جدول ورق سیاه؛ مرجع کامل محاسبه وزن ورق آهن و جداول استاندارد کارخانه‌ها
جدول ورق سیاه مهم‌ترین ابزار مهندسی و بازرگانی برای تمامی فعالان صنعت ساخت‌وساز، مخزن‌سازی، سوله‌سازی و صنایع سنگین است. ورق سیاه یا همان ورق نورد گرم، به دلیل مقاومت کششی فوق‌العاده، شکل‌پذیری مناسب و قابلیت جوشکاری عالی، ستون فقرات بسیاری از پروژه‌های صنعتی و زیرساختی کشور به شمار می‌رود. ازآنجایی‌که تمامی معاملات این محصول در بازار فولاد بر مبنای کیلوگرم و تناژ انجام میشود، دسترسی به یک مرجع دقیق برای استخراج وزن هر برگ شیت یا هر رول، پیش‌نیاز اصلی مدیریت بودجه و برآورد هزینه‌ها است.
درک دقیق اوزان استاندارد نه تنها به مهندسان طراح کمک میکند تا بار مرده سازه را با دقت میلی‌متری محاسبه کنند، بلکه به مدیران تدارکات امکان می‌دهد پیش از بررسی قیمت ورق سیاه و ثبت سفارش نهایی، از صحت و اصالت بار تحویلی اطمینان یابند. در این راهنمای جامع از مجموعه فولاد شاهان، علاوه بر ارائه جداول وزنی تفکیک‌شده بر اساس ابعاد، ضخامت و کارخانههای تولیدکننده داخلی، فرمول‌های محاسباتی و نکات کلیدی کنترل کیفیت بار در زمان باسکول را به طور کامل بررسی می‌کنیم.
جدول وزن ورق سیاه چیست و چرا اهمیت دارد؟
جدول وزن ورق سیاه یک سند مهندسی ساختاریافته است که جرم استاندارد شیتهای فولادی نورد گرم را بر اساس سه پارامتر هندسی شامل طول، عرض و ضخامت به همراه وزن مخصوص فولاد نمایش می‌دهد. در فرآیند نورد گرم، شمش‌های فولادی (تختال یا اسلب) در دماهای بسیار بالا (بیش از ۹۳۰ درجه سانتی‌گراد) از میان غلتک‌های سنگین عبور می‌کنند تا به ضخامت مطلوب برسند. به دلیل ماهیت این فرآیند حرارتی و انقباض فلز در مرحله خنک‌سازی، همواره تلرانس‌های جزئی در ضخامت نهایی ایجاد میشود؛ موضوعی که مراجعه به جداول استاندارد را دوچندان ضروری می‌سازد.
اهمیت استفاده از جدول وزنی ورق سیاه در پروژه‌های اجرایی را می‌توان در چهار محور اصلی خلاصه کرد:
- محاسبه دقیق بار مرده سازه: مهندسان عمران و طراحان سازه‌های فلزی برای طراحی بیس‌پلیت‌ها، گاست‌پلیت‌ها، تیرورق‌ها و مخازن ذخیره، نیازمند دانستن جرم دقیق هر قطعه هستند تا ایمنی استاتیکی و دینامیکی سازه تضمین شود.
- شفافیت مالی و برآورد بودجه: ازآنجاکه مبنای صدور پیش‌فاکتور در بازار آهن، وزن محصول است، داشتن وزن تقریبی به خریدار کمک میکند تا سرمایه در گردش موردنیاز پروژه را پیش از خرید به درستی تخمین بزند.
- برنامه‌ریزی لجستیک و حمل‌ونقل: انتخاب نوع خودروی باربری (خاور، کامیون تک، جفت یا تریلی کفی) و محاسبه کرایه حمل، مستقیماً به تناژ کل سفارش وابسته است.
- اصالت‌سنجی و کنترل کیفیت کالا: تطبیق وزن ثبت‌شده روی قبض باسکول با اعداد درجشده در جدول استاندارد، سریع‌ترین روش برای تشخیص ورقهای فابریک کارخانه‌ای از ورقهای غیراستاندارد یا نورد مجدد است.
دیدگاه کارشناسان فنی فولاد شاهان: «در معاملات کلان صنعتی، اختلاف حتی دو دهم میلی‌متر در ضخامت اسمی ورق سیاه می‌تواند در تناژهای بالا، تفاوت وزنی و ریالی چشمگیری ایجاد کند. استفاده از جدول وزن ورق سیاه به خریدار این قدرت را می‌دهد که پیش از بارگیری، تلرانس وزنی کارخانه سازنده را تحلیل کرده و خریدی کاملاً منطبق بر نقشه‌های اجرایی تجربه کند.»
جدول وزنی کامل ورق سیاه در ابعاد و ضخامت‌های رایج بازار
ورقهای نورد گرم در بازار ایران به دو صورت کلی رول (کویل) و شیت برش‌خورده (فابریک یا برش گیوتین و برش لیزر) عرضه می‌شوند. در ضخامت‌های ۱.۵ تا ۱۵ میلی‌متر، امکان عرضه محصول به هر دو شکل رول و شیت وجود دارد؛ اما در ضخامت‌های بالای ۱۵ میلی‌متر به دلیل سختی بالا و عدم امکان کلاف‌پیچی، محصول صرفاً به صورت شیتهای تخت (پلیت) تولید و روانه بازار می‌گردد.
