماریِ تیم تحریریه فولاد شاهان بر روی دادههای بورس کالا است تا پرده از واقعیتهای پشتپرده این تصمیم بردارد.
۱. توازن یا تناقض؟ چرا زنجیره فولاد در خطر است؟
زنجیره ارزش فولاد، یک سیستم همبسته و ارگانیک است. از استخراج سنگ آهن تا تولید نهایی مقاطع فولادی، هر مرحله به مرحله قبلی وابستگیِ مالی و عملیاتی دارد. وقتی تعادل این زنجیره توسط سیاستهای دستوری و خارج از قواعدِ عرضه و تقاضا به هم میخورد، اولین قربانی، حلقههای پاییندستی هستند که قدرت چانهزنی کمتری دارند.
در حالی که حلقههای بالادستی (معدنیها) به دلیل دسترسی به منابع خام و حاشیه سود بالا، همواره در امنیت نسبی به سر میبرند، حلقههای میانی یعنی واحدهای احیاء مستقیم و فولادسازی، با چالشهای بیسابقهای در تأمین انرژی و مواد اولیه مواجهاند. تحلیلهای ما در فولاد شاهان نشان میدهد که هدف از این افزایش قیمت، نه حمایت از تولید، بلکه انتقالِ غیرمنطقیِ ثروت از جیب تولیدکنندگان میانی به شرکتهای معدنی است.
۲. مهندسیِ عرضه در بورس کالا؛ واکاوی دادههای آماری
یکی از بزرگترین انتقادات ما در فولاد شاهان، نادیده گرفتن واقعیتهای بازار در تصمیمگیریهای دولتی است. بررسی دادههای چهار ماهه نخست سال جاری در مقایسه با سال گذشته، حقیقتی تلخ را فاش میکند: کاهش ۲۲.۶ درصدی عرضه کنسانتره در بورس کالا.
سؤال اساسی اینجاست: اگر شرکتهای معدنی با کمبود تولید مواجه نیستند و صادرات نیز با وجود مشکلات لجستیکی به سقف تاریخی خود رسیده، چرا عرضه در بورس کالا کاهش یافته است؟
- عرضه کنسانتره: از ۶.۷۹ میلیون تن به ۵.۲۶ میلیون تن کاهش یافته است.
- رشد معاملات: با وجود کاهش شدید عرضه، تقاضا ۳۱.۹ درصد رشد کرده است.
این اعداد برای یک ناظرِ اقتصادی، ترجمهای جز «مهندسی عرضه» و «قیمتسازی هدفمند» ندارد. وقتی عرضهکننده، کالا را قطرهچکانی به بازار تزریق میکند، طبیعی است که قیمت پایه صعودی شود. این رفتار نه تنها بازار انواع آهنآلات را بیثبات میکند، بلکه اعتماد به سازوکار بورس کالا را نیز خدشهدار میسازد.
۳. نسبت قیمتها؛ چرا حاشیه سود در حال بلعیده شدن است؟
یکی از شاخصهای کلیدی که در فولاد شاهان به آن بسیار توجه میکنیم، “نسبت قیمت کنسانتره به گندله” است. در چهار ماهه نخست ۱۴۰۴، این نسبت ۶۶.۷ درصد بود، اما در مدت مشابه امسال به ۷۶.۶ درصد جهش کرده و در تیرماه ۱۴۰۵ به رقم حیرتانگیز ۹۴.۶۸ درصد رسیده است.
این اعداد به چه معناست؟ یعنی هزینه مواد اولیه برای واحدهای گندلهسازی و احیاء مستقیم به قدری افزایش یافته که عملاً حاشیه سود آنها به سمت صفر میل میکند. تولیدکنندگانی که با هزاران مانع از جمله محدودیت برق و گاز دستوپنج نرم میکنند، اکنون باید هزینههای بیپایه و اساسِ مواد اولیه را نیز پرداخت کنند. این تصمیم، عملاً به معنای بستنِ درهای واحدهای تولیدی در سال جاری است.
۴. پاسخ به سفسطه «چالشهای صادراتی»
فعالان معدنی همواره مدعی هستند که مشکلات صادرات و لجستیک، آنها را در تنگنا قرار داده و باید با افزایش ضرایب در بازار داخلی، این خسارت را جبران کنند. اما تیم تحقیق و توسعه فولاد شاهان این استدلال را نمیپذیرد.
