راهنمای جامع سایز های تسمه آهنی؛ جدول ابعاد، وزن، استانداردها و استعلام قیمت روز ۱۴۰۵

انتخاب دقیق و مهندسی‌شده در میان سایز های تسمه آهنی، یکی از حیاتی‌ترین تصمیمات فنی و اقتصادی برای مدیران پروژه، مهندسان طراح سازه، تولیدکنندگان قطعات صنعتی و پیمانکاران ساختمانی به شمار می‌رود. تسمه آهنی یا تسمه فولادی (Steel Flat Bar) اگرچه در نگاه نخست یک مقطع تخت با هندسه‌ای ساده به نظر می‌رسد، اما در عمل به عنوان ستون فقرات پنهان در هزاران کاربری صنعتی ایفای نقش می‌کند؛ از ساخت صفحات اتصال، بادبندها، وال‌پست‌ها و گریتینگ‌های صنعتی گرفته تا تولید شاسی ماشین‌آلات سنگین، ریل‌های جرثقیل سقفی، سیستم‌های ارتینگ نیروگاهی و بسته‌بندی محموله‌های فوق سنگین صادراتی.

چالش اصلی خریداران و مهندسان هنگام مواجهه با بازار آهن‌آلات ایران، تنوع بسیار گسترده سایز های تسمه آهنی و تفاوت بنیادین میان ابعاد اسمی (جدول اشتال) با ابعاد واقعی موجود در انبارها و کارخانه‌ها است. از سوی دیگر، در ادبیات بازاری آهن‌فروشان، گاه عباراتی مانند «تسمه ۲»، «تسمه ۳»، «تسمه ۴» یا «تسمه ۵» به کار می‌رود که ممکن است در یک بنگاه به معنای ضخامت بر حسب میلی‌متر (۲ میلی‌متر تا ۵ میلی‌متر) و در بنگاهی دیگر به معنای عرض تسمه بر حسب سانتی‌متر (۲ سانتی‌متر تا ۵ سانتی‌متر با ضخامت پیش‌فرض ۵ میلی‌متر) تلقی شود. همین ابهام به‌ظاهر کوچک، در سفارش‌های تناژ بالا می‌تواند به خرید متریال اشتباه، تحمیل هزینه‌های سنگین حمل‌ونقل مجدد و توقف خط تولید یا کارگاه ساختمانی منجر گردد.

در این مرجع جامع و تخصصی که توسط تیم فنی و مهندسی فولاد شاهان تدوین شده است، به صورت کاملاً مستند و گام‌به‌گام تمامی ابعاد، ضخامت‌ها، عرض‌ها، طول‌های استاندارد و سفارشی، جدول وزنی دقیق، فرمول‌های محاسباتی، تلرانس‌های مجاز استانداردهای جهانی (نظیر استاندارد DIN 1017 آلمان و EN 10058 اروپا) و سبد تولیدی کارخانه‌های معتبر داخلی را کالبدشکافی می‌کنیم. هدف ما این است که شما پیش از ثبت سفارش، دیدی صددرصد شفاف نسبت به مشخصات فنی و ساختار قیمتی این محصول استراتژیک به دست آورید و بهترین تصمیم را برای مدیریت بودجه پروژه خود اتخاذ نمایید.

پیشنهاد ویژه فولاد شاهان برای خریداران و مجریان پروژه: آیا برای انتخاب سایز دقیق تسمه فابریک، ماشین‌کاری یا نوردی متناسب با نقشه‌های اجرایی پروژه خود به مشاوره فوری نیاز دارید؟ کارشناسان مهندسی فروش فولاد شاهان آماده‌اند تا ضمن ارائه مشاوره فنی رایگان، پیش‌فاکتور رسمی شما را با تضمین کمترین تلرانس وزنی و تحویل فوری از انبار تهران، اصفهان و کارخانه صادر نمایند. همین حالا با واحد فروش تماس بگیرید یا از طریق وب‌سایت فولاد شاهان ثبت سفارش آنلاین خود را تکمیل کنید.

تسمه آهنی چیست و مشخصات هندسی آن چگونه تعریف می‌شود؟

تسمه آهنی یا تسمه فولادی، مقطعی توپر، تخت و طویل با سطح مقطع مستطیلی است که نسبت عرض به ضخامت آن به شکل معناداری بزرگ‌تر از عدد یک است. برخلاف چهارپهلوهای فولادی که دارای سطح مقطع مربعی با اضلاع برابر هستند، در تسمه‌های آهنی همواره عرض مقطع به مراتب بیشتر از ضخامت آن طراحی و نورد می‌شود. این ویژگی هندسی منحصربه‌فرد باعث می‌شود که تسمه آهنی در یک محور دارای ممان اینرسی و مقاومت خمشی و کششی بسیار بالا و در محور عمود بر آن، دارای انعطاف‌پذیری و قابلیت شکل‌دهی (Formability) فوق‌العاده‌ای باشد.

نکته بسیار مهمی که در ابتدای بحث باید به آن اشاره کنیم، تفکیک سه مفهوم متفاوت در صنعت است که متأسفانه در بسیاری از منابع فارسی‌زبان با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند:

1. تسمه فولادی سازه‌ای و صنعتی (Steel Flat Bar): مقاطع مستطیلی توپر با ضخامت‌های معمولاً از ۱.۵ میلی‌متر تا ۵۰ میلی‌متر (و حتی بیشتر) و عرض‌های ۱۰ میلی‌متر تا ۴۰۰ میلی‌متر که به صورت شاخه‌های صاف (معمولاً ۶ متری) یا کلاف‌های سنگین عرضه می‌شوند و در ساخت‌وساز، سوله‌سازی، قطعه‌سازی و ماشین‌سازی کاربرد دارند.
2. تسمه بسته‌بندی فلزی (Steel Strapping): نوارهای فولادی بسیار نازک و انعطاف‌پذیر (با ضخامت‌های معمولاً بین ۰.۴ میلی‌متر تا ۱.۵ میلی‌متر و عرض‌های استاندارد ۱۶ میلی‌متر، ۱۹ میلی‌متر و ۳۲ میلی‌متر) که به صورت رول تولید شده و به عنوان یک کمربند محافظتی مستحکم به دور پالت‌ها، بندیل‌های میلگرد، پروفیل، شیشه، سنگ، کاشی و موزاییک پیچیده می‌شوند.
3. تسمه نقاله (Conveyor Belt): نوارهای لاستیکی، پلیمری یا توری‌های سیمی متحرک که وظیفه انتقال مواد در خطوط تولید و معادن را بر عهده دارند و اساساً در دسته مقاطع فولادی ساختمانی قرار نمی‌گیرند.

در این مقاله تخصصی، تمرکز اصلی ما بر روی گروه اول و دوم، یعنی سایز های تسمه آهنی سازه‌ای، صنعتی و بسته‌بندی است که از برش انواع خدمات برش ورق سیاه، ورق گالوانیزه، ورق روغنی یا نورد مستقیم شمش فولادی تولید و روانه بازار آهن می‌گردند.

پارامترهای سه‌گانه در نام‌گذاری سایز های تسمه آهنی

در تمامی نقشه‌های مهندسی، لیستوفرهای کارگاهی، جداول اشتال و برگه‌های استعلام قیمت (پروفورما)، سایز هر تسمه آهنی با سه پارامتر هندسی اصلی مشخص می‌شود:

• ضخامت تسمه (Thickness): بعد کوچک‌تر سطح مقطع مستطیلی تسمه که همواره بر حسب میلی‌متر بیان می‌شود. در بازار آهن ایران، ضخامت تسمه‌های متداول از ۰.۲۵ میلی‌متر و ۰.۵ میلی‌متر (در انواع بسته‌بندی و روغنی DKP) آغاز شده و در تسمه‌های ساختمانی و صنعتی در بازه ۲ میلی‌متر تا ۳۰ میلی‌متر (و در موارد خاص تا ۵۰ میلی‌متر) قرار می‌گیرد.
• عرض تسمه (Width): پهنای تسمه که در استانداردهای مهندسی بر حسب میلی‌متر و در مکالمات عرف بازار گاهی بر حسب سانتی‌متر بیان می‌گردد. برای مثال، وقتی در بازار از «تسمه ۵ سانت» یا «تسمه ۵۰» صحبت می‌شود، منظور تسمه‌ای با عرض ۵۰ میلی‌متر است. عرض تسمه‌ها در بازار ایران از ۱۰ میلی‌متر (۱ سانتی‌متر) شروع شده و تا ۱۰۰۰ میلی‌متر (۱ متر) در برش‌های سفارشی ادامه می‌یابد.
• طول تسمه (Length): درازای هر شاخه یا کلاف تسمه که بر حسب متر یا میلی‌متر درج می‌شود. طول استاندارد جهانی برای شاخه‌های تسمه آهنی برابر با ۶ متر است که در جداول فنی با عدد ۶۰۰۰ میلی‌متر نمایش داده می‌شود.

در نگارش فنی سایز تسمه، معمولاً عرض و ضخامت در کنار هم بیان می‌شوند؛ مانند تسمه ۲۰ در ۳، تسمه ۳۰ در ۵، تسمه ۴۰ در ۴ یا تسمه ۱۰۰ در ۱۰ میلی‌متر. با این حال، در صورت‌جلسات کارگاهی و پیش‌فاکتورها، گاهی ابتدا ضخامت و سپس عرض نوشته می‌شود (مثلاً ۵ در ۵۰ میلی‌متر) و گاهی ابتدا عرض و سپس ضخامت (۵۰ در ۵ میلی‌متر). از آنجا که در تسمه آهنی همواره عرض بزرگ‌تر از ضخامت است، تشخیص اینکه عدد بزرگ‌تر مربوط به عرض و عدد کوچک‌تر مربوط به ضخامت است، بسیار ساده خواهد بود. تنها استثنا زمانی است که عرض بر حسب سانتی‌متر و ضخامت بر حسب میلی‌متر بیان شود (مثلاً تسمه ۴ در ۴ میل که یعنی عرض ۴۰ میلی‌متر و ضخامت ۴ میلی‌متر). بنابراین در شرکت فولاد شاهان همواره توصیه می‌کنیم هر دو بعد مقطع را صراحتاً بر حسب میلی‌متر قید نمایید تا ضریب خطای تامین به صفر برسد.

بررسی کامل سایز های تسمه آهنی بر اساس روش تولید

یکی از مهم‌ترین عواملی که دامنه ابعاد، کیفیت لبه‌ها، صافی سطح، طول شاخه و تلرانس وزنی تسمه را تعیین می‌کند، تکنولوژی و فرآیند تولید آن است. در صنعت فولاد ایران، تسمه‌های آهنی به چهار روش اصلی فابریک، ماشین‌کاری، نوردی و ترانس (کششی) تولید و روانه بازار می‌شوند. شناخت تفاوت‌های ابعادی این چهار گروه برای هر خریدار حرفه‌ای الزامی است، زیرا هر روش تولید، محدودیت‌ها و قابلیت‌های سایزی خاص خود را دارد.

۱. سایزها و مشخصات تسمه آهنی فابریک (Hot Rolled Flat Bar)

تسمه فابریک، اصیل‌ترین و مهندسی‌ترین نوع تسمه فولادی است که مستقیماً در کارخانجات نورد گرم و از طریق عبور شمش‌های فولادی گداخته (بیلت یا بلوم با گریدهای مشخص نظیر ST37، ST52 یا CK45) از میان قفسه‌های غلتکی کالیبره‌شده تولید می‌شود. در این روش، هیچ‌گونه برشی بر روی ورق صورت نمی‌گیرد، بلکه شمش فولادی پس از شارژ در کوره پیش‌گرم و رسیدن به دمای تبلور مجدد (حدود ۱۱۰۰ تا ۱۲۵۰ درجه سانتی‌گراد)، تحت فشار غلتک‌های افقی و عمودی تغییر شکل داده و به ابعاد نهایی می‌رسد.

• ویژگی‌های ابعادی و سایزها: تسمه‌های فابریک معمولاً در ضخامت‌های ۳ میلی‌متر تا ۳۰ میلی‌متر و عرض‌های ۲۰ میلی‌متر تا ۳۰۰ میلی‌متر (و در برخی خطوط نورد سنگین مانند کارخانه آریان فولاد تا عرض ۴۰۰ میلی‌متر) تولید می‌شوند. طول شاخه‌های تسمه فابریک به صورت کاملاً یکنواخت و دقیق برابر با ۶۰۰۰ میلی‌متر (۶ متر دقیق) است و در برخی سفارش‌های خاص کارخانه‌ای در طول ۱۲ متر نیز قابل تحویل است.
• مزایای فنی: لبه‌های تسمه فابریک به دلیل عبور از غلتک‌های عمودی کالیبره، کاملاً صاف، یکنواخت و دارای انحنای ملایم استاندارد (پخ طبیعی نورد) است و بریدگی یا تیزی خطرناک ندارد. همچنین ساختار متالورژیکی دانه‌ها در کل مقطع همگن بوده و فاقد تنش‌های پسماند ناشی از برش سرد است.
• محدودیت‌ها: از آنجا که تغییر سایز در خط نورد نیازمند توقف خط، تعویض غلتک‌ها و تنظیم مجدد کالیبرها است، تولید تسمه فابریک تنها در سایزهای استاندارد جدول اشتال و در تناژهای بالا برای کارخانه توجیه اقتصادی دارد و امکان تولید یک سایز غیرمعمول (مثلاً عرض ۳۷ میلی‌متر با ضخامت ۴.۵ میلی‌متر) در حجم کم به روش فابریک وجود ندارد.

۲. سایزها و دقت هندسی تسمه آهنی ماشین‌کاری (Slitted and Guillotined Flat Bar)

تسمه ماشین‌کاری محصولی است که از برش طولی ورق‌های فولادی درجه یک (عمدتاً ورق سیاه نورد گرم یا ورق روغنی نورد سرد) به وسیله قیچی‌های گیوتین صنعتی یا خطوط پیشرفته برش رول به رول (اسلیتر) تولید می‌شود. هرگاه در پروژه‌ای به سایزی خاص، ضخامتی بسیار دقیق یا حجمی کمتر از حداقل تناژ نورد فابریک نیاز باشد، تسمه ماشین‌کاری بهترین، دقیق‌ترین و در دسترس‌ترین جایگزین است.

• فرآیند تکمیلی (اتوکشی و لبه‌گیری): هنگامی که ورق فولادی تحت تنش برشی تیغه‌های گیوتین یا اسلیتر قرار می‌گیرد، به دلیل آزاد شدن تنش‌های داخلی ورق و اعمال گشتاور برشی، نوار بریده‌شده دچار پیچش طولی و خمش جانبی یا شمشیرشدگی می‌شود. همچنین لبه‌های محل برش دارای پلیسه و بسیار تیز و برنده هستند. در کارگاه‌های مجهز طرف قرارداد فولاد شاهان، تسمه‌های برش‌خورده بلافاصله وارد دستگاه‌های اتوکشی و تاب‌گیری و غلتک‌های لبه‌گیر می‌شوند تا تاب و موج تسمه به طور کامل گرفته شده، لبه‌های تیز آن گرد و ایمن گردد و محصولی کاملاً صاف و شاقول تحویل مشتری شود.
• ویژگی‌های ابعادی و سایزها: در روش ماشین‌کاری، عملاً هیچ محدودیتی در عرض و ضخامت وجود ندارد. هر ضخامتی از ورق که در بازار موجود باشد (از ۰.۵ میلی‌متر تا ۵۰ میلی‌متر) را می‌توان به هر عرض دلخواهی (از ۱۰ میلی‌متر تا ۱۰۰۰ میلی‌متر) برش داد. طول شاخه‌های تسمه ماشین‌کاری تابع طول ورق اولیه است و معمولاً بین ۵۸۰۰ میلی‌متر تا ۶۱۰۰ میلی‌متر (به‌طور میانگین ۶ متر) قرار دارد.
• مزیت رقابتی و قیمت: تلرانس ضخامت در تسمه ماشین‌کاری بسیار ناچیز است زیرا ورق‌های فولاد مبارکه یا اکسین اهواز دارای ضخامت کاملاً دقیق هستند. به دلیل هزینه‌های جانبی برش، پرت کنار ورق (کناره برش)، اتوکشی و لبه‌گیری، نرخ تسمه ماشین‌کاری معمولاً کمی بالاتر از تسمه نوردی و فابریک است.