در جدول زیر، وزن استاندارد شیتهای ورق سیاه در رایج‌ترین ابعاد بازار (۱۰۰۰ در ۲۰۰۰، ۱۲۵۰ در ۲۵۰۰، ۱۵۰۰ در ۶۰۰۰ و ۲۰۰۰ در ۶۰۰۰ میلی‌متر) بر اساس چگالی استاندارد محاسبه و گردآوری شده است:
| ردیف | ضخامت (میلی‌متر) | عرض (میلی‌متر) | طول (میلی‌متر) | وزن هر شیت (کیلوگرم) | نوع کاربرد رایج |
| ۱ | ۱.۵ | ۱۰۰۰ | ۲۰۰۰ | ۲۳.۶ | ساخت قطعات سبک و بدنه تجهیزات |
| ۲ | ۱.۵ | ۱۲۵۰ | ۲۵۰۰ | ۳۶.۸ | صنایع فلزی سبک و تهویه |
| ۳ | ۲ | ۱۰۰۰ | ۲۰۰۰ | ۳۱.۴ | مصارف عمومی، درب و پنجره و قوطی |
| ۴ | ۲ | ۱۲۵۰ | ۲۵۰۰ | ۴۹.۱ | ساخت تانکرهای سبک و کابین |
| ۵ | ۲ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۱۴۱.۳ | پروفیل‌سازی و صنایع خودروسازی |
| ۶ | ۲.۵ | ۱۰۰۰ | ۲۰۰۰ | ۳۹.۳ | ساخت شاسی‌های سبک و قطعات پرسی |
| ۷ | ۲.۵ | ۱۲۵۰ | ۲۵۰۰ | ۶۱.۳ | ورقهای خم‌کاری و سازه‌های فرعی |
| ۸ | ۳ | ۱۰۰۰ | ۲۰۰۰ | ۴۷.۱ | ساخت مخازن کوچک و کف‌سازی |
| ۹ | ۳ | ۱۲۵۰ | ۲۵۰۰ | ۷۳.۶ | صنایع کشاورزی و ادوات |
| ۱۰ | ۳ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۲۱۲.۰ | ساختمانی، سوله‌سازی و مخزن‌سازی |
| ۱۱ | ۴ | ۱۰۰۰ | ۲۰۰۰ | ۶۲.۸ | اتصالات سبک ساختمانی |
| ۱۲ | ۴ | ۱۲۵۰ | ۲۵۰۰ | ۹۸.۱ | شاسی ماشین‌آلات و تجهیزات صنعتی |
| ۱۳ | ۴ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۲۸۲.۶ | ساخت تیرورق و سازه‌های فلزی |
| ۱۴ | ۵ | ۱۰۰۰ | ۲۰۰۰ | ۷۸.۵ | صفحات اتصال و لچکی‌ها |
| ۱۵ | ۵ | ۱۲۵۰ | ۲۵۰۰ | ۱۲۲.۷ | ساخت بویلر و مخازن ذخیره |
| ۱۶ | ۵ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۳۵۳.۳ | صنایع سنگین و ماشین‌سازی |
| ۱۷ | ۶ | ۱۰۰۰ | ۲۰۰۰ | ۹۴.۲ | تقویت مقاطع و صفحات ستون کوچک |
| ۱۸ | ۶ | ۱۲۵۰ | ۲۵۰۰ | ۱۴۷.۲ | صنایع پتروشیمی و خطوط انتقال |
| ۱۹ | ۶ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۴۲۳.۹ | سازه‌های سنگین، پل‌سازی و اسکلت فلزی |
| ۲۰ | ۸ | ۱۲۵۰ | ۶۰۰۰ | ۴۷۱.۰ | ساخت مخازن تحت فشار و سیلوها |
| ۲۱ | ۸ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۵۶۵.۲ | بیس‌پلیت و ساخت تیرهای ورق |
| ۲۲ | ۱۰ | ۱۲۵۰ | ۶۰۰۰ | ۵۸۸.۸ | صنایع دریایی و کشتی‌سازی |
| ۲۳ | ۱۰ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۷۰۶.۵ | صفحات نشیمن ستون و فونداسیون |
| ۲۴ | ۱۲ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۸۴۷.۸ | سازه‌های فوق سنگین و جرثقیل‌های سقفی |
| ۲۵ | ۱۵ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۱۰۵۹.۸ | ساخت قالب‌های صنعتی و صنایع معدنی |
| ۲۶ | ۲۰ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۱۴۱۳.۰ | صفحات بستر ماشین‌آلات سنگین |
| ۲۷ | ۲۵ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۱۷۶۶.۳ | صنایع نفت، گاز، پالایشگاهی و سدسازی |
| ۲۸ | ۳۰ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۲۱۱۹.۵ | ساخت راکتورها و تجهیزات نیروگاهی |
| ۲۹ | ۳۵ | ۲۰۰۰ | ۶۰۰۰ | ۳۲۹۷.۰ | سازه‌های عظیم دریایی و فراساحلی |
| ۳۰ | ۴۰ | ۲۰۰۰ | ۶۰۰۰ | ۳۷۶۸.۰ | قطعات کلیدی صنایع سیمان و فولادسازی |
با در دست داشتن مقادیر این جدول، می‌توانید به سادگی تعداد شیتهای موردنیاز پروژه خود را مشخص کرده و سپس با مراجعه به صفحه لیست قیمت ورق سیاه، برآورد دقیقی از هزینه‌های تامین متریال به دست آورید.