آیا بحران حملونقل و محدودیتهای صادراتی فقط برای شرکتهای معدنی است؟ یا فولادسازان و نوردکاران نیز با همین مشکلات مواجهاند؟ تفاوت اینجاست که فولادسازان نمیتوانند هزینههای خود را با دستکاریِ قیمت پایه به سایر حلقهها تحمیل کنند. صادرات ۱۲.۴ میلیون تنی کنسانتره و ۱۲.۱ میلیون تنی گندله در سال ۱۴۰۴ نشان میدهد که این شرکتها نه تنها در مضیقه نبودهاند، بلکه بهترین دوران سودآوریِ صادراتی خود را پشت سر گذاشتهاند. سفسطهی «جبران خسارت از جیب تولیدکننده داخلی» باید پایان یابد.
۵. بحران انرژی؛ سنگینترین وزنه بر پیکره تولید
در بخش دیگری از گزارشهای اختصاصی فولاد شاهان، به بررسی هزینههای انرژی پرداختهایم. در حالی که فرآیند استخراج سنگ آهن نسبت به ذوب و نورد، انرژیِ کمتری مصرف میکند، اما واحدهای فولادسازی اکنون با قبوض برق ۱۷,۰۰۰ تومانی و گاز ۱۶,۴۰۰ تومانی مواجهاند.
وقتی سهم انرژی از بهای تمامشده تولید به ۳۵ درصد میرسد، تحمیل افزایش ضرایب کنسانتره، یعنی تیر خلاصی به تولید. ما در فولاد شاهان هشدار میدهیم که اگر وزارت صمت ترمز این افزایشهای بیرویه را نکشد، در ماههای آتی با ریزش شدید تولید در حلقههای پاییندست مواجه خواهیم بود.
۶. راهکار چیست؟ پیشنهادات تخصصی فولاد شاهان
۱. نظارت سختگیرانه بر عرضهها: جلوگیری از مهندسی قیمت با الزام شرکتها به حفظ حجم عرضه بر اساس ظرفیت تولید. ۲. بازنگری در ضرایب: لغو فوری ابلاغیه افزایش ۱.۵ درصدی و بازگشت به ضرایب واقعی بر اساس کشف قیمت در بورس کالا. ۳. توسعه زیرساختها به جای قیمتگذاری: دولت باید موانع انرژی را رفع کند، نه اینکه با تغییر اعداد روی کاغذ، بحران را جابهجا کند.
جمعبندی فولاد شاهان: آنچه ما در بازار آهن مشاهده میکنیم، تقابل منافع لابیهای بالادست با مصالح کلان اقتصاد صنعتی است. صنعت فولاد، موتور توسعه کشور است و نباید به بهانه حمایت از چند شرکت معدنی، به کل این موتور ضربه وارد شود. ما در مجله خبری فولاد شاهان متعهد هستیم که تمامی تحولات را رصد کرده و صدایِ تولیدکنندگانِ واقعی باشیم.
جدول تحلیل وضعیت بازار (اختصاصی فولاد شاهان)
| متغیر اقتصادی | وضعیت فعلی | اثر بر زنجیره فولاد |
|---|---|---|
| عرضه کنسانتره | کاهش ۲۲.۶٪ | کمبود ماده اولیه و افزایش قیمت |
| نسبت قیمت کنسانتره/گندله | رسیدن به ۹۴٪ | بلعیدن حاشیه سود احیاء مستقیم |
| سهم انرژی در بهای تولید | ۲۵ تا ۳۵ درصد | افزایش غیرقابلتحمل هزینه تولید |
| وضعیت رقابت در بورس | غیرشفاف | خروج نوردکاران از گردونه تولید |
سخن پایانی: آینده بازار آهن در دستان تولیدکنندگان و سیاستگذارانی است که تصمیماتشان، سرنوشت صدها واحد تولیدی را رقم میزند. ما در فولاد شاهان در کنار شما هستیم تا با دادههای دقیق، شما را در تصمیمگیریهای خرید یاری کنیم. برای استعلام قیمت لحظهای آهنآلات و بهرهمندی از تحلیلهای اختصاصی، با کارشناسان ما در تماس باشید.
منبع:خبر گذاری مهر