۳. مشخصات ابعادی تسمه آهنی نوردی (ذوبی و قراضه‌ای)

در ادبیات بازار آهن ایران، اصطلاح «تسمه نوردی» معمولاً به تسمه‌هایی اطلاق می‌شود که در کارگاه‌ها و کارخانجات نورد سنتی یا نیمه‌اتوماتیک و با استفاده از مواد اولیه اقتصادی‌تر (مانند ضایعات آهن، قراضه‌های تختال، کناره ورق‌های ضخیم یا شمش‌های ذوبی القایی درجه دو) تولید می‌گردند.

• ویژگی‌های ابعادی و سایزها: رایج‌ترین سایز های تسمه آهنی نوردی در بازار ایران شامل عرض‌های استاندارد ۲۰، ۲۵، ۳۰، ۴۰ و ۵۰ میلی‌متر با ضخامت‌های ۳ تا ۶ میلی‌متر هستند. نکته بسیار مهم درباره تسمه نوردی، متغیر بودن طول شاخه‌های آن است؛ به دلیل متغیر بودن جرم قطعات اولیه ورودی به کوره پیش‌گرم، طول شاخه‌های خروجی یکدست نبوده و معمولاً در بازه ۳۰۰۰ میلی‌متر تا ۷۰۰۰ میلی‌متر (یعنی ۳ تا ۷ متر و به طور متداول بین ۵۴۰۰ تا ۶۲۰۰ میلی‌متر) نوسان دارد.
• مزایا و معایب: مهم‌ترین مزیت تسمه نوردی، قیمت بسیار ارزان و اقتصادی آن نسبت به تسمه فابریک و ماشین‌کاری است که آن را برای مصارف عمومی مانند ساخت حفاظ‌های ساده، نرده‌کشی، درب و پنجره‌های معمولی، ساخت پالت و بست‌های غیرسازه‌ای ایده‌آل می‌سازد. در مقابل، تلرانس ابعادی بالاتر، کیفیت سطحی پایین‌تر و خاصیت جوش‌پذیری و خم‌کاری متوسط (به دلیل ناهمگنی عناصر آلیاژی در قراضه ذوبی) از محدودیت‌های این مدل محسوب می‌شود.

۴. ابعاد دقیق تسمه ترانس (تسمه کششی و اسیدشویی شده)

تسمه ترانس (Cold Drawn Flat Bar) لوکس‌ترین، دقیق‌ترین و باکیفیت‌ترین عضو خانواده تسمه‌های فولادی است. ماده اولیه تولید تسمه ترانس، تسمه‌های فابریک یا ماشین‌کاری درجه یک است که طی یک فرآیند چندمرحله‌ای پیشرفته به محصولی با دقت صدم میلی‌متر تبدیل می‌شوند:

1. اسیدشویی (Pickling): ابتدا شاخه‌های تسمه درون حوضچه‌های اسید کلریدریک یا سولفوریک رقیق با دما و غلظت کنترل‌شده غوطه‌ور می‌شوند تا تمامی پوسته‌های اکسیدی نورد گرم، زنگ‌زدگی‌ها و ناخالصی‌های سطحی شسته و پاک شوند.
2. خنثی‌سازی و خشک‌کردن: تسمه‌ها با آب پرفشار شستشو داده شده، خشک می‌شوند و با پوشش‌های فسفاته یا صابونی روان‌ساز پوشانده می‌شوند تا اصطکاک در مرحله کشش به حداقل برسد.
3. کشش سرد (حدیده‌کاری): تسمه در دمای محیط با نیروی کششی بالا از درون قالب‌های تنگستن کارباید بسیار دقیق (موسوم به حدیده یا دای) عبور داده می‌شود. این فرآیند ضمن کاهش جزئی ضخامت و عرض، سطح تسمه را کاملاً صیقلی، آینه‌ای و براق کرده و ابعاد آن را با دقت فوق‌العاده بالا تثبیت می‌نماید. همچنین کار سرد انجام‌شده باعث افزایش تنش تسلیم و سختی سطحی فولاد می‌گردد.
4. تاب‌گیری نهایی و روغن‌کاری: در پایان، تسمه‌ها وارد دستگاه تاب‌گیر دقیق شده و برای جلوگیری از زنگ‌زدگی در انبار، روغن‌کاری و بسته‌بندی می‌شوند.

• ویژگی‌های ابعادی: تسمه‌های ترانس در ضخامت‌های ۳ تا ۲۵ میلی‌متر و عرض‌های ۱۰ تا ۱۵۰ میلی‌متر با طول‌های ۶ متری و ۳ متری تولید می‌شوند و در صنایع حساس مانند ساخت خار و شفت ماشین‌آلات، قطعات خودرو، ابزار دقیق، ماشین‌های نساجی و تجهیزات پزشکی به کار می‌روند.

جدول مقایسه جامع انواع تسمه آهنی بر اساس روش تولید

برای درک سریع تفاوت‌های فنی و اقتصادی میان این چهار روش تولید، جدول زیر توسط واحد فنی فولاد شاهان تدوین شده است:

مشخصه فنی و تجاری	تسمه فابریک	تسمه ماشین‌کاری	تسمه نوردی	تسمه ترانس (کششی)
ماده اولیه پایه	شمش فولادی استاندارد (بیلت و بلوم)	ورق سیاه (ST37 یا ST52) یا ورق روغنی	قراضه آهن، شمش ذوبی یا کناره ورق	تسمه فابریک یا ماشین‌کاری درجه یک
طول استاندارد شاخه	۶۰۰۰ میلی‌متر دقیق (یا ۱۲ متر سفارشی)	۵۸۰۰ تا ۶۱۰۰ میلی‌متر (تابع طول ورق)	متغیر بین ۳۰۰۰ تا ۷۰۰۰ میلی‌متر	۳۰۰۰ تا ۶۰۰۰ میلی‌متر دقیق
بازه ضخامت متداول	۳ الی ۳۰ میلی‌متر	۰.۵ الی ۵۰ میلی‌متر	۲.۵ الی ۸ میلی‌متر	۳ الی ۲۵ میلی‌متر
بازه عرض متداول	۲۰ الی ۴۰۰ میلی‌متر	۱۰ الی ۱۰۰۰ میلی‌متر (کاملاً سفارشی)	۲۰ الی ۱۰۰ میلی‌متر	۱۰ الی ۱۵۰ میلی‌متر
دقت ابعادی و تلرانس	استاندارد (طبق EN 10058)	بسیار بالا در ضخامت، خوب در عرض	متوسط تا ضعیف (دارای تلرانس نورد)	فوق‌العاده دقیق (در حد صدم میلی‌متر)
کیفیت سطح و لبه‌ها	سطح مات نورد گرم، لبه‌های گرد و ایمن	سطح صاف ورق، نیازمند لبه‌گیری و اتوکشی	سطح زبرتر، احتمال موج جزئی	سطح کاملاً صیقلی، براق و لبه‌های شاقول
جوش‌پذیری و فرم‌پذیری	عالی و کاملاً همگن	عالی (بسته به گرید ورق پایه)	متوسط	خوب (دارای سختی سطحی بالاتر)
سطح قیمتی در بازار	متوسط و متعادل	متوسط رو به بالا (به دلیل اجرت برش و اتو)	ارزان‌ترین گزینه بازار	گران‌ترین گزینه (به دلیل فرآیند کشش و اسیدشویی)

استعلام قیمت تسمه آهنی امروز و تاثیر سایز بر نرخ روز بازار

یکی از کلیدی‌ترین دغدغه‌های مدیران تدارکات، پیمانکاران ساختمانی و سازندگان قطعات صنعتی، رصد لحظه‌ای نوسانات بازار آهن و بررسی قیمت تسمه آهنی امروز پیش از صدور دستور خرید است. برخلاف برخی کالاهای صنعتی که دارای نرخ ثابتی در طول ماه یا فصل هستند، قیمت مقاطع فولادی و به‌ویژه تسمه آهنی، به صورت روزانه و حتی ساعتی دستخوش تغییر می‌شود. اما چرا سایز های تسمه آهنی تا این اندازه بر قیمت واحد (قیمت هر کیلوگرم) و قیمت تمام‌شده هر شاخه تاثیرگذارند؟

مکانیسم قیمت‌گذاری سایزهای مختلف تسمه در بازار آهن

در بازار آهن ایران، مبنای اصلی معامله تسمه آهنی بر حسب وزن (کیلوگرم) است؛ هرچند در فروش‌های خرد کارگاهی گاهی قیمت به صورت شاخه‌ای نیز اعلام می‌گردد که آن هم حاصل‌ضرب وزن یک شاخه در قیمت هر کیلوگرم است. با این حال، قیمت هر کیلوگرم از تمامی سایزهای تسمه با یکدیگر برابر نیست. عوامل فنی و اقتصادی زیر رابطه میان سایز و قیمت روز را تعیین می‌کنند:

1. نسبت ضخامت به هزینه نورد و برش: برای تولید یک تن تسمه نازک و باریک (مثلاً سایز ۲۰ در ۲ میلی‌متر یا ۲۰ در ۳ میلی‌متر)، خط نورد یا دستگاه گیوتین باید زمان بسیار بیشتری کار کند و تعداد پاس‌های نورد یا دفعات ضربه قیچی به مراتب بیشتر از زمانی است که یک تن تسمه سنگین (مثلاً سایز ۱۰۰ در ۱۰ میلی‌متر) تولید می‌شود. بنابراین، اجرت تولید هر کیلوگرم در سایزهای ریز و نازک بالاتر است.
2. نرخ ورق پایه در تسمه‌های ماشین‌کاری: از آنجا که تسمه‌های ماشین‌کاری از برش ورق سیاه (مثلاً ورق فولاد مبارکه، اکسین اهواز یا کاویان) تولید می‌شوند، قیمت هر سایز از تسمه ماشین‌کاری مستقیماً تابع قیمت ورق با همان ضخامت در روز جاری است. برای مثال، اگر در روز جاری ورق ضخامت ۳ میلی‌متر در بورس کالا یا بازار آزاد با کمبود عرضه مواجه شده و گران‌تر از ورق ۶ میلی‌متر معامله شود، تسمه ماشین‌کاری ضخامت ۳ نیز به همان نسبت افزایش قیمت خواهد داشت.
3. میزان پرت ورق در عرض‌های غیرمضرب: عرض استاندارد رول‌ها و شیت‌های ورق سیاه در بازار ایران معمولاً ۱۰۰۰، ۱۲۵۰، ۱۵۰۰ و ۲۰۰۰ میلی‌متر است. هنگامی که شما سایزی را سفارش می‌دهید که مقسوم‌علیه دقیقی از عرض ورق است (مانند عرض ۵۰ میلی‌متر که دقیقاً ۲۰ رشته از ورق ۱۰۰۰ میلی‌متری بدون پرت به دست می‌آید)، قیمت تمام‌شده بسیار بهینه خواهد بود. اما اگر عرضی سفارش دهید که کناره ورق به عنوان ضایعات یا تسمه سایز دیگر باقی بماند، اجرت برشکار افزایش می‌یابد.
4. تعادل عرضه و تقاضا در سایزهای پرمصرف: سایزهای رند و پرکاربرد مانند ۲۰ در ۵، ۳۰ در ۵، ۴۰ در ۵، ۵۰ در ۵ و ۶۰ در ۶ میلی‌متر به دلیل گردش کالایی بالا در انبارهای فولاد شاهان همواره با حاشیه سود رقابتی‌تر و قیمت مناسب‌تری نسبت به سایزهای کمیاب عرضه می‌شوند.
5. متغیرهای کلان اقتصادی: نرخ روز شمش فولادی (شمش فولاد خوزستان)، قیمت جهانی سنگ آهن و قراضه، نوسانات نرخ ارز و دلار، هزینه‌های حامل‌های انرژی کارخانجات، تعرفه‌های صادراتی و هزینه حمل‌ونقل درون‌شهری و برون‌شهری از دیگر عواملی هستند که نرخ روزانه را شکل می‌دهند.

دسته‌بندی سایز های تسمه آهنی بر اساس جنس و گرید آلیاژی

فراتر از ابعاد هندسی، جنس و ترکیب شیمیایی فولاد به کار رفته در تولید تسمه، تعیین‌کننده خواص مکانیکی، مقاومت کششی، قابلیت جوشکاری، مقاومت به سایش و مقاومت در برابر خوردگی است. در سبد محصولات فولاد شاهان، تسمه‌های فلزی در گریدهای زیر دسته‌بندی و تامین می‌شوند:

۱. تسمه آهنی ساختمانی و صنعتی (گریدهای ST37، ST44 و ST52)

پرمصرف‌ترین گروه در بازار ایران، تسمه‌های تولیدشده از فولادهای کربنی ساختمانی هستند:

• تسمه ST37 (معادل S235JR در استاندارد اروپا و A36 در استاندارد آمریکا): این گرید که به فولاد نرمه نیز شهرت دارد، دارای حداکثر ۰.۱۷ تا ۰.۲۰ درصد کربن است. تنش تسلیم آن حدود ۲۴۰ مگاپاسکال و استحکام کششی نهایی آن بین ۳۶۰ تا ۵۱۰ مگاپاسکال است. به دلیل درصد کربن پایین، تسمه ST37 خاصیت جوش‌پذیری فوق‌العاده، انعطاف‌پذیری عالی در خم‌کاری سرد و قابلیت سوراخ‌کاری و پانچ بسیار آسانی دارد. بیش از ۸۰ درصد سایز های تسمه آهنی موجود در بازار ایران از این گرید تولید می‌شوند.
• تسمه ST52 (معادل S355JR در استاندارد اروپا): یک فولاد کم‌آلیاژ با استحکام بالا است که با افزودن مقادیر کنترل‌شده منگنز و سیلیسیم، تنش تسلیم آن به حداقل ۳۵۵ مگاپاسکال و استحکام کششی آن به ۴۹۰ تا ۶۳۰ مگاپاسکال رسیده است. تسمه‌های ST52 معمولاً در سایزهای ضخیم‌تر (از ضخامت ۶ میلی‌متر تا ۴۰ میلی‌متر) برای ساخت شاسی تریلرها، بازوهای ماشین‌آلات راه‌سازی و معدنی، پل‌های فلزی، جرثقیل‌های سقفی و سازه‌های سنگین صنعتی که تحت بارهای دینامیکی شدید قرار دارند، استفاده می‌شوند.

۲. تسمه‌های آلیاژی و عملیات حرارتی‌پذیر (CK45 و Mo40)

در صنایعی که تسمه باید تحت ماشین‌کاری دقیق، سخت‌کاری سطحی (القایی یا شعله‌ای) و تحمل سایش و ضربه شدید قرار گیرد، فولادهای ساختمانی معمولی پاسخگو نیستند:

• تسمه CK45 (فولاد بهسازی با کد استاندارد ۱.۱۱۹۱): دارای حدود ۰.۴۵ درصد کربن است. این تسمه در سایزهای متنوعی از ضخامت ۵ میلی‌متر تا ۵۰ میلی‌متر تولید شده و به دلیل قابلیت آبکاری و سخت‌کاری عالی، در ساخت تیغه‌های برش، قالب‌های صنعتی، ریل‌های راهنمای ماشین‌ابزار و قطعات کشاورزی ضدسایش کاربرد وسیعی دارد.
• تسمه Mo40 (فولاد کروم مولیبدن با کد ۱.۷۲۲۵ یا ۴۱۴۰): به واسطه حضور عناصر کروم و مولیبدن، مقاومت فوق‌العاده‌ای در برابر خستگی، پیچش، ضربه و دماهای کاری بالا از خود نشان می‌دهد و در صنایع سیمان، معادن، نفت و پتروشیمی بسیار پرطرفدار است.

۳. تسمه استنلس استیل نگیر و ضد اسید (گریدهای ۳۰۴ و ۳۱۶)

در محیط‌های مرطوب، اسیدی، بهداشتی و دریایی، زنگ‌زدگی و خوردگی آهن بزرگ‌ترین دشمن سازه است. در این شرایط از تسمه‌های استنلس استیل (فولاد زنگ‌نزن آستنیتی) استفاده می‌شود:

• تسمه استیل ۳۰۴ (کد ۱.۴۳۰۱): حاوی حدود ۱۸ درصد کروم و ۸ تا ۱۰ درصد نیکل است. این تسمه کاملاً نگیر (غیرمغناطیسی) بوده، مقاومت بسیار بالایی در برابر خوردگی جوی و رطوبت دارد و از قابلیت جوشکاری و فرم‌پذیری عالی برخوردار است. در صنایع غذایی، لبنی، دارویی، تجهیزات آشپزخانه صنعتی، نمای ساختمان، آسانسورسازی و دکوراسیون داخلی به وفور استفاده می‌شود.
• تسمه استیل ۳۱۶ (کد ۱.۴۴۰۱ یا استیل ضد اسید): علاوه بر کروم و نیکل، دارای حدود ۲ تا ۳ درصد عنصر مولیبدن در ساختار خود است. حضور مولیبدن مقاومت این تسمه را در برابر یون‌های کلراید (آب شور دریا) و محیط‌های اسیدی و شیمیایی خورنده به شدت افزایش می‌دهد. همچنین توان تحمل دماهای بالا را داشته و در ساخت مبدل‌های حرارتی، کوره‌ها، سازه‌های دریایی، پمپ‌های شیمیایی و تجهیزات جراحی و پزشکی کاربرد دارد. تسمه‌های استیل معمولاً در ضخامت‌های ۱ میلی‌متر تا ۲۰ میلی‌متر و عرض‌های ۱۰ میلی‌متر تا ۱۵۰ میلی‌متر به صورت فابریک و برش‌خورده عرضه می‌شوند.