جدول وزن هر متر مربع ورق سیاه؛ راهکار سریع برآورد تناژ پروژه
در بسیاری از نقشه‌های معماری و صنعتی، به جای ذکر تعداد شیت، مساحت کل سطوح پوشش داده شده با ورق فولادی (بر حسب متر مربع) اعلام میشود. برای مثال، در پروژه ساخت کف یک سوله صنعتی یا بدنه یک مخزن استوانه‌ای بزرگ، مهندس مترور ابتدا مساحت کل سطح گسترده را محاسبه میکند. در چنین شرایطی، استفاده از وزن یک متر مربع ورق سیاه سریع‌ترین راهکار برای رسیدن به تناژ کل بار است.
جدول زیر وزن دقیق یک متر مربع (طول یک متر در عرض یک متر) از ورق سیاه را با در نظر گرفتن چگالی استاندارد ۷.۸۵ گرم بر سانتیمتر مکعب نمایش می‌دهد:
| ضخامت ورق (میلی‌متر) | وزن یک متر مربع (کیلوگرم) | ضخامت ورق (میلی‌متر) | وزن یک متر مربع (کیلوگرم) |
| ۱ | ۷.۸۵ | ۱۴ | ۱۰۹.۹۰ |
| ۱.۲۵ | ۹.۸۱ | ۱۵ | ۱۱۷.۷۵ |
| ۱.۵ | ۱۱.۷۸ | ۱۶ | ۱۲۵.۶۰ |
| ۲ | ۱۵.۷۰ | ۱۸ | ۱۴۱.۳۰ |
| ۲.۵ | ۱۹.۶۳ | ۲۰ | ۱۵۷.۰۰ |
| ۳ | ۲۳.۵۵ | ۲۵ | ۱۹۶.۲۵ |
| ۴ | ۳۱.۴۰ | ۳۰ | ۲۳۵.۵۰ |
| ۵ | ۳۹.۲۵ | ۳۵ | ۲۷۴.۷۵ |
| ۶ | ۴۷.۱۰ | ۴۰ | ۳۱۴.۰۰ |
| ۸ | ۶۲.۸۰ | ۴۵ | ۳۵۳.۲۵ |
| ۱۰ | ۷۸.۵۰ | ۵۰ | ۳۹۲.۵۰ |
| ۱۲ | ۹۴.۲۰ | ۶۰ | ۴۷۱.۰۰ |
مثال کاربردی برای مهندسان خرید: فرض کنید برای اجرای دیواره‌های یک مخزن صنعتی به ۲۵۰ متر مربع ورق سیاه با ضخامت ۸ میلی‌متر نیاز دارید. کافی است مساحت کل (۲۵۰) را در عدد مقابل ضخامت ۸ میلی‌متر از جدول بالا (۶۲.۸۰ کیلوگرم) ضرب کنید. حاصل این محاسبه عدد ۱۵۷۰۰ کیلوگرم (معادل ۱۵.۷ تن) خواهد بود که مبنای سفارش‌گذاری شما قرار می‌گیرد.
بررسی تخصصی وزن ورق سیاه در ضخامت‌های پرکاربرد
هر ضخامت از ورق نورد گرم، ویژگی‌های مکانیکی و دامنه کاربرد خاص خود را دارد. به دلیل پرتکرار بودن استعلام برخی ضخامت‌ها در بازار آهن کشور، در این بخش مشخصات وزنی و کاربردی ضخامت‌های کلیدی را به صورت مجزا تحلیل می‌کنیم.
وزن ورق یک میل سیاه و ۱.۵ میل (نازک‌بار)
در فرآیند نورد گرم، تولید ورقهای بسیار نازک با چالش‌های فنی زیادی همراه است؛ بنابراین ضخامت‌های ۱ و ۱.۵ میلی‌متر کمترین ضخامت‌های قابل تولید در رده ورق سیاه محسوب می‌شوند. وزن ورق یک میل سیاه در ابعاد استاندارد ۱۰۰۰ در ۲۰۰۰ میلی‌متر، حدود ۱۵.۷ تا ۱۶ کیلوگرم است و شیت ۶ متری آن با عرض ۱.۲۵ متر، حدود ۵۸.۹ کیلوگرم وزن دارد. همچنین وزن ورق سیاه ۱.۵ میل در سایز دو متری (۱ در ۲ متر) معادل ۲۴ کیلوگرم و در سایز ۶ متری با عرض ۱.۵ متر حدود ۱۰۶ کیلوگرم است. این محصولات عمدتاً در ساخت تابلوهای ترافیکی، بدنه ادوات سبک، لوله‌های جدار نازک و بخش‌هایی از صنعت خودروسازی کاربرد دارند.