۴. تسمه گالوانیزه و تسمه روغنی (DKP)؛ سایزهای سبک و بسته‌بندی

• تسمه روغنی (تسمه نورد سرد یا Black DKP Sheet): ورق‌های روغنی پس از نورد گرم، وارد خط اسیدشویی و سپس نورد سرد می‌شوند تا ضخامت آن‌ها کاهش یافته و سطحی کاملاً صاف، صیقلی و بدون تخلخل پیدا کنند. تسمه‌های حاصل از برش ورق روغنی عموماً دارای ضخامت‌های ظریف بین ۰.۲۵ میلی‌متر تا ۲ میلی‌متر (و به طور رایج ۰.۵ تا ۱.۵ میلی‌متر) هستند. به دلیل کیفیت سطحی بی‌نظیر و قابلیت لعاب‌کاری، آبکاری و میناکاری فوق‌العاده، این تسمه‌ها در صنعت خودروسازی، ساخت لوازم خانگی بادوام (کالاهای سفید مانند یخچال، ماشین لباسشویی، هود، فریزر و اجاق گاز)، ساخت دوچرخه و تولید لوله‌های درزدار ظریف کاربرد دارند.
• تسمه گالوانیزه: این تسمه‌ها دارای پوشش محافظ فلز روی هستند که یا به روش نورد و برش از ورق گالوانیزه فابریک تولید می‌شوند (در ضخامت‌های ۰.۵ تا ۳ میلی‌متر برای بسته‌بندی، زره کابل‌های برق و تلفن و ساخت سینی کابل) و یا تسمه‌های سیاه ضخیم (مثلاً سایزهای ۳۰ در ۴، ۴۰ در ۴ و ۵۰ در ۵ میلی‌متر) هستند که پس از تولید، درون وان روی مذاب به روش گالوانیزه گرم عمقی پوشش داده می‌شوند تا در سیستم‌های ارتینگ و صاعقه‌گیر سال‌ها در زیر خاک بدون خوردگی دوام بیاورند.

۵. تسمه فلزی سوراخ‌دار (پانچ شده)، تسمه آلومینیومی و تسمه مسی

• تسمه فلزی سوراخ‌دار: این تسمه‌ها که در ضخامت‌های ۱ تا ۵ میلی‌متر و عرض‌های ۲۰ تا ۵۰ میلی‌متر تولید می‌شوند، دارای ردیف‌های منظمی از سوراخ‌های گرد یا لوبیایی در طول شاخه یا رول هستند. کاربرد اصلی آن‌ها در صنعت ساخت‌وساز برای لنگر انداختن، مهاربندی لوله‌ها، اجرای سیستم‌های تهویه مطبوع (HVAC)، آویز سقف‌های کاذب، عایق‌کاری، اتصالات مقاوم در برابر طوفان و بستن قالب‌های بتنی است.
• تسمه آلومینیومی و مسی: در صنایعی که کاهش وزن سازه، زیبایی ظاهری یا هدایت الکتریکی و حرارتی بالا اولویت دارد، تسمه‌های آلومینیومی (که پس از تولید دور تا دور آن‌ها سوهان‌کشی شده و به صورت چهارگوش تیز یا لبه‌گرد عرضه می‌شوند) و تسمه‌های مسی (شمش و باسبار تابلو برق) جایگزین تسمه‌های فولادی می‌شوند.

راهنمای بررسی قیمت انواع تسمه آهنی در گریدها و ابعاد مختلف

هنگامی که یک مهندس طراح یا مسئول خرید قصد برآورد بودجه پروژه (متره و برآورد) را دارد، آگاهی از تفاوت‌های قیمتی میان گریدها و مدل‌های مختلف تسمه اهمیت حیاتی پیدا می‌کند. مشاهده جدول قیمت انواع تسمه آهنی در پلتفرم فروش شرکت فولاد شاهان به شما نشان می‌دهد که علاوه بر ابعاد هندسی، نوع آلیاژ و فرآیند تکمیلی تا چه اندازه بر نرخ نهایی هر کیلوگرم موثر است.

برای اینکه بتوانید در زمان طراحی یا خرید، مقایسه‌ای دقیق میان گزینه‌های موجود انجام دهید، در جدول زیر مشخصات مکانیکی، فیزیکی و شاخص قیمتی انواع تسمه‌های موجود در بازار ایران را در کنار هم قرار داده‌ایم:

نوع و گرید تسمه فلزی	استاندارد مرجع	تنش تسلیم تقریبی	مقاومت کششی نهایی	چگالی (گرم بر سانتی‌متر مکعب)	مقاومت به خوردگی	شاخص قیمتی نسبی	کاربرد اصلی در صنعت
تسمه نوردی معمولی	عرف بازار ایران	۲۱۰ تا ۲۳۵ مگاپاسکال	۳۴۰ تا ۴۵۰ مگاپاسکال	۷.۸۵	ضعیف (نیازمند رنگ)	۱ برابر (پایه)	حفاظ، نرده، درب و پنجره و مصارف سبک
تسمه فابریک ST37	DIN 17100 و EN 10025	۲۳۵ تا ۲۴۰ مگاپاسکال	۳۶۰ تا ۵۱۰ مگاپاسکال	۷.۸۵	ضعیف (نیازمند پوشش)	۱.۱ الی ۱.۲ برابر	اتصالات سازه‌ای، گریتینگ، وال‌پست، شاسی
تسمه ماشین‌کاری ST37	برش از ورق مبارکه یا اکسین	۲۴۰ مگاپاسکال	۳۶۰ تا ۵۱۰ مگاپاسکال	۷.۸۵	ضعیف (نیازمند پوشش)	۱.۲ الی ۱.۳۵ برابر	قطعات صنعتی دقیق، واشرسازی، سازه‌های فلزی
تسمه سازه‌ای ST52	DIN 17100 و S355JR	۳۵۵ مگاپاسکال	۴۹۰ تا ۶۳۰ مگاپاسکال	۷.۸۵	متوسط رو به ضعیف	۱.۳۵ الی ۱.۵ برابر	ماشین‌آلات سنگین، جرثقیل، پل‌سازی، تریلرسازی
تسمه روغنی (DKP)	DIN 1623 و ST12	۱۴۰ تا ۲۸۰ مگاپاسکال	۲۷۰ تا ۴۱۰ مگاپاسکال	۷.۸۵	متوسط (سطح روغن‌اندود)	۱.۴ الی ۱.۶ برابر	لوازم خانگی، خودروسازی، قطعات ظریف پرسی
تسمه ترانس کششی	DIN 1017 و کشش سرد	۳۰۰ تا ۴۵۰ مگاپاسکال	۴۵۰ تا ۶۵۰ مگاپاسکال	۷.۸۵	متوسط (سطح پولیش‌شده)	۱.۵ الی ۱.۸ برابر	ماشین‌سازی، خار، شفت، ابزار دقیق
تسمه گالوانیزه گرم	ASTM A123 و EN 1461	۲۴۰ مگاپاسکال	۳۶۰ تا ۵۱۰ مگاپاسکال	۷.۸۵	بسیار خوب (ضد زنگ)	۱.۶ الی ۱.۹ برابر	سیستم ارتینگ، برق و مخابرات، فضای باز
تسمه آلیاژی CK45	DIN 1.1191	۳۴۰ تا ۴۹۰ مگاپاسکال	۶۰۰ تا ۸۰۰ مگاپاسکال	۷.۸۴	ضعیف	۱.۷ الی ۲.۱ برابر	قطعات تحت سایش، قالب‌سازی، ادوات کشاورزی
تسمه استیل ۳۰۴	ASTM A240 و 1.4301	۲۱۰ تا ۲۳۰ مگاپاسکال	۵۲۰ تا ۷۲۰ مگاپاسکال	۷.۹۳	عالی (ضد زنگ و نگیر)	۴.۵ الی ۶ برابر	صنایع غذایی، دارویی، نما و محیط‌های مرطوب
تسمه استیل ۳۱۶	ASTM A240 و 1.4401	۲۲۰ تا ۲۴۰ مگاپاسکال	۵۳۰ تا ۶۸۰ مگاپاسکال	۷.۹۸	فوق‌العاده (ضد اسید و کلر)	۶.۵ الی ۸.۵ برابر	صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، دریایی و کوره

جدول وزن تسمه آهنی تمامی سایزها (مرجع کامل اشتال و بازار ایران)

چرا جدول وزن تسمه آهنی مهم‌ترین ابزار برای هر خریدار و مهندس است؟ پاسخ ساده است: از آنجا که تسمه فولادی بر اساس وزن (کیلوگرم) خرید و فروش می‌شود، اما در نقشه‌های اجرایی و لیستوفر بر اساس متراژ طولی یا تعداد شاخه ۶ متری محاسبه می‌گردد، جدول وزنی تسمه آهنی پل ارتباطی میان «طراحی مهندسی» و «مالی و تدارکات» است.

با در اختیار داشتن جدول استاندارد وزن تسمه، شما می‌توانید:

• پیش از ثبت سفارش، وزن دقیق کل متریال مورد نیاز پروژه را بدون محاسبات دستی زمان‌بر استخراج کنید.
• بودجه خرید آهن‌آلات و حتی قیمت صادرات تسمه آهنی را با دقت بالا برآورد نمایید و از خرید تسمه با وزن کمتر یا بیشتر از نیاز پروژه جلوگیری کنید.
• تناژ کل بار را مشخص کرده و وسیله نقلیه مناسب (وانت نیسان تا ۲ تن، خاور تا ۵ تن، کامیون تک تا ۱۰ تن، کامیون جفت تا ۱۵ تن یا تریلی کفی تا ۲۴ تن) را با کمترین کرایه حمل انتخاب کنید.
• در زمان تحویل بار در کارگاه و مشاهده قبض باسکول، وزن واقعی بار ارسالی را با وزن اسمی جدول اشتال مطابقت دهید و از سلامت و استاندارد بودن ضخامت تسمه‌ها مطمئن شوید.

در جدول جامع زیر، وزن یک شاخه استاندارد ۶ متری (طول ۶۰۰۰ میلی‌متر) و همچنین وزن هر متر طول برای تمامی سایز های تسمه آهنی پرکاربرد از ضخامت ۲ میلی‌متر تا ۲۰ میلی‌متر بر اساس چگالی استاندارد فولاد (۷.۸۵ گرم بر سانتی‌متر مکعب) و جدول اشتال آلمان محاسبه و درج شده است:

ردیف	سایز تسمه (عرض در ضخامت به میلی‌متر)	ضخامت (میلی‌متر)	عرض (میلی‌متر)	طول استاندارد (میلی‌متر)	مساحت مقطع (میلی‌متر مربع)	وزن یک متر طول (کیلوگرم)	وزن یک شاخه ۶ متری (کیلوگرم)	وزن یک شاخه ۶ متری (گرم)
۱	۲۰ در ۲	۲	۲۰	۶۰۰۰	۴۰	۰.۳۱۴	۱.۸۸	۱۸۸۴
۲	۲۵ در ۲	۲	۲۵	۶۰۰۰	۵۰	۰.۳۹۳	۲.۳۶	۲۳۵۵
۳	۳۰ در ۲	۲	۳۰	۶۰۰۰	۶۰	۰.۴۷۱	۲.۸۳	۲۸۲۶
۴	۴۰ در ۲	۲	۴۰	۶۰۰۰	۸۰	۰.۶۲۸	۳.۷۷	۳۷۶۸
۵	۵۰ در ۲	۲	۵۰	۶۰۰۰	۱۰۰	۰.۷۸۵	۴.۷۱	۴۷۱۰
۶	۲۰ در ۳	۳	۲۰	۶۰۰۰	۶۰	۰.۴۷۱	۲.۸۳ (اشتال: ۲.۸۴)	۲۸۲۶
۷	۲۵ در ۳	۳	۲۵	۶۰۰۰	۷۵	۰.۵۸۹	۳.۵۳ (اشتال: ۳.۵۴)	۳۵۳۳
۸	۳۰ در ۳	۳	۳۰	۶۰۰۰	۹۰	۰.۷۰۷	۴.۲۴ (اشتال: ۴.۲۵)	۴۲۳۹ (۴۲۴۴)
۹	۳۵ در ۳	۳	۳۵	۶۰۰۰	۱۰۵	۰.۸۲۴	۴.۹۵ (اشتال: ۴.۹۶)	۴۹۴۶
۱۰	۴۰ در ۳	۳	۴۰	۶۰۰۰	۱۲۰	۰.۹۴۲	۵.۶۵ (اشتال: ۵.۶۷)	۵۶۵۲
۱۱	۴۵ در ۳	۳	۴۵	۶۰۰۰	۱۳۵	۱.۰۶۰	۶.۳۶ (اشتال: ۶.۳۷)	۶۳۵۹
۱۲	۵۰ در ۳	۳	۵۰	۶۰۰۰	۱۵۰	۱.۱۷۸	۷.۰۷ (اشتال: ۷.۰۸)	۷۰۶۵
۱۳	۵۵ در ۳	۳	۵۵	۶۰۰۰	۱۶۵	۱.۲۹۵	۷.۷۷ (اشتال: ۷.۷۹)	۷۷۷۲
۱۴	۶۰ در ۳	۳	۶۰	۶۰۰۰	۱۸۰	۱.۴۱۳	۸.۴۸ (اشتال: ۸.۵۰)	۸۴۷۸
۱۵	۲۰ در ۴	۴	۲۰	۶۰۰۰	۸۰	۰.۶۲۸	۳.۷۷ (اشتال: ۳.۷۸)	۳۷۶۸
۱۶	۲۵ در ۴	۴	۲۵	۶۰۰۰	۱۰۰	۰.۷۸۵	۴.۷۱ (اشتال: ۴.۷۲)	۴۷۱۰
۱۷	۳۰ در ۴	۴	۳۰	۶۰۰۰	۱۲۰	۰.۹۴۲	۵.۶۵ (اشتال: ۵.۶۷)	۵۶۵۲ (۵۶۵۹)
۱۸	۳۵ در ۴	۴	۳۵	۶۰۰۰	۱۴۰	۱.۰۹۹	۶.۵۹ (اشتال: ۶.۶۱)	۶۵۹۴
۱۹	۴۰ در ۴	۴	۴۰	۶۰۰۰	۱۶۰	۱.۲۵۶	۷.۵۴ (اشتال: ۷.۵۶)	۷۵۳۶ (۷۵۴۵)
۲۰	۴۵ در ۴	۴	۴۵	۶۰۰۰	۱۸۰	۱.۴۱۳	۸.۴۸ (اشتال: ۸.۵۰)	۸۴۷۸
۲۱	۵۰ در ۴	۴	۵۰	۶۰۰۰	۲۰۰	۱.۵۷۰	۹.۴۲ (اشتال: ۹.۴۴)	۹۴۲۰
۲۲	۵۵ در ۴	۴	۵۵	۶۰۰۰	۲۲۰	۱.۷۲۷	۱۰.۳۶ (اشتال: ۱۰.۳۹)	۱۰۳۶۲
۲۳	۶۰ در ۴	۴	۶۰	۶۰۰۰	۲۴۰	۱.۸۸۴	۱۱.۳۰ (اشتال: ۱۱.۳۳)	۱۱۳۰۴
۲۴	۲۰ در ۵ (تسمه ۲ بازار)	۵	۲۰	۶۰۰۰	۱۰۰	۰.۷۸۵	۴.۷۱ (اشتال: ۴.۷۲)	۴۷۱۰ (۴۷۱۶)
۲۵	۲۵ در ۵ (تسمه ۲.۵ بازار)	۵	۲۵	۶۰۰۰	۱۲۵	۰.۹۸۱	۵.۸۹ (اشتال: ۵.۹۰)	۵۸۸۸
۲۶	۳۰ در ۵ (تسمه ۳ بازار)	۵	۳۰	۶۰۰۰	۱۵۰	۱.۱۷۸	۷.۰۷ (اشتال: ۷.۰۸)	۷۰۶۵ (۷۰۷۴)
۲۷	۳۵ در ۵	۵	۳۵	۶۰۰۰	۱۷۵	۱.۳۷۴	۸.۲۴ (اشتال: ۸.۲۶)	۸۲۴۳
۲۸	۴۰ در ۵ (تسمه ۴ بازار)	۵	۴۰	۶۰۰۰	۲۰۰	۱.۵۷۰	۹.۴۲ (اشتال: ۹.۴۴)	۹۴۲۰ (۹۴۳۲)
۲۹	۴۵ در ۵	۵	۴۵	۶۰۰۰	۲۲۵	۱.۷۶۶	۱۰.۶۰ (اشتال: ۱۰.۶۲)	۱۰۵۹۸
۳۰	۵۰ در ۵ (تسمه ۵ بازار)	۵	۵۰	۶۰۰۰	۲۵۰	۱.۹۶۳	۱۱.۷۸ (اشتال: ۱۱.۸۰)	۱۱۷۷۵ (۱۱۷۹۰)
۳۱	۵۵ در ۵	۵	۵۵	۶۰۰۰	۲۷۵	۲.۱۵۹	۱۲.۹۵ (اشتال: ۱۲.۹۹)	۱۲۹۵۳
۳۲	۶۰ در ۵	۵	۶۰	۶۰۰۰	۳۰۰	۲.۳۵۵	۱۴.۱۳ (اشتال: ۱۴.۱۷)	۱۴۱۳۰
۳۳	۶۵ در ۵	۵	۶۵	۶۰۰۰	۳۲۵	۲.۵۵۱	۱۵.۳۱ (اشتال: ۱۵.۳۵)	۱۵۳۰۸
۳۴	۷۰ در ۵	۵	۷۰	۶۰۰۰	۳۵۰	۲.۷۴۸	۱۶.۴۹ (اشتال: ۱۶.۵۳)	۱۶۴۸۵
۳۵	۷۵ در ۵	۵	۷۵	۶۰۰۰	۳۷۵	۲.۹۴۴	۱۷.۶۶ (اشتال: ۱۷.۷۱)	۱۷۶۶۳
۳۶	۸۰ در ۵	۵	۸۰	۶۰۰۰	۴۰۰	۳.۱۴۰	۱۸.۸۴ (اشتال: ۱۸.۸۹)	۱۸۸۴۰
۳۷	۱۰۰ در ۵	۵	۱۰۰	۶۰۰۰	۵۰۰	۳.۹۲۵	۲۳.۵۵ (اشتال: ۲۳.۶۱)	۲۳۵۵۰
۳۸	۲۰ در ۶	۶	۲۰	۶۰۰۰	۱۲۰	۰.۹۴۲	۵.۶۵ (اشتال: ۵.۶۷)	۵۶۵۲
۳۹	۲۵ در ۶	۶	۲۵	۶۰۰۰	۱۵۰	۱.۱۷۸	۷.۰۷ (اشتال: ۷.۰۸)	۷۰۶۵
۴۰	۳۰ در ۶	۶	۳۰	۶۰۰۰	۱۸۰	۱.۴۱۳	۸.۴۸ (اشتال: ۸.۵۰)	۸۴۷۸
۴۱	۳۵ در ۶	۶	۳۵	۶۰۰۰	۲۱۰	۱.۶۴۹	۹.۸۹ (اشتال: ۹.۹۲)	۹۸۹۱
۴۲	۴۰ در ۶	۶	۴۰	۶۰۰۰	۲۴۰	۱.۸۸۴	۱۱.۳۰ (اشتال: ۱۱.۳۳)	۱۱۳۰۴
۴۳	۴۵ در ۶	۶	۴۵	۶۰۰۰	۲۷۰	۲.۱۲۰	۱۲.۷۱ (اشتال: ۱۲.۷۵)	۱۲۷۱۷
۴۴	۵۰ در ۶	۶	۵۰	۶۰۰۰	۳۰۰	۲.۳۵۵	۱۴.۱۳ (اشتال: ۱۴.۱۷)	۱۴۱۳۰
۴۵	۵۵ در ۶	۶	۵۵	۶۰۰۰	۳۳۰	۲.۵۹۱	۱۵.۵۴ (اشتال: ۱۵.۵۸)	۱۵۵۴۳
۴۶	۶۰ در ۶	۶	۶۰	۶۰۰۰	۳۶۰	۲.۸۲۶	۱۶.۹۶ (اشتال: ۱۷.۰۰)	۱۶۹۵۶ (۱۶۹۷۷)
۴۷	۶۵ در ۶	۶	۶۵	۶۰۰۰	۳۹۰	۳.۰۶۲	۱۸.۳۷ (اشتال: ۱۸.۴۲)	۱۸۳۶۹
۴۸	۷۰ در ۶	۶	۷۰	۶۰۰۰	۴۲۰	۳.۲۹۷	۱۹.۷۸ (اشتال: ۱۹.۸۳)	۱۹۷۸۲
۴۹	۷۵ در ۶	۶	۷۵	۶۰۰۰	۴۵۰	۳.۵۳۳	۲۱.۲۰ (اشتال: ۲۱.۲۵)	۲۱۱۹۵
۵۰	۸۰ در ۶	۶	۸۰	۶۰۰۰	۴۸۰	۳.۷۶۸	۲۲.۶۱ (اشتال: ۲۲.۶۷)	۲۲۶۰۸
۵۱	۱۰۰ در ۶	۶	۱۰۰	۶۰۰۰	۶۰۰	۴.۷۱۰	۲۸.۲۶ (اشتال: ۲۸.۳۳)	۲۸۲۶۰
۵۲	۱۲۰ در ۶	۶	۱۲۰	۶۰۰۰	۷۲۰	۵.۶۵۲	۳۳.۹۱ (اشتال: ۳۴.۰۰)	۳۳۹۱۲
۵۳	۵۰ در ۸	۸	۵۰	۶۰۰۰	۴۰۰	۳.۱۴۰	۱۸.۸۴ (اشتال: ۱۸.۸۹)	۱۸۸۴۰
۵۴	۶۰ در ۸	۸	۶۰	۶۰۰۰	۴۸۰	۳.۷۶۸	۲۲.۶۱ (اشتال: ۲۲.۶۷)	۲۲۶۰۸
۵۵	۸۰ در ۸	۸	۸۰	۶۰۰۰	۶۴۰	۵.۰۲۴	۳۰.۱۴ (اشتال: ۳۰.۱۸)	۳۰۱۴۴ (۳۰۱۸۲)
۵۶	۱۰۰ در ۸	۸	۱۰۰	۶۰۰۰	۸۰۰	۶.۲۸۰	۳۷.۶۸ (اشتال: ۳۷.۷۸)	۳۷۶۸۰
۵۷	۲۰ در ۱۰	۱۰	۲۰	۶۰۰۰	۲۰۰	۱.۵۷۰	۹.۴۲ (اشتال: ۹.۴۴)	۹۴۲۰
۵۸	۵۰ در ۱۰	۱۰	۵۰	۶۰۰۰	۵۰۰	۳.۹۲۵	۲۳.۵۵ (اشتال: ۲۳.۶۱)	۲۳۵۵۰
۵۹	۱۰۰ در ۱۰	۱۰	۱۰۰	۶۰۰۰	۱۰۰۰	۷.۸۵۰	۴۷.۱۰ (اشتال: ۴۷.۲۲)	۴۷۱۰۰
۶۰	۱۲۰ در ۱۰	۱۰	۱۲۰	۶۰۰۰	۱۲۰۰	۹.۴۲۰	۵۶.۵۲ (اشتال: ۵۶.۶۶)	۵۶۵۲۰
۶۱	۱۰۰ در ۱۲	۱۲	۱۰۰	۶۰۰۰	۱۲۰۰	۹.۴۲۰	۵۶.۵۲ (اشتال: ۵۶.۶۶)	۵۶۵۲۰
۶۲	۱۵۰ در ۱۲	۱۲	۱۵۰	۶۰۰۰	۱۸۰۰	۱۴.۱۳۰	۸۴.۷۸ (اشتال: ۸۵.۰۰)	۸۴۷۸۰
۶۳	۱۵۰ در ۱۵	۱۵	۱۵۰	۶۰۰۰	۲۲۵۰	۱۷.۶۶۳	۱۰۵.۹۸	۱۰۵۹۷۵
۶۴	۲۰۰ در ۲۰	۲۰	۲۰۰	۶۰۰۰	۴۰۰۰	۳۱.۴۰۰	۱۸۸.۴۰	۱۸۸۴۰۰

چرا بین اعداد برخی جداول وزن در سایت‌های مختلف ۰.۵ درصد اختلاف وجود دارد؟

اگر به ستون وزن شاخه ۶ متری در جدول بالا دقت کنید، دو عدد بسیار نزدیک به هم را مشاهده می‌کنید (مثلاً برای سایز ۵۰ در ۵ عدد ۱۱.۷۸ کیلوگرم و در پرانتز عدد اشتال ۱۱.۸۰ کیلوگرم یا برای سایز ۲۰ در ۵ عدد ۴۷۱۰ گرم و ۴۷۱۶ گرم). دلیل علمی این اختلاف جزئی چیست؟

• در محاسبات مدرن مهندسی و استانداردهای روز اروپا، چگالی فولاد ساختمانی برابر با ۷.۸۵ گرم بر سانتی‌متر مکعب (معادل ۷۸۵۰ کیلوگرم بر متر مکعب) در نظر گرفته می‌شود.
• در جداول قدیمی‌تر اشتال آلمان (و برخی جداول سنتی بازار آهن شادآباد)، چگالی فولاد برابر با ۷.۸۶ تا ۷.۸۷ گرم بر سانتی‌متر مکعب (معادل چگالی آهن خالص) لحاظ شده است. برای نمونه اگر عرض ۲۰ میلی‌متر را در ضخامت ۵ میلی‌متر، طول ۶ متر و چگالی ۷.۸۶ ضرب کنیم، عدد ۴۷۱۶ گرم به دست می‌آید؛ در حالی که با ضریب استاندارد ۷.۸۵ عدد ۴۷۱۰ گرم حاصل می‌شود.
• این اختلاف ۰.۱۲ درصدی در مقیاس تلرانس‌های مجاز نورد گرم (که معمولاً بین ۲ تا ۴ درصد است) کاملاً ناچیز و طبیعی است؛ با این حال درج هر دو مقدار در جدول مرجع فولاد شاهان به شما کمک می‌کند تا با هر مبنایی که محاسبات پروژه خود را انجام داده‌اید، به عدد دقیق دسترسی داشته باشید.

بررسی تخصصی سایز، وزن و قیمت تسمه آهنی 2

یکی از پرتکرارترین عباراتی که خریداران در موتورهای جستجو و در مکالمات تلفنی با کارشناسان فروش مطرح می‌کنند، استعلام مشخصات و قیمت تسمه آهنی 2 است. به عنوان یک مرجع تخصصی، وظیفه داریم پیش از هر چیز ابهام بزرگی که پیرامون نام «تسمه آهنی ۲» در بازار آهن ایران وجود دارد را به طور کامل برطرف نماییم.

تفاوت «تسمه ضخامت ۲ میلی‌متر» با «تسمه نمره ۲ بازاری (عرض ۲ سانت)»

هنگامی که مشتری در بازار آهن درخواست «تسمه ۲» می‌کند، منظور او یکی از این دو مقطع کاملاً متفاوت است:

1. مفهوم اول: تسمه با ضخامت ۲ میلی‌متر: در این حالت، عدد ۲ به ضخامت تسمه اشاره دارد. این تسمه‌ها که در گروه تسمه‌های سبک دسته‌بندی می‌شوند، عمدتاً به روش برش و ماشین‌کاری از ورق سیاه ۲ میل، ورق روغنی ۲ میل یا ورق گالوانیزه ۲ میل در عرض‌های متنوع (از ۱۵ میلی‌متر تا ۱۰۰ میلی‌متر) تولید می‌گردند. وزن یک شاخه ۶ متری تسمه با ضخامت ۲ میلی‌متر بسیار سبک است؛ برای مثال در عرض ۲۰ میلی‌متر تنها ۱.۸۸ کیلوگرم و در عرض ۵۰ میلی‌متر حدود ۴.۷۱ کیلوگرم وزن دارد.
2. مفهوم دوم: تسمه نمره ۲ یا تسمه ۲ سانتی (سایز ۲۰ در ۵ میلی‌متر): در عرف سنتی بازار آهن تهران (شادآباد) و اصفهان، زمانی که فروشنده می‌گوید «تسمه نمره ۲»، منظورش تسمه‌ای با عرض ۲ سانتی‌متر (۲۰ میلی‌متر) و ضخامت استاندارد ۵ میلی‌متر (یا در برخی موارد ضخامت ۳ و ۴ میلی‌متر) است. وزن هر شاخه ۶ متری از تسمه نمره ۲ بازاری با ابعاد ۲۰ در ۵ میلی‌متر برابر با ۴۷۱۶ گرم (۴.۷۱ کیلوگرم) است.

کاربردهای صنعتی و ساختمانی تسمه آهنی ۲

بسته به اینکه کدام یک از دو مدل بالا مد نظر شما باشد، کاربردهای آن عبارتند از:

• کاربردهای تسمه ضخامت ۲ میلی‌متر: ساخت قطعات پرسی خودرو، تولید بست‌های لوله‌کشی آب و گاز، ساخت یراق‌آلات کابینت و مبلمان، تولید واشرهای تخت ظریف، ساخت قفسه‌های فروشگاهی سبک، صنایع روشنایی و لوسترسازی و کلاف‌بندی صندوق‌های چوبی و فلزی.
• کاربردهای تسمه عرض ۲۰ میلی‌متر (نمره ۲): ساخت گل‌نرده و فرفورژه‌های تزئینی، ساخت حفاظ پنجره و بالکن، ساخت چهارچوب‌های سبک فلزی، تولید چفت و لولا و استفاده به عنوان تسمه رابط در ساخت گریتینگ‌های فلزی کف.

جدول ابعاد و وزن خانواده تسمه آهنی ۲

در جدول زیر، تمامی زیرمجموعه‌های مرتبط با تسمه آهنی ۲ (هم بر اساس ضخامت ۲ میل و هم بر اساس عرض ۲ سانت) را تفکیک کرده‌ایم:

نام تجاری در بازار	ابعاد دقیق مقطع (عرض در ضخامت به میلی‌متر)	طول شاخه (متر)	وزن هر متر (کیلوگرم)	وزن هر شاخه ۶ متری (کیلوگرم)	نوع تولید رایج در بازار
تسمه ۲ میل در ۱.۵ سانت	۱۵ در ۲	۶	۰.۲۳۶	۱.۴۱	ماشین‌کاری روغنی و سیاه
تسمه ۲ میل در ۲ سانت	۲۰ در ۲	۶	۰.۳۱۴	۱.۸۸	ماشین‌کاری روغنی، سیاه و گالوانیزه
تسمه ۲ میل در ۲.۵ سانت	۲۵ در ۲	۶	۰.۳۹۳	۲.۳۶	ماشین‌کاری روغنی و سیاه
تسمه ۲ میل در ۳ سانت	۳۰ در ۲	۶	۰.۴۷۱	۲.۸۳	ماشین‌کاری روغنی، سیاه و گالوانیزه
تسمه ۲ میل در ۴ سانت	۴۰ در ۲	۶	۰.۶۲۸	۳.۷۷	ماشین‌کاری سیاه و گالوانیزه
تسمه ۲ میل در ۵ سانت	۵۰ در ۲	۶	۰.۷۸۵	۴.۷۱	ماشین‌کاری سیاه و گالوانیزه
تسمه نمره ۲ سبک (۳ میل)	۲۰ در ۳	۶	۰.۴۷۱	۲.۸۳	فابریک، نوردی و ماشین‌کاری
تسمه نمره ۲ متوسط (۴ میل)	۲۰ در ۴	۶	۰.۶۲۸	۳.۷۷	فابریک، نوردی و ماشین‌کاری
تسمه نمره ۲ استاندارد (۵ میل)	۲۰ در ۵	۶	۰.۷۸۵	۴.۷۱ (۴۷۱۶ گرم)	فابریک، نوردی، ماشین‌کاری و ترانس
تسمه نمره ۲ سنگین (۶ میل)	۲۰ در ۶	۶	۰.۹۴۲	۵.۶۵	فابریک، ماشین‌کاری و ترانس

فرمول محاسبه وزن تسمه آهنی و روش‌های محاسبه آنلاین و دستی

چه زمانی به فرمول محاسبه وزن تسمه آهنی نیاز پیدا می‌کنیم؟ فرض کنید در یک پروژه ساخت سوله صنعتی یا تقویت سازه، مهندس محاسب تسمه‌ای با ابعاد سفارشی (مثلاً عرض ۱۴۰ میلی‌متر، ضخامت ۱۵ میلی‌متر و طول برش‌خورده ۴.۲ متر) یا کلاف تسمه‌ای به طول ۱۵۰ متر طراحی کرده است که در جداول استاندارد ۶ متری اشتال یافت نمی‌شود. در این شرایط، تسلط بر فرمول محاسبه وزن تسمه فولادی به شما امکان می‌دهد در کمتر از ۳۰ ثانیه وزن دقیق قطعه را محاسبه نمایید.