وزن ورق سیاه ۲ میل (پرکاربردترین سایز بازار)
ضخامت ۲ میلی‌متر بدون شک پرتقاضاترین سایز در میان ورقهای نازک‌بار نورد گرم است. تعادل عالی میان استحکام، قابلیت خم‌کاری و وزن مناسب باعث شده تا این ضخامت در ساخت پروفیل‌های قوطی، چهارچوب‌های فلزی، منبع‌های آب و شاسی‌ها به وفور به کار رود. وزن ورق سیاه ۲ میل بسته به ابعاد برش به شرح زیر است:
- شیت کوتاه با ابعاد ۱۰۰۰ در ۲۰۰۰ میلی‌متر: حدود ۳۱.۴ تا ۳۲ کیلوگرم
- شیت استاندارد با ابعاد ۱۲۵۰ در ۲۵۰۰ میلی‌متر: حدود ۴۹.۱ تا ۵۰ کیلوگرم
- شیت ۶ متری با عرض ۱۰۰۰ میلی‌متر: حدود ۹۴.۲ تا ۹۶ کیلوگرم
- شیت ۶ متری با عرض ۱۲۵۰ میلی‌متر: حدود ۱۱۷.۸ تا ۱۲۰ کیلوگرم
- شیت ۶ متری با عرض ۱۵۰۰ میلی‌متر: حدود ۱۴۱.۳ تا ۱۴۴ کیلوگرم
وزن ورق ۳ میل سیاه و ۴ میل (ساختمانی و صنعتی سبک)
با عبور از ضخامت ۲ میلی‌متر، وارد رده ورقهای نیمه‌ضخیم می‌شویم که توان تحمل بارهای خمشی و برشی بالاتری دارند. وزن ورق ۳ میل سیاه در ابعاد ۱ در ۲ متر برابر با ۴۸ کیلوگرم، در ابعاد ۱.۲۵ در ۲.۵ متر برابر با ۷۵ کیلوگرم و در شیت فابریک ۶ متری با عرض ۱.۵ متر حدود ۲۱۲ تا ۲۱۶ کیلوگرم است. به همین ترتیب، وزن ورق ۴ میل سیاه در ابعاد ۱ در ۲ متر حدود ۶۴ کیلوگرم و در ابعاد محبوب ۱۵۰۰ در ۶۰۰۰ میلی‌متر برابر با ۲۸۳ تا ۲۸۸ کیلوگرم است. نوسانات عرضه این دو ضخامت تاثیر مستقیمی بر قیمت روز ورق سیاه در معاملات بورس کالا و بازار آزاد دارد.
وزن ورق ۶ میل سیاه تا ضخامت‌های سنگین (پلیت‌های صنعتی)
از ضخامت ۶ میلی‌متر به بالا، ورق سیاه نقش سازه‌ای و باربر مستقیم پیدا میکند. وزن ورق ۶ میل سیاه در سایز ۲ در ۱ متر معادل ۹۶ کیلوگرم و در شیت ۶ متری با عرض ۱.۵ متر، حدود ۴۲۴ تا ۴۳۲ کیلوگرم است. ورقهای با ضخامت ۸، ۱۰، ۱۲، ۱۵ و ۲۰ میلی‌متر به بالا نیز که در بازار با نام «پلیت» شناخته می‌شوند، در ساخت بیس‌پلیت ستون‌ها، مخازن تحت فشار، صنایع کشتی‌سازی و شاسی ماشین‌آلات راه‌سازی و معدنی به کار می‌روند.
جدول وزن ورق سیاه بر اساس کارخانه تولیدکننده
یکی از سوالات همیشگی خریداران این است که چرا وزن یک شیت ورق با ابعاد و ضخامت یکسان، در کارخانههای مختلف تفاوت دارد؟ پاسخ در کالیبراسیون خطوط نورد، استاندارد تولیدی کارخانه و تلرانس ضخامت نهفته است. برای نمونه، برخی خطوط تولید، ورق را کمی بالاتر از ضخامت اسمی (مثلاً ضخامت ۶.۱ به جای ۶ میلی‌متر) نورد می‌کنند که منجر به سنگین‌تر شدن شیت نهایی میشود. در ادامه، جداول وزنی معتبرترین قطب‌های تولیدکننده ورق گرم در ایران را بررسی می‌کنیم.