استخراج ریاضی فرمول وزن تسمه فولادی به زبان ساده

در علم فیزیک و متالورژی، جرم (وزن) هر جسم همگن از حاصل‌ضرب حجم هندسی آن در وزن مخصوص یا چگالی ماده به دست می‌آید. از آنجا که تسمه آهنی یک مکعب مستطیل طویل است، حجم آن برابر است با حاصل‌ضرب طول در عرض در ضخامت. بنابراین، رابطه کلی محاسبه وزن تسمه آهنی عبارت است از:

وزن تسمه = حجم (طول ضربدر عرض ضربدر ضخامت) ضربدر چگالی فولاد

اما نکته طلایی در استفاده از این فرمول، هماهنگی واحدهای اندازه‌گیری است. به دلیل اینکه در بازار آهن طول را بر حسب متر و عرض و ضخامت را بر حسب میلی‌متر بیان می‌کنند، می‌توان فرمول را به سه روش استاندارد و بسیار کاربردی زیر نوشت:

روش اول (رایج‌ترین فرمول مهندسی و کارگاهی):

در این روش، طول را بر حسب متر، عرض را بر حسب میلی‌متر، ضخامت را بر حسب میلی‌متر قرار داده و حاصل را در ضریب ثابت چگالی فولاد یعنی ۰.۰۰۷۸۵ ضرب می‌کنیم (یا در عدد ۷.۸۵ ضرب کرده و بر ۱۰۰۰ تقسیم می‌کنیم):

وزن تسمه (کیلوگرم) = طول (متر) ضربدر عرض (میلی‌متر) ضربدر ضخامت (میلی‌متر) ضربدر ۰.۰۰۷۸۵

روش دوم (فرمول تمام میلی‌متری مطابق جدول اشتال):

اگر طول شاخه را نیز مانند عرض و ضخامت بر حسب میلی‌متر وارد کنید (مثلاً برای شاخه ۶ متری عدد ۶۰۰۰ را قرار دهید)، کافی است حاصل‌ضرب سه بعد را در ۷.۸۵ ضرب کرده و بر یک میلیون تقسیم نمایید:

وزن تسمه (کیلوگرم) = طول (میلی‌متر) ضربدر عرض (میلی‌متر) ضربدر ضخامت (میلی‌متر) ضربدر ۷.۸۵ تقسیم بر ۱,۰۰۰,۰۰۰

روش سوم (فرمول سانتی‌متری):

اگر عرض و ضخامت را بر حسب سانتی‌متر و طول را بر حسب متر جایگذاری کنید، فرمول به شکل زیر خواهد بود:

وزن تسمه (کیلوگرم) = طول (متر) ضربدر عرض (سانتی‌متر) ضربدر ضخامت (سانتی‌متر) ضربدر ۰.۷۸۵

جدول چگالی (دانسیته) انواع فولاد و فلزات در محاسبه وزن تسمه

همان‌طور که اشاره شد، چگالی یا دانسیته نشان‌دهنده جرم واحد حجم فلز است و از تقسیم جرم بر حجم به دست می‌آید. زمانی که چگالی آهن و فولاد را بدانید، می‌توانید وزن و حداکثر ظرفیت باربری ورق‌ها یا تسمه‌ها را به دست آورید. چگالی فولاد عدد کاملاً ثابتی نیست و بسته به عناصر آلیاژی موجود در آن (مانند نیکل، کروم، مولیبدن، منگنز و کربن) بین ۷۷۰۰ تا ۸۰۵۰ کیلوگرم بر متر مکعب (یا ۷.۷۰ تا ۸.۰۵ کیلوگرم بر دسی‌متر مکعب) تغییر می‌کند. در سیستم انگلیسی (اینچی) نیز چگالی صفحات فولادی برابر با ۰.۲۸۴ پوند بر اینچ مکعب (یا ۴۸۰ پوند بر فوت مکعب) است.

در جدول زیر، چگالی دقیق گریدهای مختلف فولاد و فلزات پرکاربرد در تولید تسمه ارائه شده است:

نوع فلز و گرید آلیاژی تسمه	چگالی بر حسب گرم بر سانتی‌متر مکعب (کیلوگرم بر دسی‌متر مکعب)	چگالی بر حسب کیلوگرم بر متر مکعب	ضریب جایگذاری در فرمول اول
فولاد ساختمانی ST37 (S235JR)	۷.۸۵ (در برخی جداول سنتی ۷.۸۰ تا ۷.۸۶)	۷۸۵۰	۰.۰۰۷۸۵
فولاد پرمقاومت ST52 (S355JR)	۷.۸۵ (در برخی منابع ۷.۸۰)	۷۸۵۰	۰.۰۰۷۸۵
فولاد ساختمانی آمریکایی ASTM A36	۷.۸۰ تا ۷.۸۵	۷۸۰۰ تا ۷۸۵۰	۰.۰۰۷۸۵
فولاد پل‌سازی ASTM A709	۷.۸۵	۷۸۵۰	۰.۰۰۷۸۵
فولاد بهسازی CK45 (1.1191)	۷.۸۰ تا ۷.۸۵	۷۸۴۰	۰.۰۰۷۸۴
فولاد آلیاژی Mo40 (1.7225)	۷.۸۰ تا ۷.۸۵	۷۸۵۰	۰.۰۰۷۸۵
فولاد قالب پلاستیک ۲۳۱۲ (1.2312)	۷.۸۴	۷۸۴۰	۰.۰۰۷۸۴
فولاد سردکار ابزار SPK (1.2080)	۷.۷۰	۷۷۰۰	۰.۰۰۷۷۰
استنلس استیل نگیر ۳۰۴	۷.۹۳	۷۹۳۰	۰.۰۰۷۹۳
استنلس استیل ضد اسید ۳۱۶	۷.۹۸ تا ۸.۰۰	۷۹۸۰ تا ۸۰۰۰	۰.۰۰۷۹۸
تسمه مسی (Copper Flat Bar)	۸.۹۴ تا ۸.۹۶	۸۹۶۰	۰.۰۰۸۹۶
تسمه آلومینیومی (آلیاژهای سری ۶۰۰۰)	۲.۷۰	۲۷۰۰	۰.۰۰۲۷۰
تسمه برنجی (Brass Flat Bar)	۸.۴۰ تا ۸.۷۰	۸۵۰۰	۰.۰۰۸۵۰

۴ مثال عملی و کاربردی برای محاسبه وزن تسمه در پروژه‌ها

برای تسلط کامل بر نحوه استفاده از فرمول‌ها، به چهار مثال واقعی از سفارش‌های مشتریان فولاد شاهان توجه کنید:

1. مثال اول (تسمه استاندارد ۶ متری ST37): وزن یک شاخه تسمه ۶ متری با عرض ۵۰ میلی‌متر و ضخامت ۵ میلی‌متر چقدر است؟ پاسخ: طول (۶ متر) ضربدر عرض (۵۰ میلی‌متر) ضربدر ضخامت (۵ میلی‌متر) ضربدر ۰.۰۰۷۸۵ مساوی است با ۱۱.۷۷۵ کیلوگرم (که به ۱۱.۷۸ کیلوگرم گرد می‌شود).
2. مثال دوم (تسمه سنگین نورد یزد با ابعاد سفارشی): در یک پروژه ساخت سوله به ۲۰۰ قطعه تسمه تقویتی (بیس‌پلیت و لچکی) به طول ۰.۸ متر (۸۰۰ میلی‌متر)، عرض ۲۰۰ میلی‌متر و ضخامت ۱۵ میلی‌متر نیاز داریم. وزن هر قطعه و وزن کل سفارش چقدر است؟ پاسخ: وزن یک قطعه برابر است با ۰.۸ ضربدر ۲۰۰ ضربدر ۱۵ ضربدر ۰.۰۰۷۸۵ که می‌شود ۱۸.۸۴ کیلوگرم. وزن کل ۲۰۰ قطعه برابر است با ۲۰۰ ضربدر ۱۸.۸۴ که معادل ۳۷۶۸ کیلوگرم (۳ تن و ۷۶۸ کیلوگرم) خواهد بود.
3. مثال سوم (مقایسه وزن تسمه آهنی با تسمه استیل ۳۰۴ و ۳۱۶): یک شاخه ۶ متری تسمه سایز ۴۰ در ۴ میلی‌متر در سه جنس آهن ST37، استیل ۳۰۴ و استیل ۳۱۶ چه وزنی دارد؟
   • وزن تسمه آهنی: ۶ ضربدر ۴۰ ضربدر ۴ ضربدر ۰.۰۰۷۸۵ مساوی با ۷.۵۳۶ کیلوگرم.
   • وزن تسمه استیل ۳۰۴: ۶ ضربدر ۴۰ ضربدر ۴ ضربدر ۰.۰۰۷۹۳ مساوی با ۷.۶۱۳ کیلوگرم.
   • وزن تسمه استیل ۳۱۶: ۶ ضربدر ۴۰ ضربدر ۴ ضربدر ۰.۰۰۷۹۸ مساوی با ۷.۶۶۱ کیلوگرم. همان‌طور که ملاحظه می‌کنید، به دلیل چگالی بالاتر عناصر نیکل و مولیبدن، شاخه استیل حدود ۱۰۰ تا ۱۲۵ گرم سنگین‌تر از شاخه آهنی هم‌سایز خود است.
4. مثال چهارم (محاسبه طول رول تسمه بسته‌بندی از روی وزن کلاف): فرض کنید یک کلاف (رول) تسمه گالوانیزه بسته‌بندی با عرض ۳۲ میلی‌متر و ضخامت ۱ میلی‌متر خریداری کرده‌اید که وزن آن روی باسکول ۵۰ کیلوگرم است. چند متر تسمه در این رول وجود دارد؟ پاسخ: ابتدا وزن یک متر از این تسمه را حساب می‌کنیم: ۱ متر ضربدر ۳۲ میلی‌متر ضربدر ۱ میلی‌متر ضربدر ۰.۰۰۷۸۵ که برابر با ۰.۲۵۱۲ کیلوگرم در هر متر است. حال وزن کل کلاف (۵۰ کیلوگرم) را بر وزن یک متر (۰.۲۵۱۲) تقسیم می‌کنیم که عدد ۱۹۹.۰۴ متر به دست می‌آید.

مشخصات فنی، کاربردها و قیمت تسمه آهنی 3

یکی از متعادل‌ترین و پرفروش‌ترین مقاطع در میان سایز های تسمه آهنی، خانواده تسمه ۳ است. بررسی روزانه قیمت تسمه آهنی 3 برای کارگاه‌های ساخت درب و پنجره، تولیدکنندگان تجهیزات صنعتی، مجریان وال‌پست و سازندگان تابلوهای برق اهمیت فراوانی دارد، زیرا این سایز نقطه تلاقی «استحکام مکانیکی مطلوب» و «وزن اقتصادی» محسوب می‌شود.

تفکیک فنی «تسمه ضخامت ۳ میل» و «تسمه نمره ۳ بازار (۳۰ در ۵ میلی‌متر)»

مشابه آنچه در مورد تسمه ۲ بیان شد، در مورد تسمه ۳ نیز دو تعریف در بازار وجود دارد که هنگام استعلام قیمت از فولاد شاهان یا هر مرجع دیگری باید به آن دقت کنید:

1. تسمه با ضخامت ۳ میلی‌متر: در این گروه، ضخامت مقطع ثابت و برابر با ۳ میلی‌متر است و عرض آن می‌تواند از ۱۵ میلی‌متر تا ۱۰۰ میلی‌متر تغییر کند. پرکاربردترین سایزهای این رده عبارتند از:
   • تسمه ۲۰ در ۳ میلی‌متر: با وزن هر شاخه ۶ متری حدود ۲.۸۳ کیلوگرم (۲۸۲۶ گرم).
   • تسمه ۳۰ در ۳ میلی‌متر: با وزن هر شاخه ۶ متری حدود ۴.۲۴ کیلوگرم (در جداول سنتی با چگالی ۷.۸۶ برابر با ۴۲۴۴ گرم).
   • تسمه ۴۰ در ۳ میلی‌متر: با وزن هر شاخه ۶ متری حدود ۵.۶۵ کیلوگرم (در برخی جداول قدیمی برای شاخه‌های ۵ متری عدد ۴۷۱۶ گرم ثبت شده است).
   • تسمه ۵۰ در ۳ میلی‌متر: با وزن هر شاخه ۶ متری حدود ۷.۰۷ کیلوگرم (در برخی جداول تقریبی بازار ۷.۵ کیلوگرم).
2. تسمه نمره ۳ بازاری (عرض ۳ سانت با ضخامت ۵ میل یعنی ۳۰ در ۵ میلی‌متر): در اصطلاح بازاری، «تسمه ۳» به تسمه‌ای با عرض ۳۰ میلی‌متر (۳ سانتی‌متر) و ضخامت ۵ میلی‌متر گفته می‌شود. وزن یک شاخه ۶ متری از این تسمه بسیار پرمصرف برابر با ۷.۰۷ کیلوگرم (یا دقیقاً ۷۰۷۴ گرم بر مبنای چگالی ۷.۸۶) است.

چرا تسمه آهنی ۳ تا این اندازه در صنعت محبوب است؟

• قابلیت شکل‌دهی سرد و گرم عالی: ضخامت ۳ میلی‌متر به گونه‌ای است که به راحتی با دستگاه‌های پرس کارگاهی، گیوتین و خم‌کن‌های دستی و هیدرولیکی بدون ترک خوردن خم می‌شود، اما برخلاف ضخامت ۲ میل، زیر بارهای کششی و خمشی متعارف دچار کمانش زودرس نمی‌گردد.
• کیفیت ایده‌آل در جوشکاری: در ضخامت ۳ میلی‌متر (و عرض ۳ سانت با ضخامت ۵ میل)، نفوذ جوش الکترودهای معمولی و جوش گاز محافظ (CO2) بسیار کامل بوده و خطر سوراخ شدن قطعه در اثر حرارت قوس الکتریکی که در ضخامت‌های زیر ۲ میل رایج است، وجود ندارد.
• کاربردهای کلیدی: ساخت چهارچوب و کلاف درب و پنجره آهنی، ساخت حفاظ‌های شاخ‌گوزنی و بوته‌ای روی دیوار، ساخت بست‌های نگهدارنده لوله‌های آتش‌نشانی، ساخت رک‌های سرور و تابلوهای برق صنعتی، و تولید تسمه‌های باربر سبک و کلاف‌کننده در گریتینگ‌های فلزی.

جدول مشخصات و اوزان خانواده تسمه آهنی ۳

کد و نام سایز	ضخامت (میلی‌متر)	عرض (میلی‌متر)	طول شاخه (میلی‌متر)	وزن یک متر (کیلوگرم)	وزن شاخه ۶ متری (کیلوگرم)	تعداد شاخه در هر یک تن (تقریبی)
تسمه ۱۵ در ۳	۳	۱۵	۶۰۰۰	۰.۳۵۳	۲.۱۲	۴۷۱ شاخه
تسمه ۲۰ در ۳	۳	۲۰	۶۰۰۰	۰.۴۷۱	۲.۸۳	۳۵۳ شاخه
تسمه ۲۵ در ۳	۳	۲۵	۶۰۰۰	۰.۵۸۹	۳.۵۳	۲۸۳ شاخه
تسمه ۳۰ در ۳	۳	۳۰	۶۰۰۰	۰.۷۰۷	۴.۲۴ (۴۲۴۴ گرم)	۲۳۵ شاخه
تسمه ۳۵ در ۳	۳	۳۵	۶۰۰۰	۰.۸۲۴	۴.۹۵	۲۰۲ شاخه
تسمه ۴۰ در ۳	۳	۴۰	۶۰۰۰	۰.۹۴۲	۵.۶۵	۱۷۷ شاخه
تسمه ۵۰ در ۳	۳	۵۰	۶۰۰۰	۱.۱۷۸	۷.۰۷	۱۴۱ شاخه
تسمه ۶۰ در ۳	۳	۶۰	۶۰۰۰	۱.۴۱۳	۸.۴۸	۱۱۸ شاخه
تسمه ۸۰ در ۳	۳	۸۰	۶۰۰۰	۱.۸۸۴	۱۱.۳۰	۸۸ شاخه
تسمه ۱۰۰ در ۳	۳	۱۰۰	۶۰۰۰	۲.۳۵۵	۱۴.۱۳	۷۰ شاخه
تسمه نمره ۳ (۳۰ در ۵)	۵	۳۰	۶۰۰۰	۱.۱۷۸	۷.۰۷ (۷۰۷۴ گرم)	۱۴۱ شاخه
تسمه ۳ سانت ۶ میل (۳۰ در ۶)	۶	۳۰	۶۰۰۰	۱.۴۱۳	۸.۴۸	۱۱۸ شاخه

کارخانه‌های برتر تولیدکننده سایز های تسمه آهنی در ایران و جدول ابعاد هر برند

مشخصات هندسی، کیفیت متالورژیکی، تلرانس وزنی و بسته‌بندی تسمه‌های فلزی در هر کارخانه تولیدکننده متفاوت است. شناخت برندهای معتبر تولیدکننده تسمه در ایران به شما کمک می‌کند تا هنگام ثبت سفارش در فولاد شاهان، نزدیک‌ترین کارخانه به محل پروژه خود (جهت کاهش هزینه باربری) و مناسب‌ترین برند از نظر دقت ابعادی را انتخاب نمایید.