جدول وزن ورق سیاه فولاد مبارکه اصفهان
مجتمع فولاد مبارکه اصفهان بزرگ‌ترین و دقیق‌ترین تولیدکننده ورق گرم در کشور است. محصولات این کارخانه به دلیل دقت ابعادی بسیار بالا، سطح صاف و یکنواختی ضخامت در تمام نقاط شیت و کلاف، به عنوان معیار کیفیت در بازار شناخته می‌شوند. عمده تولیدات مبارکه در ضخامت‌های ۱.۵ تا ۱۵ میلی‌متر (به صورت رول و شیت فابریک) عرضه می‌گردد.
| ردیف | ضخامت (میلی‌متر) | عرض (میلی‌متر) | طول (میلی‌متر) | وزن شیت فولاد مبارکه (کیلوگرم) |
| ۱ | ۲ | ۱۰۰۰ | ۲۰۰۰ | ۳۲ |
| ۲ | ۲ | ۱۲۵۰ | ۲۵۰۰ | ۵۰ |
| ۳ | ۳ | ۱۲۵۰ | ۶۰۰۰ | ۱۷۷ |
| ۴ | ۳ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۲۱۲ |
| ۵ | ۴ | ۱۲۵۰ | ۶۰۰۰ | ۲۳۶ |
| ۶ | ۴ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۲۸۳ |
| ۷ | ۴.۸ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۳۳۹ |
| ۸ | ۵ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۳۵۳ |
| ۹ | ۶ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۴۲۴ |
| ۱۰ | ۸ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۵۶۵ (تا ۶۵۷ در برخی پارت‌ها) |
| ۱۱ | ۱۰ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۷۰۷ |
| ۱۲ | ۱۲ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۸۴۸ |
| ۱۳ | ۱۵ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۱۰۶۰ |
جدول وزن ورق سیاه فولاد کاویان اهواز
کارخانه فولاد کاویان اهواز به صورت تخصصی بر تولید ورقهای ضخیم و نیمه‌ضخیم (از ضخامت ۸ میلی‌متر به بالا) تمرکز دارد. محصولات کاویان عمدتاً در عرض‌های ۱۲۵۰ و ۱۵۰۰ میلی‌متر و طول ۶ متر تولید می‌شوند و در پروژه‌های اسکلت فلزی سنگین و ساخت قطعات صنعتی جایگاه ویژه‌ای دارند.
| ردیف | ضخامت (میلی‌متر) | عرض (میلی‌متر) | طول (میلی‌متر) | وزن شیت فولاد کاویان (کیلوگرم) |
| ۱ | ۸ | ۱۲۵۰ | ۶۰۰۰ | ۴۷۱ |
| ۲ | ۱۰ | ۱۲۵۰ | ۶۰۰۰ | ۵۸۹ |
| ۳ | ۱۲ | ۱۲۵۰ | ۶۰۰۰ | ۷۰۷ |
| ۴ | ۱۵ | ۱۲۵۰ | ۶۰۰۰ | ۸۸۴ |
| ۵ | ۲۰ | ۱۲۵۰ | ۶۰۰۰ | ۱۱۷۸ |
| ۶ | ۲۰ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۱۴۱۳ |
| ۷ | ۲۵ | ۱۲۵۰ | ۶۰۰۰ | ۱۴۷۲ |
| ۸ | ۲۵ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۱۷۶۷ |
| ۹ | ۳۰ | ۱۲۵۰ | ۶۰۰۰ | ۱۷۶۷ |
| ۱۰ | ۳۰ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۲۱۲۰ |
| ۱۱ | ۳۵ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۲۴۷۳ |
| ۱۲ | ۴۰ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۲۸۲۶ |
| ۱۳ | ۴۵ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۳۱۸۰ |
| ۱۴ | ۵۰ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۳۵۳۳ |
| ۱۵ | ۶۰ | ۱۵۰۰ | ۶۰۰۰ | ۴۲۳۹ |
جدول وزن ورق سیاه فولاد اکسین اهواز
شرکت فولاد اکسین اهواز تنها تولیدکننده ورقهای عریض (عرض ۲۰۰۰ میلی‌متر به بالا) و پلیت‌های فوق ضخیم و آلیاژی در خاورمیانه است. ورقهای اکسین علاوه بر گریدهای ساختمانی، در گریدهای مخزنی و لوله‌های انتقال نفت و گاز در ابعاد ۲۰۰۰ در ۶۰۰۰ و ۲۰۰۰ در ۱۲۰۰۰ میلی‌متر تولید می‌شوند.
| ردیف | ضخامت (میلی‌متر) | عرض (میلی‌متر) | طول (میلی‌متر) | وزن شیت فولاد اکسین (کیلوگرم) |
| ۱ | ۸ | ۱۲۵۰ | ۶۰۰۰ | ۴۷۱ |
| ۲ | ۱۰ | ۲۰۰۰ | ۶۰۰۰ | ۹۴۲ |
| ۳ | ۱۲ | ۲۰۰۰ | ۶۰۰۰ | ۱۱۳۰ |
| ۴ | ۱۵ | ۲۰۰۰ | ۶۰۰۰ | ۱۴۱۳ |
| ۵ | ۲۰ | ۲۰۰۰ | ۶۰۰۰ | ۱۸۸۴ |
| ۶ | ۲۵ | ۲۰۰۰ | ۶۰۰۰ | ۲۳۵۵ |
| ۷ | ۳۰ | ۲۰۰۰ | ۶۰۰۰ | ۲۸۲۶ |
| ۸ | ۳۵ | ۲۰۰۰ | ۶۰۰۰ | ۳۲۹۷ |
| ۹ | ۴۰ | ۲۰۰۰ | ۶۰۰۰ | ۳۷۶۸ |
| ۱۰ | ۴۵ | ۲۰۰۰ | ۶۰۰۰ | ۴۲۳۹ |
| ۱۱ | ۵۰ | ۲۰۰۰ | ۶۰۰۰ | ۴۷۱۰ |
| ۱۲ | ۶۰ | ۲۰۰۰ | ۶۰۰۰ | ۵۶۵۲ |
| ۱۳ | ۷۰ | ۲۰۰۰ | ۶۰۰۰ | ۶۵۹۴ |
وضعیت وزنی ورق سیاه نورد فولاد گیلان و ورق قطعات
مجتمع فولاد گیلان دیگر بازیگر مهم بازار ورق گرم است که محصولات خود را غالباً در ضخامت‌های ۲ تا ۱۵ میلی‌متر با عرض‌های ۱۰۰۰ و ۱۲۵۰ میلی‌متر عرضه میکند. وزن شیتهای فولاد گیلان بسیار نزدیک به استاندارد تئوری و مشابه جداول فولاد مبارکه است. همچنین در بازار آهن، اصطلاحی به نام «ورق قطعات» رایج است که به برش‌های خاص یا ورقهای استحصالی از کشتی‌های اسقاطی و کناره ورقهای کارخانه‌ای اطلاق میشود؛ برای این دسته از محصولات حتماً باید پیش از بررسی قیمت ورق سیاه امروز در بازار، ضخامت دقیق را با کولیس اندازه‌گیری کرده و وزن را به صورت موردی محاسبه نمایید.
آموزش آسان و فرمول محاسبه وزن ورق سیاه
زمانی که قصد سفارش ورق در ابعاد سفارشی (برش خورده به طول دلخواه) را دارید، جداول از پیش آماده پاسخگوی نیاز شما نخواهند بود. در این مواقع، تسلط بر فرمول محاسبه وزن ورق سیاه به شما کمک میکند تا در کمتر از یک دقیقه، جرم دقیق هر قطعه را با ماشین‌حساب تلفن همراه خود به دست آورید.
مبنای فیزیکی محاسبه جرم هر جسم همگن، ضرب کردن «حجم هندسی» آن در «چگالی (وزن مخصوص)» ماده سازنده است. برای سهولت در محاسبات مهندسی بازار آهن، واحدها به گونه‌ای تنظیم می‌شوند که خروجی نهایی مستقیماً بر حسب کیلوگرم به دست آید:
فرمول استاندارد محاسبه وزن ورق سیاه: وزن ورق (کیلوگرم) برابر است با: طول ورق (به متر) ضرب در عرض ورق (به متر) ضرب در ضخامت ورق (به میلی‌متر) ضرب در چگالی فولاد (۷.۸۵)
برای انجام بی‌نقص این محاسبه، مراحل گام‌به‌گام زیر را دنبال کنید:
- اندازه‌گیری و تبدیل طول: طول شیت یا برش موردنظر را بر حسب متر بنویسید (مثلاً اگر طول ۶۰۰۰ میلی‌متر است، عدد ۶ را قرار دهید).
- اندازه‌گیری و تبدیل عرض: عرض ورق را نیز به واحد متر تبدیل کنید (مثلاً برای عرض ۱۲۵ سانتیمتر یا ۱۲۵۰ میلی‌متر، عدد ۱.۲۵ را در نظر بگیرید).
- قرار دادن ضخامت: ضخامت ورق را بدون تغییر واحد و دقیقاً بر حسب میلی‌متر وارد فرمول کنید.
- اعمال ضریب چگالی: حاصل‌ضرب سه عدد قبلی (که حجم ورق را مشخص میکند) در عدد چگالی فولاد ضرب نمایید تا وزن یک برگ شیت به کیلوگرم مشخص شود.
- محاسبه تناژ کل: در گام آخر، وزن یک شیت را در تعداد کل برگ‌های درخواستی ضرب کنید تا وزن کل سفارش به دست آید.