۱. شرکت نورد یزد (تخصص در سایزهای سنگین و عریض)

شرکت نورد یزد که فعالیت خود را از سال ۱۳۷۵ در استان یزد آغاز کرده است، یکی از معتبرترین تولیدکنندگان مقاطع فولادی نظیر میلگرد، تیرآهن، مفتول، خرپا، سنگ آهن و به‌ویژه تسمه‌های فلزی سنگین و عریض در کشور است. تسمه‌های فابریک شرکت نورد یزد عمدتاً در ضخامت‌های ۸ تا ۳۰ میلی‌متر و عرض‌های ۱۵۰ تا ۳۰۰ میلی‌متر تولید می‌شوند که جایگزینی فوق‌العاده اقتصادی و دقیق برای برش ورق‌های ضخیم در ساخت بیس‌پلیت و اتصالات سازه‌ای هستند.

در جدول زیر، مشخصات کامل سایز های تسمه آهنی تولیدی کارخانه نورد یزد به همراه وزن هر شاخه ۶ متری آورده شده است:

ردیف	ضخامت تسمه نورد یزد (میلی‌متر)	عرض تسمه نورد یزد (میلی‌متر)	طول شاخه (متر)	وزن هر شاخه ۶ متری (کیلوگرم)	ردیف	ضخامت تسمه نورد یزد (میلی‌متر)	عرض تسمه نورد یزد (میلی‌متر)	طول شاخه (متر)	وزن هر شاخه ۶ متری (کیلوگرم)
۱	۸	۱۵۰	۶	۵۶ کیلوگرم	۱۳	۱۵	۲۰۰	۶	۱۴۱ کیلوگرم
۲	۸	۲۰۰	۶	۷۵ کیلوگرم	۱۴	۱۵	۲۵۰	۶	۱۷۶ کیلوگرم
۳	۸	۲۵۰	۶	۹۴ کیلوگرم	۱۵	۱۵	۳۰۰	۶	۲۱۱ کیلوگرم
۴	۱۰	۱۵۰	۶	۷۰ کیلوگرم	۱۶	۲۰	۲۰۰	۶	۱۸۸ کیلوگرم
۵	۱۰	۲۰۰	۶	۹۴ کیلوگرم	۱۷	۲۰	۲۵۰	۶	۲۳۴ کیلوگرم
۶	۱۰	۲۵۰	۶	۱۱۷ کیلوگرم	۱۸	۲۰	۳۰۰	۶	۲۸۱ کیلوگرم
۷	۱۰	۳۰۰	۶	۱۴۱ کیلوگرم	۱۹	۲۵	۲۰۰	۶	۲۳۴ کیلوگرم
۸	۱۲	۱۵۰	۶	۸۵ کیلوگرم	۲۰	۲۵	۲۵۰	۶	۲۹۳ کیلوگرم
۹	۱۲	۲۰۰	۶	۱۱۳ کیلوگرم	۲۱	۲۵	۳۰۰	۶	۳۵۱ کیلوگرم
۱۰	۱۲	۲۵۰	۶	۱۴۱ کیلوگرم	۲۲	۳۰	۲۰۰	۶	۲۸۱ کیلوگرم
۱۱	۱۲	۳۰۰	۶	۱۶۹ کیلوگرم	۲۳	۳۰	۲۵۰	۶	۳۵۱ کیلوگرم
۱۲	۱۵	۱۵۰	۶	۱۰۵ کیلوگرم	۲۴	۳۰	۳۰۰	۶	۴۲۱ کیلوگرم

۲. شرکت فولاد کوهپایه اصفهان (قطب تولید تسمه فابریک در ایران)

شرکت نورد و تولید قطعات فولادی کوهپایه که از سال ۱۳۸۲ در نزدیکی شهر اصفهان فعالیت خود را آغاز نمود، امروز به عنوان شناخته‌شده‌ترین برند تولیدکننده تسمه فابریک، چهارپهلو و نبشی لقمه در ایران و منطقه شناخته می‌شود. زمانی که خریداران در بازار تاکید می‌کنند: «تسمه فابریک دقیق ۶ متری می‌خواهم نه ۵ متری یا ۴ متری»، اولین پیشنهاد کارشناسان فولاد شاهان محصولات کارخانه فولاد کوهپایه است.

• سبد سایزی: تسمه‌های فابریک کوهپایه در عرض‌های ۲۰ تا ۱۰۰ میلی‌متر و ضخامت‌های ۳ تا ۱۶ میلی‌متر با طول استاندارد ۶۰۰۰ میلی‌متر و طبق استاندارد DIN 1017 تولید می‌شوند و دارای کیفیت سطحی عالی و تلرانس ابعادی بسیار پایین هستند.

۳. شرکت نورد آریان فولاد (تولیدکننده تسمه‌های فوق عریض)

مجتمع نورد آریان فولاد که در سال ۱۳۸۰ در شهرستان بوئین‌زهرا (استان قزوین) تاسیس شد، یکی از بزرگ‌ترین کارخانجات خصوصی نورد مقاطع فولادی در کشور است که موقعیت جغرافیایی آن برای تامین پروژه‌های تهران، البرز، قزوین و شمال و غرب کشور فوق‌العاده استراتژیک است. علاوه بر تولید انواع تیرآهن، میلگرد، نبشی و ریل، آریان فولاد توانایی تولید تسمه‌های فلزی فابریک تا عرض ۴۰۰ میلی‌متر و ضخامت ۸ میلی‌متر به بالا را داراست که در صنایع سوله‌سازی و پل‌سازی بسیار پرکاربرد است.

۴. شرکت پروفیل فولادی اصفهان

این مجموعه صنعتی یکی از پیشگامان تولید انواع لوله، قوطی و پروفیل، نبشی، ناودانی و تسمه در مرکز کشور است. تسمه‌های آهنی شرکت پروفیل فولادی اصفهان در دو تیپ تسمه فابریک (عمدتاً در سایزهای ۳ و ۴ سانتی‌متر با ضخامت‌های ۳ و ۴ میلی‌متر) و تسمه ورقی (ماشین‌کاری و اسلیت) در عرض‌های ۳ تا ۵ سانتی‌متر (۳۰ تا ۵۰ میلی‌متر) و ضخامت‌های ۳ و ۴ میلی‌متر با دقت ابعادی بسیار بالا تولید و عرضه می‌گردند.

۵. گروه صنعتی غفاری (تخصص در تسمه‌های گالوانیزه و روغنی بسته‌بندی)

گروه صنعتی غفاری که سابقه فعالیت آن در تولید ظروف آلومینیومی و تجهیزات آشپزخانه صنعتی به سال ۱۳۴۰ بازمی‌گردد، یکی از قدیمی‌ترین و معتبرترین تولیدکنندگان تسمه‌ها و اقلام بسته‌بندی در ایران است. محصولات این کارخانه در حوزه تسمه شامل دو گروه اصلی است:

• تسمه گالوانیزه بسته‌بندی غفاری: تولیدشده در سایزهای (عرض‌های) استاندارد ۱۶، ۱۹ و ۳۲ میلی‌متر با ضخامت‌های ۰.۵ تا ۱.۲ میلی‌متر مخصوص بسته‌بندی پالت‌ها و محموله‌های صادراتی در محیط‌های مرطوب.
• تسمه روغنی بسته‌بندی غفاری: تولیدشده در ابعاد ۱۶، ۱۹ و ۳۲ میلی‌متر با ضخامت‌های ۰.۵ تا ۱.۵ میلی‌متر که به دلیل استحکام کششی بالا برای بسته‌بندی محصولات سنگین‌تر صنعتی، بندیل‌های فولادی، کاشی، سرامیک و شیشه به کار می‌رود.

۶. سایر کارخانجات معتبر تولیدکننده تسمه در ایران

علاوه بر موارد فوق، کارخانجات دیگری نیز در تامین نیاز بازار تسمه کشور نقش‌آفرینی می‌کنند که محصولات تمامی آن‌ها از طریق شبکه توزیع فولاد شاهان قابل تامین است:

• ذوب آهن اصفهان: تولیدکننده شمش پایه و مقاطع سنگین صنعتی با بالاترین استاندارد متالورژیکی کشور.
• کارخانه نورد متین: تولیدکننده انواع تسمه‌های نوردی و فابریک در سایزهای پرمصرف بازار.
• کارخانه فولاد تهران و شرکت فولاد الوند: تامین‌کننده تسمه‌های ساختمانی و صنعتی با دسترسی سریع به بازار پایتخت و بنگاه تهران.
• فولاد احرامیان یزد: از تولیدکنندگان باسابقه مقاطع طویل و تسمه‌های فولادی در مرکز کشور.

تحلیل ابعاد، مقاومت مکانیکی و قیمت تسمه آهنی 4

با عبور از سایزهای سبک و ورود به قلمرو سازه‌های نیمه‌سنگین و صنعتی، نام «تسمه ۴» به یکی از پرتقاضاترین ردیف‌های فاکتورهای خرید تبدیل می‌شود. رصد دقیق قیمت تسمه آهنی 4 برای پیمانکاران اسکلت فلزی، سازندگان ماشین‌آلات کشاورزی و تولیدکنندگان گریتینگ‌های ترافیکی اهمیت دوچندانی دارد، زیرا در این سایز، وزن هر شاخه افزایش یافته و تاثیر مستقیم‌تری بر تناژ کل پروژه می‌گذارد.

کالبدشکافی ابعاد «تسمه ضخامت ۴ میل» در برابر «تسمه نمره ۴ بازار (۴۰ در ۵ میلی‌متر)»

در این رده نیز باید میان دو نام‌گذاری رایج در بازار تفکیک قائل شویم:

1. تسمه آهنی با ضخامت ۴ میلی‌متر: تسمه‌هایی که ضخامت آن‌ها دقیقاً ۴ میلی‌متر است و در عرض‌های ۲۰ تا ۱۰۰ میلی‌متر به دو روش فابریک و ماشین‌کاری از ورق سیاه ۴ میل تولید می‌شوند. سه سایز بسیار معروف این گروه عبارتند از:
   • تسمه ۳۰ در ۴ میلی‌متر: با وزن هر شاخه ۶ متری برابر با ۵.۶۵ کیلوگرم (در جداول سنتی با چگالی ۷.۸۶ برابر با ۵۶۵۹ گرم).
   • تسمه ۴۰ در ۴ میلی‌متر: با وزن هر شاخه ۶ متری برابر با ۷.۵۴ کیلوگرم (در جداول سنتی برابر با ۷۵۴۵ گرم).
   • تسمه ۵۰ در ۴ میلی‌متر: با وزن هر شاخه ۶ متری برابر با ۹.۴۲ کیلوگرم (در جداول اشتال ۹.۴۴ کیلوگرم).
2. تسمه نمره ۴ بازاری (عرض ۴ سانت با ضخامت ۵ میل یعنی ۴۰ در ۵ میلی‌متر): وقتی در بازار آهن شادآباد عبارت «تسمه ۴» بدون ذکر ضخامت به کار می‌رود، منظور تسمه با عرض ۴۰ میلی‌متر (۴ سانتی‌متر) و ضخامت ۵ میلی‌متر است. وزن هر شاخه ۶ متری از تسمه نمره ۴ بازاری (۴۰ در ۵ میلی‌متر) برابر با ۹.۴۲ کیلوگرم و بر اساس ضریب سنتی بازار دقیقاً ۹۴۳۲ گرم است. (نکته جالب توجه این است که به لحاظ ریاضی، مساحت مقطع تسمه ۵۰ در ۴ میلی‌متر و تسمه ۴۰ در ۵ میلی‌متر هر دو برابر با ۲۰۰ میلی‌متر مربع بوده و وزن شاخه ۶ متری هر دو یکسان و معادل ۹.۴۲ کیلوگرم است).

ویژگی‌های سازه‌ای و کاربردهای تسمه آهنی ۴

• مقاومت عالی در برابر بارهای کششی و برشی: ضخامت ۴ میلی‌متر و عرض ۴۰ میلی‌متر مقاومت مقطع را در برابر کمانش موضعی و تغییر شکل‌های ناخواسته به شدت ارتقا می‌دهد.
• کاربرد در سیستم ارتینگ و صاعقه‌گیر: سایزهای ۳۰ در ۴ میلی‌متر و ۴۰ در ۴ میلی‌متر (به‌ویژه در حالت گالوانیزه گرم عمقی) استانداردترین و پرمصرف‌ترین سایزها برای اجرای شبکه هم‌بندی و ارتینگ ساختمان‌های بلندمرتبه، بیمارستان‌ها، پست‌های برق و دکل‌های مخابراتی طبق مقررات ملی ساختمان هستند.
• ساخت قاب‌های صنعتی و وال‌پست: در ساخت وال‌پست‌های منقطع و ممتد برای مهار دیوارهای سفالی و هبلکس در برابر زلزله، تسمه ۴ به عنوان شاخک‌های اتصال و بست‌های نگهدارنده کارایی بی‌نظیری دارد.

جدول کامل مشخصات و اوزان خانواده تسمه آهنی ۴

نام و سایز مقطع	ضخامت (میلی‌متر)	عرض (میلی‌متر)	طول استاندارد (میلی‌متر)	مساحت مقطع (میلی‌متر مربع)	وزن هر متر طول (کیلوگرم)	وزن شاخه ۶ متری (کیلوگرم)	وزن شاخه بر حسب گرم
تسمه ۲۰ در ۴	۴	۲۰	۶۰۰۰	۸۰	۰.۶۲۸	۳.۷۷	۳۷۶۸
تسمه ۲۵ در ۴	۴	۲۵	۶۰۰۰	۱۰۰	۰.۷۸۵	۴.۷۱	۴۷۱۰
تسمه ۳۰ در ۴	۴	۳۰	۶۰۰۰	۱۲۰	۰.۹۴۲	۵.۶۵	۵۶۵۲ (۵۶۵۹)
تسمه ۳۵ در ۴	۴	۳۵	۶۰۰۰	۱۴۰	۱.۰۹۹	۶.۵۹	۶۵۹۴
تسمه ۴۰ در ۴	۴	۴۰	۶۰۰۰	۱۶۰	۱.۲۵۶	۷.۵۴	۷۵۳۶ (۷۵۴۵)
تسمه ۴۵ در ۴	۴	۴۵	۶۰۰۰	۱۸۰	۱.۴۱۳	۸.۴۸	۸۴۷۸
تسمه ۵۰ در ۴	۴	۵۰	۶۰۰۰	۲۰۰	۱.۵۷۰	۹.۴۲	۹۴۲۰ (۹۴۳۲)
تسمه ۵۵ در ۴	۴	۵۵	۶۰۰۰	۲۲۰	۱.۷۲۷	۱۰.۳۶	۱۰۳۶۲
تسمه ۶۰ در ۴	۴	۶۰	۶۰۰۰	۲۴۰	۱.۸۸۴	۱۱.۳۰	۱۱۳۰۴
تسمه ۷۰ در ۴	۴	۷۰	۶۰۰۰	۲۸۰	۲.۱۹۸	۱۳.۱۹	۱۳۱۸۸
تسمه ۸۰ در ۴	۴	۸۰	۶۰۰۰	۳۲۰	۲.۵۱۲	۱۵.۰۷	۱۵۰۷۲
تسمه ۱۰۰ در ۴	۴	۱۰۰	۶۰۰۰	۴۰۰	۳.۱۴۰	۱۸.۸۴	۱۸۸۴۰
تسمه نمره ۴ بازار (۴۰ در ۵)	۵	۴۰	۶۰۰۰	۲۰۰	۱.۵۷۰	۹.۴۲	۹۴۲۰ (۹۴۳۲)
تسمه ۴ سانت ۶ میل (۴۰ در ۶)	۶	۴۰	۶۰۰۰	۲۴۰	۱.۸۸۴	۱۱.۳۰	۱۱۳۰۴

کاربردهای مهندسی سایز های تسمه آهنی در صنایع مختلف (راهنمای انتخاب سایز بر اساس کاربری)

یکی از پرسش‌های کلیدی که مهندسان مشاور و خریداران صنعتی از کارشناسان فولاد شاهان می‌پرسند این است: «برای کاربری خاص ما، کدام سایز و کدام نوع تسمه آهنی بهینه‌ترین عملکرد فنی و اقتصادی را دارد؟». در ادامه، کاربردهای تخصصی این مقطع را در صنایع مادر بررسی کرده و سایزهای استاندارد هر بخش را معرفی می‌کنیم.

۱. صنعت ساختمان‌سازی، مقاوم‌سازی سازه و وال‌پست (Wall Post)

در مهندسی عمران و سازه، تسمه‌های فولادی هم به عنوان عضو اصلی باربر کششی و هم به عنوان عضو اتصال‌دهنده و تقویت‌کننده به کار می‌روند:

• اجرای وال‌پست و مهار دیوارهای غیرسازه‌ای: طبق پیوست ششم آیین‌نامه ۲۸۰۰ زلزله ایران، برای اتصال دیوارهای پیرامونی و داخلی به اسکلت فلزی یا بتنی و اجرای ناودانی‌های منقطع و وادارها، از تسمه‌های فولادی با سایزهای ۳۰ در ۴، ۴۰ در ۴، ۴۰ در ۵ و ۵۰ در ۵ میلی‌متر به عنوان شاخک‌های مهاری، بست‌های انتهایی و پلیت‌های کاشت استفاده می‌شود.
• تقویت تیرآهن‌ها و ستون‌ها (مقاوم‌سازی): برای افزایش ظرفیت خمشی تیرآهن‌های لانه زنبوری یا معمولی، تسمه‌های عریض و ضخیم (مانند سایزهای ۸۰ در ۸، ۱۰۰ در ۱۰، ۱۲۰ در ۱۲ و ۱۵۰ در ۱۵ میلی‌متر) در بال بالا و پایین تیرآهن به صورت سرتاسری جوش داده می‌شوند.
• اجرای بادبندهای ضربدری: در سقف سوله‌های صنعتی و سازه‌های سبک و گلخانه‌ها، از تسمه‌های سایز ۴۰ در ۴ تا ۸۰ در ۸ میلی‌متر به عنوان اعضای کششی بادبند سقف استفاده می‌گردد.
• ساخت نرده، حفاظ، پلکان فرار و درب و پنجره: سایزهای سبک‌تر شامل ۲۰ در ۳، ۲۰ در ۴، ۲۵ در ۴ و ۳۰ در ۵ میلی‌متر (معمولاً از نوع نوردی یا فابریک ST37) بیشترین مصرف را در این بخش دارند.

۲. صنعت تولید گریتینگ فلزی (Grating) و کفپوش‌های صنعتی

گریتینگ‌ها شبکه‌های مشبک فولادی هستند که در کف پالایشگاه‌ها، پتروشیمی‌ها، نیروگاه‌ها، سکوهای نفتی، پله‌های فرار کارخانجات و درپوش کانال‌های هدایت آب‌های سطحی شهری نصب می‌شوند. اجزای اصلی هر گریتینگ از تسمه ساخته می‌شود:

• تسمه‌های باربر (Bearing Bars): وظیفه تحمل مستقیم وزن افراد یا خودروهای عبوری را بر عهده دارند. برای گریتینگ‌های نفررو (سکوهای کارگاهی و پاگرد پله‌ها) از تسمه‌های سایز ۲۵ در ۳، ۳۰ در ۳ و ۳۰ در ۴ میلی‌متر و برای گریتینگ‌های ترافیکی سنگین (عبور لیفتراک، کامیون و تریلی) از تسمه‌های سایز ۴۰ در ۵، ۵۰ در ۵، ۶۰ در ۶ و ۸۰ در ۸ میلی‌متر استفاده می‌شود.
• تسمه‌های رابط و کلاف دور: برای حفظ فاصله تسمه‌های باربر و کلاف‌بندی پیرامونی گریتینگ، از تسمه‌های سایز ۱۰ در ۳ میلی‌متر (تسمه پیچیده یا چهارپهلوی تابیده) و تسمه کلاف هم‌سایز با تسمه باربر استفاده می‌گردد. در این صنعت، صاف بودن و نداشتن تاب در تسمه (تسمه فابریک کوهپایه یا ماشین‌کاری اتوکشی‌شده فولاد شاهان) حیاتی است تا قطعات به راحتی درون شابلون‌های فیکسچر مونتاژ قرار گیرند.

۳. صنایع برق، مخابرات، سیستم ارتینگ و ترانسفورماتورسازی

• شبکه زمین (ارتینگ) و صاعقه‌گیر: برای انتقال ایمن جریان‌های خطا و صاعقه به زمین و هم‌بندی فونداسیون، تسمه گالوانیزه گرم عمقی در سایزهای ۳۰ در ۳، ۳۰ در ۴، ۴۰ در ۴ و ۵۰ در ۵ میلی‌متر به صورت کلاف یا شاخه استفاده می‌شود.
• تولید کابل‌های زرهی (Armored Cables): در ساخت کابل‌های برق فشار قوی و کابل‌های مخابراتی زیرزمینی، از دو لایه نوار تسمه گالوانیزه یا استنلس استیل نازک (ضخامت ۰.۵ تا ۰.۸ میلی‌متر و عرض ۱۵ تا ۴۰ میلی‌متر) به عنوان زره محافظ مکانیکی کابل در برابر فشار خاک و جوندگان استفاده می‌شود.
• ساخت ترانسفورماتور و تابلو برق: در ساخت شاسی، کلمپ‌های نگهدارنده هسته ترانسفورماتورهای توزیع و قدرت و شین‌بندی‌ها، تسمه‌های ماشین‌کاری و ترانس در سایزهای ۳۰ در ۵ تا ۱۰۰ در ۱۰ میلی‌متر به کار می‌روند.

۴. صنایع خودروسازی، ماشین‌سازی، کشتی‌سازی و ادوات کشاورزی

• خودروسازی و تریلرسازی: ساخت فنرهای تخت (شمش فنر از فولادهای فنر)، ساخت براکت‌های شاسی، رکاب، دسته‌موتور، قطعات سیستم تعلیق و شاسی اتاق بار کامیون‌ها با استفاده از تسمه‌های نورد سرد و گرم در ضخامت‌های ۲ تا ۲۰ میلی‌متر انجام می‌گیرد.
• ساخت ریل جرثقیل‌های سقفی و دروازه‌ای: بر روی تیرهای حمال جرثقیل سقفی سوله‌ها، یک رشته تسمه فابریک یا ترانس (معمولاً از جنس ST52 یا CK45 در سایزهای ۴۰ در ۲۰، ۵۰ در ۳۰، ۶۰ در ۳۰ یا ۷۰ در ۴۰ میلی‌متر) به عنوان ریل حرکت چرخ‌های جرثقیل جوش داده می‌شود.
• تولید پیچ، مهره، واشر و ابزارآلات: تسمه آهنی ماده اولیه اصلی برای خطوط پانچ تولید واشرهای تخت، بست‌های صنعتی، کپسول آتش‌نشانی، گاردریل جاده‌ای، تجهیزات کشتی‌رانی و ادوات کشاورزی (مانند شاسی گاوآهن، دیسک و تیلر) است.

۵. صنعت بسته‌بندی سنگین و مهاربندی لجستیکی (Steel Strapping)

چرا در حمل بارهای سنگین به جای تسمه‌های پلاستیکی از تسمه‌های فولادی بسته‌بندی استفاده می‌شود؟ در جابجایی محموله‌های سنگین مانند بندیل‌های لوله و پروفیل، کلاف‌های ورق، شمش‌های فلزی، پالت‌های سنگ ساختمانی، موزاییک و شیشه‌های جام که در حین بارگیری با جرثقیل و ترمزهای شدید جاده‌ای فشارها و ضربات دینامیکی فوق‌العاده‌ای را تحمل می‌کنند، تسمه‌های پلیمری دچار کشیدگی و پارگی در لبه‌های تیز بار می‌شوند. تسمه بسته‌بندی فولادی (در سایزهای ۱۶، ۱۹ و ۳۲ میلی‌متر با ضخامت ۰.۵ تا ۱.۵ میلی‌متر) مانند یک کمربند پولادین بدون کشسانی به دور بار پیچیده شده و با بست‌های فلزی قفل می‌گردد تا ایمنی کامل محموله تضمین شود.

بررسی جامع وزن، استانداردها و قیمت تسمه آهنی 5

در میان تمامی مقاطع تخت موجود در بازار آهن ایران، «تسمه ۵» به عنوان پادشاه سایزهای پرمصرف صنعتی و ساختمانی شناخته می‌شود. تقریباً هیچ پروژه عمرانی، کارگاه سوله‌سازی یا خط تولید ماشین‌آلات صنعتی را نمی‌توان یافت که در لیست خرید آن، ردیفی به نام تسمه ۵ وجود نداشته باشد. به همین جهت، پیگیری مستمر قیمت تسمه آهنی 5 یکی از شاخص‌های اصلی سنجش وضعیت بازار تسمه در کشور است.

کالبدشکافی دقیق «تسمه ضخامت ۵ میل» و «تسمه نمره ۵ بازار (۵۰ در ۵ میلی‌متر)»

تسمه آهنی ۵ در عالی‌ترین نقطه تلاقی میان دو سیستم نام‌گذاری بازار قرار دارد:

1. تسمه‌های با ضخامت ۵ میلی‌متر: این گروه شامل طیف وسیعی از عرض‌ها از ۲۰ میلی‌متر تا ۱۲۰ میلی‌متر است که همگی دارای ضخامت ۵ میلی‌متر هستند (یعنی تمام سری تسمه‌های نمره ۲، ۲.۵، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸ و ۱۰ بازار).
2. تسمه نمره ۵ بازاری (سایز معروف ۵۰ در ۵ میلی‌متر): هنگامی که خریدار می‌گوید «تسمه ۵» یا «تسمه ۵ سانت ۵ میل»، منظورش دقیقاً سایز ۵۰ در ۵ میلی‌متر (عرض ۵۰ میلی‌متر و ضخامت ۵ میلی‌متر) است.

هشدار فنی و اصلاح یک خطای رایج در جداول اینترنتی رقبا: اگر در برخی وب‌سایت‌های فروش آهن جستجو کرده باشید، مشاهده می‌کنید که در جدول وزن تسمه‌ها، وزن یک شاخه ۶ متری تسمه ۵ (سایز ۵۰ در ۵ میلی‌متر) را به اشتباه عدد ۱۱۷۹ گرم (یعنی حدود ۱.۱۷ کیلوگرم) درج کرده‌اند که به دلیل کپی‌برداری بدون بررسی فنی از یکدیگر در چندین سایت تکرار شده است. تیم مهندسی فولاد شاهان تاکید می‌کند که این عدد یک خطای تایپی فاحش (جا افتادن رقم صفر در انتهای عدد) است. محاسبه دقیق ریاضی برای یک شاخه ۶ متری تسمه ۵۰ در ۵ میلی‌متر از حاصل‌ضرب طول ۶۰۰۰ میلی‌متر در عرض ۵۰ میلی‌متر در ضخامت ۵ میلی‌متر در ضریب ۰.۰۰۷۸۵ به دست می‌آید که برابر با ۱۱۷۷۵ گرم (۱۱.۷۸ کیلوگرم) است (و با ضریب چگالی سنتی ۷.۸۶ برابر با ۱۱۷۹۰ گرم یا ۱۱.۷۹ کیلوگرم است، نه ۱۱۷۹ گرم). توجه به این نکته ظریف مانع از بروز خطای ۱۰ برابری در برآورد تناژ خرید شما خواهد شد.

چرا سایز ۵۰ در ۵ میلی‌متر پرکاربردترین سایز تسمه آهنی در ایران است؟

• سطح مقطع استاندارد و رند: مساحت مقطع تسمه ۵۰ در ۵ میلی‌متر دقیقاً برابر با ۲۵۰ میلی‌متر مربع (۲.۵ سانتی‌متر مربع) است. در فولاد ST37 با تنش تسلیم ۲۴۰۰ کیلوگرم بر سانتی‌متر مربع، تنها یک رشته از این تسمه توانایی تحمل نیروی کششی اسمی تا ۶۰۰۰ کیلوگرم (۶ تن) را پیش از رسیدن به مرز تسلیم داراست.
• پرت صفر در برش ورق (ماشین‌کاری): عرض ورق‌های سیاه استاندارد در بازار ۱۰۰۰، ۱۲۵۰ و ۱۵۰۰ میلی‌متر است. از آنجا که عدد ۵۰ مقسوم‌علیه صحیح تمامی این عرض‌هاست (از ورق ۱۰۰۰ دقیقاً ۲۰ رشته، از ورق ۱۲۵۰ دقیقاً ۲۵ رشته و از ورق ۱۵۰۰ دقیقاً ۳۰ رشته تسمه ۵ سانت بدون حتی یک میلی‌متر پرت کناره به دست می‌آید)، تولید تسمه ماشین‌کاری در عرض ۵۰ میلی‌متر کمترین پرت متریال و اقتصادی‌ترین قیمت تمام‌شده را دارد.
• تنوع کامل در هر چهار روش تولید: سایز ۵۰ در ۵ میلی‌متر به وفور در هر چهار مدل فابریک (کوهپایه و اصفهان)، ماشین‌کاری (برش از ورق مبارکه)، نوردی و ترانس در انبارهای فولاد شاهان موجود و آماده بارگیری فوری است.

جدول کامل ابعاد و وزن خانواده تسمه آهنی ۵ (ضخامت ۵ میل و عرض ۵ سانت)

کد و نام سایز در بازار	ضخامت (میلی‌متر)	عرض (میلی‌متر)	طول شاخه (میلی‌متر)	وزن یک متر طول (کیلوگرم)	وزن دقیق شاخه ۶ متری (کیلوگرم)	وزن دقیق شاخه ۶ متری (گرم)	تعداد شاخه در هر بندیل ۲ تنی
تسمه ۵ میل در ۲ سانت (۲۰ در ۵)	۵	۲۰	۶۰۰۰	۰.۷۸۵	۴.۷۱	۴۷۱۰ (۴۷۱۶)	۴۲۴ شاخه
تسمه ۵ میل در ۲.۵ سانت (۲۵ در ۵)	۵	۲۵	۶۰۰۰	۰.۹۸۱	۵.۸۹	۵۸۸۸ (۵۸۹۵)	۳۳۹ شاخه
تسمه ۵ میل در ۳ سانت (۳۰ در ۵)	۵	۳۰	۶۰۰۰	۱.۱۷۸	۷.۰۷	۷۰۶۵ (۷۰۷۴)	۲۸۳ شاخه
تسمه ۵ میل در ۳.۵ سانت (۳۵ در ۵)	۵	۳۵	۶۰۰۰	۱.۳۷۴	۸.۲۴	۸۲۴۳	۲۴۲ شاخه
تسمه ۵ میل در ۴ سانت (۴۰ در ۵)	۵	۴۰	۶۰۰۰	۱.۵۷۰	۹.۴۲	۹۴۲۰ (۹۴۳۲)	۲۱۲ شاخه
تسمه ۵ میل در ۴.۵ سانت (۴۵ در ۵)	۵	۴۵	۶۰۰۰	۱.۷۶۶	۱۰.۶۰	۱۰۵۹۸	۱۸۸ شاخه
تسمه ۵ استاندارد (۵۰ در ۵)	۵	۵۰	۶۰۰۰	۱.۹۶۳	۱۱.۷۸ (۱۱.۸۰)	۱۱۷۷۵ (۱۱۷۹۰)	۱۷۰ شاخه
تسمه ۵ میل در ۵.۵ سانت (۵۵ در ۵)	۵	۵۵	۶۰۰۰	۲.۱۵۹	۱۲.۹۵	۱۲۹۵۳	۱۵۴ شاخه
تسمه ۵ میل در ۶ سانت (۶۰ در ۵)	۵	۶۰	۶۰۰۰	۲.۳۵۵	۱۴.۱۳	۱۴۱۳۰	۱۴۱ شاخه
تسمه ۵ میل در ۷ سانت (۷۰ در ۵)	۵	۷۰	۶۰۰۰	۲.۷۴۸	۱۶.۴۹	۱۶۴۸۵	۱۲۱ شاخه
تسمه ۵ میل در ۸ سانت (۸۰ در ۵)	۵	۸۰	۶۰۰۰	۳.۱۴۰	۱۸.۸۴	۱۸۸۴۰	۱۰۶ شاخه
تسمه ۵ میل در ۹ سانت (۹۰ در ۵)	۵	۹۰	۶۰۰۰	۳.۵۳۳	۲۱.۲۰	۲۱۱۹۵	۹۴ شاخه
تسمه ۵ میل در ۱۰ سانت (۱۰۰ در ۵)	۵	۱۰۰	۶۰۰۰	۳.۹۲۵	۲۳.۵۵	۲۳۵۵۰	۸۵ شاخه
تسمه ۵ سانت در ۶ میل (۵۰ در ۶)	۶	۵۰	۶۰۰۰	۲.۳۵۵	۱۴.۱۳	۱۴۱۳۰	۱۴۱ شاخه
تسمه ۵ سانت در ۸ میل (۵۰ در ۸)	۸	۵۰	۶۰۰۰	۳.۱۴۰	۱۸.۸۴	۱۸۸۴۰	۱۰۶ شاخه
تسمه ۵ سانت در ۱۰ میل (۵۰ در ۱۰)	۱۰	۵۰	۶۰۰۰	۳.۹۲۵	۲۳.۵۵	۲۳۵۵۰	۸۵ شاخه

سایزهای سنگین و فوق سنگین تسمه فولادی (ضخامت ۶ تا ۵۰ میلی‌متر)

در پروژه‌های زیرساختی کلان مانند ساخت پالایشگاه‌ها، نیروگاه‌ها، پل‌های فلزی، اسکله‌های بارگیری، ساخت تیرورق‌ها و شاسی ماشین‌آلات معدنی، طراحان سازه نیازمند تسمه‌هایی با ضخامت‌های بالا هستند که در مهندسی فولاد به آن‌ها تسمه‌های سنگین و عریض (Wide Flats) گفته می‌شود.