وزن مخصوص ورق آهن و تاثیر چگالی (۷.۸۵ در برابر ۷.۸۶ و ۷.۸۷)
شاید در منابع مختلف یا در زمان اخذ پیش‌فاکتور از بنگاه‌های آهن، متوجه شده باشید که برخی مراجع عدد چگالی را ۷.۸۵، برخی ۷.۸۶ (مطابق جدول اشتال) و برخی دیگر عدد ۷.۸۷ یا حتی ۸ در نظر می‌گیرند. اما کدام عدد صحیح است؟
از نظر متالورژیکی، چگالی آهن خالص حدود ۷.۸۷۴ گرم بر سانتیمتر مکعب است. هنگامی که کربن و عناصر آلیاژی نظیر منگنز و سیلیسیم برای تولید فولاد کربنی به آهن اضافه می‌شوند، چگالی استاندارد فولاد نرم در عدد ۷.۸۵ گرم بر سانتیمتر مکعب (معادل ۷۸۵۰ کیلوگرم بر متر مکعب) تثبیت می‌گردد. بااین‌حال، در عرف بازار آهن ایران، بسیاری از فروشندگان برای پوشش دادن تلرانس مثبت ضخامت کارخانه، محاسبات اولیه‌شان را با ضریب ۷.۸۶ یا ۷.۸۷ انجام می‌دهند. در جدول زیر تفاوت حاصل از این ضرایب را برای یک شیت ۶ متری با عرض ۱.۵ متر و ضخامت ۱۰ میلی‌متر مشاهده می‌کنید:
| ضریب چگالی مورد استفاده | مبنای علمی و بازرگانی | وزن محاسبه شده برای شیت ۱۰ میل (۶ در ۱.۵ متر) |
| ۷.۸۵ | استاندارد جهانی فولاد کربنی و مراجع مهندسی عمران | ۷۰۶.۵ کیلوگرم |
| ۷.۸۶ | مبنای کتاب جدول اشتال آلمان برای مقاطع فولادی | ۷۰۷.۴ کیلوگرم |
| ۷.۸۷ | چگالی آهن خالص (رایج در برخی محاسبات بازاری) | ۷۰۸.۳ کیلوگرم |
| ۸.۰۰ | ضریب تقریبی بازاری (معمولاً برای ورق استیل یا محاسبه سرانگشتی) | ۷۲۰.۰ کیلوگرم |
همان‌طور که ملاحظه می‌کنید، در یک شیت واحد، تفاوت بین ضریب ۷.۸۵ و ۷.۸۶ کمتر از یک کیلوگرم است؛ اما در سفارش‌های بالای ۱۰۰ تن، همین اختلاف جزئی می‌تواند بیش از یکصد کیلوگرم تفاوت ایجاد کند که در هنگام استعلام قیمت ورق آهنی امروز باید مدنظر قرار گیرد.
تفاوت محاسبه وزن شیت برش خورده و رول (کویل) ورق سیاه
محاسبه وزن رول ورق سیاه با شیت برش‌خورده متفاوت است. رول‌های خروجی از کارخانه‌ها (مانند رول‌های فولاد مبارکه یا گیلان) وزن ثابتی ندارند و بسته به برنامه تولید کارخانه، وزن هر کلاف می‌تواند بین ۵ تا ۲۵ تن متغیر باشد. بنابراین برای رول، وزن کل از طریق باسکول کارخانه مشخص است و مهندسان معمولاً از فرمول معکوس برای یافتن «طول کل ورق پیچیده‌شده در رول» استفاده می‌کنند. به این منظور، وزن کل رول (به کیلوگرم) را بر حاصل‌ضرب «عرض (متر) در ضخامت (میلی‌متر) در ۷.۸۵» تقسیم می‌کنند تا متراژ طولی کلاف مشخص شود.
جدول اشتال ورق سیاه و مقایسه استانداردهای تولید (ST37، ST52 و A516)
کتاب جدول اشتال (Stahlbau) که توسط مهندسان آلمانی بر پایه استانداردهای DIN تدوین شده است، معتبرترین مرجع بینالمللی برای استخراج مشخصات هندسی، مساحت سطح، ممان اینرسی و وزن مقاطع فولادی است. در جدول اشتال ورق سیاه، اوزان بر اساس استانداردهای DIN 1543 (برای پلیت‌های نورد گرم ضخیم) و DIN 1016 (برای تسمه‌ها و ورقهای نورد گرم) با چگالی ۷.۸۵ تا ۷.۸۶ گرم بر سانتیمتر مکعب محاسبه شدهاند.
نکته بسیار مهمی که مهندسان خرید باید به آن توجه کنند، رابطه میان گرید فولاد (آلیاژ) و وزن ورق سیاه است. ورقهای سیاه در بازار در گریدهای متنوعی تولید می‌شوند که هر کدام خواص مکانیکی متفاوتی دارند؛ اما آیا تغییر گرید باعث تغییر وزن شیت میشود؟ جدول مقایسه‌ای زیر پاسخ علمی و دقیقی به این پرسش می‌دهد:
| گرید ورق سیاه | استاندارد مرجع | چگالی استاندارد (گرم بر سانتیمتر مکعب) | تنش تسلیم حداقل (مگاپاسکال) | تاثیر گرید بر جدول وزن ورق سیاه | کاربرد اصلی در صنعت |
| ST37 (S235JR) | DIN 17100 آلمان | ۷.۸۵ | ۲۳۵ | بدون تغییر؛ دقیقاً منطبق بر جدول استاندارد | ساختمان‌سازی، سوله، پروفیل و سازه‌های عمومی |
| ST44 (S275JR) | DIN 17100 آلمان | ۷.۸۵ | ۲۷۵ | بدون تغییر؛ وزن فقط تابع ابعاد و ضخامت است | پل‌سازی، ستون‌های تحت بار متوسط و شاسی‌ها |
| ST52 (S355JR) | DIN 17100 آلمان | ۷.۸۵ | ۳۵۵ | بدون تغییر محسوس در وزن؛ استحکام بسیار بالاتر | سازه‌های سنگین، جرثقیل‌ها، دکل‌ها و ماشین‌آلات |
| A283 (Grade C) | ASTM آمریکا | ۷.۸۵ | ۲۰۵ | هم‌وزن با گریدهای ساختمانی معمولی | مخازن ذخیره کم‌فشار و سازه‌های صنعتی |
| A516 (Gr 60 / 70) | ASTM آمریکا | ۷.۸۵ | ۲۲۰ تا ۲۶۰ | وزن یکسان با سایر گریدها در ابعاد مشابه | ساخت مخازن تحت فشار، بویلرها و صنایع نفت و گاز |
همان‌طور که در جدول بالا مشخص است، تفاوت درصد کربن، منگنز یا سیلیسیم در گریدهای مختلف ورق سیاه، در حدی نیست که چگالی ۷.۸۵ را دستخوش تغییر ملموسی کند. طبق مستندات فنی منتشرشده در سازمان بینالمللی استانداردهای ASTM (لینک خارجی نوفالو)، جرم واحد حجم فولادهای کربنی ساختمانی و مخزنی یکسان در نظر گرفته میشود و تفاوت اصلی آن‌ها در استحکام کششی، نقطه تسلیم و مقاومت در برابر دما و فشار است. بنابراین، برای محاسبه وزن ورق ST52 یا ورق مخزنی A516 می‌توانید با اطمینان کامل از همان جدول وزن ورق سیاه ST37 استفاده کنید.
در پروژه‌هایی که در پایتخت و شهرهای صنعتی اطراف آن اجرا می‌شوند، دسترسی سریع به تمامی این گریدها اهمیت بالایی دارد. متقاضیان می‌توانند برای ثبت سفارش و بهره‌مندی از شرایط ویژه خرید ورق سیاه تهران مستقیماً از طریق دپارتمان فروش فولاد شاهان اقدام نمایند تا بار درخواستی در کوتاه‌ترین زمان از انبارهای مرکزی ارسال شود.
چرا وزن ورق سیاه مبنای قیمتگذاری و تشخیص اصالت بار است؟
در زنجیره تامین فولاد کشور، از کارخانههای مادر تا بورس کالا و بنگاه‌های معاملاتی، تمامی قیمت‌ها بر اساس هر کیلوگرم اعلام میشود. اما یک ظرافت تجاری بسیار مهم وجود دارد که عدم آگاهی از آن می‌تواند خریداران را دچار چالش کند: تفاوت وزن جدول (تئوری) با وزن باسکول (واقعی).
زمانی که شما قصد استعلام و ثبت سفارش در مراکز معتبر فروش ورق سیاه تهران را دارید، کارشناس فروش ابتدا بر اساس تعداد شیت درخواستی شما و با مراجعه به جدول وزن ورق سیاه، وزن تقریبی را محاسبه کرده و پیش‌فاکتور صادر میکند. اما پس از برش‌کاری و بارگیری روی تریلی یا خاور، خودرو از روی باسکول دیجیتال عبور کرده و قبض باسکول صادر میشود. تسویه حساب نهایی همواره بر اساس وزن دقیق مندرج در قبض باسکول صورت می‌گیرد.
مهم‌ترین دلایل اختلاف جزئی میان وزن جدول و وزن باسکول عبارت‌اند از:
- پدیده شکم‌دادگی (Crown Effect) در نورد گرم: در حین عبور ورق داغ از میان غلتک‌های عریض، فشار زیادی به غلتک‌ها وارد شده و باعث خمش بسیار ناچیز آن‌ها در قسمت میانی میشود. در نتیجه، مرکز شیت ورق سیاه ممکن است چند صدم میلی‌متر ضخیم‌تر از لبه‌های کناری آن باشد که وزن واقعی را کمی افزایش می‌دهد.
- تلرانس استاندارد تولید: بر اساس استانداردهای جهانی، کارخانه‌ها مجاز به داشتن درصدی از تلرانس وزنی و ابعادی هستند.
- پوسته اکسیدی سطح ورق (Mill Scale): لایه نازک اکسید آهن که به دلیل دمای بالا روی سطح ورق گرم تشکیل میشود و رنگ تیره و مات به آن می‌دهد، تاثیر اندکی بر جرم نهایی دارد.
- اضافه طول در شیتهای برش از رول: در زمان برش کویل در خطوط برش‌کاری (طول‌بر)، گاهی برای جلوگیری از کسری ابعاد، شیت‌ها با یکی دو سانتیمتر طول بیشتر برش می‌خورند.
با وجود این موارد، وزن باسکول باید همواره در محدوده منطقی و بسیار نزدیک به عدد جدول باشد. اگر هنگام تحویل بار مشاهده کردید که وزن باسکول تفاوت فاحشی (مثلاً بیش از ۵ تا ۸ درصد) با جدول وزنی دارد، این موضوع یک هشدار جدی است. این اختلاف می‌تواند ناشی از ارسال ضخامت اشتباه (مثلاً ارسال ورق ۵ میل به جای ۶ میل)، خطای باسکول و یا غیراستاندارد بودن ورق باشد.www به همین جهت، توصیه اکید ما این است که فرآیند خرید ورق آهنی خود را صرفاً از مجموعه‌های باسابقه‌ای انجام دهید که ضمن ارائه ضمانت اصالت کالا و شناسنامه کارخانه، قبض باسکول معتبر و تاییدیه کنترل کیفیت را ضمیمه بارنامه می‌کنند.