بررسی سایزهای استراتژیک ضخامت ۶، ۸، ۱۰، ۱۲، ۱۵ و ۲۰ میلی‌متر

1. تسمه‌های ضخامت ۶ میلی‌متر: مرز ورود به مقاطع سازه‌ای سنگین است. معروف‌ترین عضو این خانواده، تسمه ۶۰ در ۶ میلی‌متر با وزن شاخه ۶ متری برابر با ۱۶.۹۶ کیلوگرم (یا در جداول سنتی ۱۶۹۷۷ گرم تا ۱۷ کیلوگرم) و تسمه ۵۰ در ۶ میلی‌متر با وزن ۱۴.۱۳ کیلوگرم است. این ضخامت برای ساخت پلیت‌های اتصال کوچک، سخت‌کننده‌های جان تیرآهن (استیفنرها) و ساخت گریتینگ‌های فوق سنگین ایده‌آل است.
2. تسمه‌های ضخامت ۸ میلی‌متر: در این رده، سایزهای ۵۰ در ۸ میلی‌متر (۱۸.۸۴ کیلوگرم)، ۶۰ در ۸ میلی‌متر (۲۲.۶۱ کیلوگرم)، ۸۰ در ۸ میلی‌متر (با وزن شاخه ۳۰.۱۴ کیلوگرم یا ۳۰۱۸۲ گرم) و ۱۰۰ در ۸ میلی‌متر (۳۷.۶۸ کیلوگرم) بیشترین کاربرد را دارند. در کارخانجاتی نظیر نورد یزد و آریان فولاد، ضخامت ۸ میلی‌متر تا عرض ۲۵۰ میلی‌متر نیز به صورت فابریک تولید می‌شود.
3. تسمه‌های ضخامت ۱۰، ۱۲ و ۱۵ میلی‌متر: این تسمه‌ها که در کارگاه‌های بنگاه تهران و اصفهان در سایزهای ۳۰ در ۱۰ تا ۱۰۰ در ۱۰ میلی‌متر (با وزن شاخه تا ۴۷.۱۰ کیلوگرم) و ۳۰ در ۱۵ تا ۱۰۰ در ۱۵ میلی‌متر (با وزن شاخه تا ۷۰.۶۵ کیلوگرم) و همچنین در عرض‌های عریض تا ۳۰۰ میلی‌متر عرضه می‌شوند، عملاً نیاز پیمانکار را از خرید ورق کامل و پرداخت هزینه‌های سنگین برشکاری هواگاز یا پلاسما بی‌نیاز می‌کنند.

مزایای استفاده از تسمه عریض فابریک به جای ورق برش‌خورده در ساخت تیرورق و بیس‌پلیت

• حذف منطقه متاثر از حرارت (HAZ): در برش ورق‌های ضخیم (۱۰ تا ۳۰ میلی‌متر) با هواگاز یا پلاسما، لبه‌های ورق به شدت گرم شده و ساختار متالورژیکی آن ترد و شکننده می‌شود و ورق دچار پیچش حرارتی می‌گردد. در حالی که تسمه عریض فابریک (مانند محصولات نورد یزد با عرض ۱۵۰، ۲۰۰، ۲۵۰ و ۳۰۰ میلی‌متر) دارای لبه‌های نورد گرم یکنواخت و بدون تنش حرارتی موضعی است.
• صرفه‌جویی چشمگیر در زمان و پرت متریال: اگر برای ساخت بال یک تیرورق یا کف‌ستون به عرض ۲۵۰ میلی‌متر نیاز داشته باشید، با خرید مستقیم تسمه عریض ۲۵۰ در ۱۵ میلی‌متر یا ۲۵۰ در ۲۰ میلی‌متر از فولاد شاهان، هیچ هزینه‌ای بابت پرت کناره ورق و اجرت برشکاری و سنگ‌زنی لبه‌ها پرداخت نخواهید کرد.

مقایسه فنی و اقتصادی تسمه آهنی با سایر مقاطع فولادی (ورق، نبشی و چهارپهلو)

برای اینکه مهندسان طراح و خریداران بتوانند بهترین تصمیم را در انتخاب مقطع بگیرند، لازم است مرزهای فنی و کارکردی تسمه آهنی را با سه مقطع نزدیک به آن یعنی ورق فولادی، نبشی و چهارپهلو مقایسه کنیم.

۱. تفاوت تسمه با ورق فولادی در چیست؟

اگرچه تسمه ماشین‌کاری مستقیماً از برش ورق فولادی به دست می‌آید و از نظر جنس پایه (ST37، ST52، گالوانیزه یا استیل) کاملاً مشابه ورق است، اما تفاوت‌های استانداردی و کاربردی مهمی میان آن‌ها وجود دارد:

• مرز ابعادی در استانداردهای جهانی: طبق استاندارد اروپایی EN 10058 و استاندارد آلمانی DIN 1017، مقاطع تخت نورد گرم با عرض کمتر یا مساوی ۱۵۰ میلی‌متر به عنوان «تسمه»، مقاطع با عرض ۱۵۰ تا ۶۰۰ میلی‌متر و ضخامت حداقل ۴ میلی‌متر به عنوان «تسمه عریض» و مقاطع با عرض بالای ۶۰۰ میلی‌متر (معمولاً ۱۰۰۰ میلی‌متر به بالا) به عنوان «ورق فولادی» شناخته می‌شوند. (البته در سیستم اینچی و برخی منابع بین‌المللی، ورق‌های پایه در عرض‌های ۴۸، ۶۰، ۷۲، ۸۴ و ۹۶ اینچ و طول‌های ۲۴۰ تا ۴۸۰ اینچ تولید شده و سپس به عرض‌های باریک‌تر تسمه اسلیت می‌شوند).
• تفاوت در کاربرد: ورق‌های فولادی برای پوشش سطوح گسترده (کف‌سازی، بدنه مخازن، کشتی‌سازی، نمای بیرونی ساختمان و سقف‌ها) به کار می‌روند، در حالی که تسمه‌ها به عنوان اعضای خطی، کمربندی، تقویتی و اتصال‌دهنده در اسکلت‌ها و ماشین‌آلات عمل می‌کنند.

۲. تفاوت و شباهت‌های اساسی بین تسمه آهنی و نبشی چیست؟

این سوال یکی از پرتکرارترین سوالات فنی در آزمون‌های مهندسی و کارگاه‌های اجرایی است:

• شباهت‌ها: هر دو مقطع عمدتاً از فولاد ساختمانی کربنی (ST37 و ST52) تولید می‌شوند؛ هر دو دارای دو روش تولید «فابریک (نورد گرم از شمش)» و «پرسی یا ماشین‌کاری (تولید از نوار ورق برش‌خورده)» هستند؛ طول استاندارد هر دو در بازار ایران ۶۰۰۰ میلی‌متر است و هر دو در اتصالات اسکلت فلزی، ساخت خرپا، دکل و وال‌پست کاربرد دارند.
• تفاوت‌های سازه‌ای و هندسی:
  1. شکل سطح مقطع: تسمه دارای سطح مقطع مستطیلی تخت است، در حالی که نبشی دارای سطح مقطع ال شکل (L) با دو بال عمود بر هم است.
  2. ممان اینرسی و مقاومت در برابر کمانش: تسمه آهنی در برابر نیروهای کششی خالص فوق‌العاده عمل می‌کند، اما اگر تحت نیروی فشاری محوری قرار گیرد، به دلیل کم بودن ممان اینرسی حول محور ضعیف (ضخامت)، به سرعت دچار کمانش و خم‌شدگی می‌شود. در مقابل، نبشی به دلیل داشتن دو بال عمود بر هم، شعاع ژیراسیون و ممان اینرسی بسیار بالاتری در هر دو جهت داشته و می‌تواند هم نیروهای کششی و هم نیروهای فشاری (در خرپاها و دکل‌های انتقال برق) را بدون کمانش تحمل کند.
  3. انعطاف در اتصالات: تسمه آهنی به دلیل تخت بودن، به راحتی بر روی سطوح منحنی خم می‌شود و فضایی را اشغال نمی‌کند، در حالی که نبشی برای ایجاد کنج‌های ۹۰ درجه و نشستن تیر بر روی ستون (نبشی نشیمن) طراحی شده است.

۳. مرز تفکیک تسمه آهنی و چهارپهلو (Square Bar)

زمانی که عرض و ضخامت یک مقطع چهارگوش با یکدیگر برابر باشند (مثلاً سایزهای ۱۰ در ۱۰، ۱۲ در ۱۲، ۲۰ در ۲۰ یا ۴۰ در ۴۰ میلی‌متر)، به آن مقطع «چهارپهلو» گفته می‌شود. به محض اینکه عرض مقطع از ضخامت آن بیشتر شود، مقطع در گروه سایز های تسمه آهنی قرار می‌گیرد.

استانداردهای ملی و بین‌المللی و جدول تلرانس مجاز سایز های تسمه آهنی

یکی از مهم‌ترین معیارهای سنجش اصالت و کیفیت تسمه در شرکت فولاد شاهان، انطباق ابعاد محصول با استانداردهای معتبر بین‌المللی است. هنگامی که یک کارخانه تسمه‌ای با سایز اسمی ۵۰ در ۵ میلی‌متر تولید می‌کند، تا چه حد مجاز است که عرض یا ضخامت واقعی تسمه از عدد اسمی انحراف (تلرانس) داشته باشد؟

استانداردهای مرجع تولید تسمه فولادی

• استاندارد DIN 1017 و جایگزین جدید آن EN 10058: استاندارد مرجع اروپایی برای ابعاد، جرم و تلرانس‌های مجاز تسمه‌های فولادی نورد گرم در مصارف عمومی و صنعتی.
• استاندارد DIN 17100 و EN 10025: استاندارد تعیین‌کننده خواص متالورژیکی، شیمیایی و مکانیکی فولادهای ساختمانی (نظیر S235JR و S355JR).
• استاندارد ملی ایران ISIRI 7972: استاندارد ملی ویژگی‌ها و رواداری‌های ابعادی تسمه‌های فولادی گرم نوردیده.

جدول تلرانس‌های مجاز عرض، ضخامت و طول طبق استاندارد EN 10058

بر اساس استاندارد EN 10058، کارخانجات تولیدکننده تسمه فابریک موظف به رعایت رواداری‌های (تلرانس‌های) زیر هستند:

پارامتر ابعادی تسمه	بازه اندازه اسمی (میلی‌متر)	تلرانس مجاز استاندارد (میلی‌متر)	توضیحات کنترل کیفیت فولاد شاهان
عرض تسمه	عرض تا ۵۰ میلی‌متر	مثبت و منفی ۰.۷۵ میلی‌متر	در تسمه‌های ماشین‌کاری دقیق این تلرانس به ۰.۳ میلی‌متر کاهش می‌یابد
عرض تسمه	عرض ۵۰ تا ۷۵ میلی‌متر	مثبت و منفی ۱.۰۰ میلی‌متر	اندازه‌گیری با کولیس دیجیتال در سه نقطه شاخه
عرض تسمه	عرض ۷۵ تا ۱۰۰ میلی‌متر	مثبت و منفی ۱.۵۰ میلی‌متر	کنترل یکنواختی پهنای شاخه در ابتدا، وسط و انتها
عرض تسمه	عرض ۱۰۰ تا ۱۲۵ میلی‌متر	مثبت و منفی ۲.۰۰ میلی‌متر	—
عرض تسمه	عرض ۱۲۵ تا ۱۵۰ میلی‌متر	مثبت ۲.۵ و منفی ۱.۵ میلی‌متر	—
ضخامت تسمه	ضخامت تا ۲۰ میلی‌متر	مثبت و منفی ۰.۵۰ میلی‌متر	برای ضخامت‌های زیر ۵ میلی‌متر تلرانس بهینه ۰.۲۵ میلی‌متر است
ضخامت تسمه	ضخامت ۲۰ تا ۴۰ میلی‌متر	مثبت و منفی ۱.۰۰ میلی‌متر	—
ضخامت تسمه	ضخامت بالای ۴۰ میلی‌متر	مثبت و منفی ۱.۵۰ میلی‌متر	—
طول شاخه	طول استاندارد ۶۰۰۰ میلی‌متر	مثبت ۱۰۰ و منفی صفر میلی‌متر	در برش دقیق سرد تلرانس طولی تا ۵ میلی‌متر قابل کنترل است
شمشیرشدگی (انحراف از صافی)	برای تمام عرض‌ها	حداکثر ۰.۴ درصد از طول کل (۲۴ میلی‌متر در ۶ متر)	در تسمه‌های اتوکشی‌شده فولاد شاهان کمتر از ۰.۱ درصد است

چک‌لیست کنترل کیفیت و نکات طلایی پیش از خرید سایز های تسمه آهنی

تجربه سال‌ها تامین مقاطع فولادی در شرکت فولاد شاهان به ما نشان داده است که خریداران هوشمند تنها به قیمت هر کیلوگرم توجه نمی‌کنند، بلکه پارامترهای کیفی زیر را پیش از نهایی کردن خرید بررسی می‌نمایند تا در مرحله تولید و اجرا دچار خسارت نشوند:

1. شفاف‌سازی دقیق نوع تولید در پیش‌فاکتور: همواره از فروشنده بخواهید در پیش‌فاکتور رسمی قید کند که تسمه از نوع «فابریک»، «ماشین‌کاری اتوکشی‌شده»، «نوردی» یا «ترانس» است. برخی واسطه‌های غیرمعتبر، تسمه نوردی یا تسمه ماشین‌کاری اتونشده (دارای تاب و پلیسه) را با نام تسمه فابریک قیمت‌گذاری می‌کنند.
2. کنترل شمشیرشدگی و پیچش طولی: اگر تسمه را برای تولید گریتینگ، ریل جرثقیل یا فیکسچرهای اتوماتیک جوشکاری خریداری می‌کنید، وجود حتی چند میلی‌متر تاب شمشیرگونه یا پیچش ملخی در طول شاخه، مونتاژ قطعه را غیرممکن می‌سازد. در این موارد حتماً تسمه فابریک درجه یک (مانند کوهپایه) یا تسمه ماشین‌کاری با تضمین اتوکشی و لبه‌گیری دوطرفه سفارش دهید.
3. توجه به ضخامت واقعی (گوشت کار) در برابر ضخامت اسمی: در بازار آهن گاهی ورق‌های دارای تلرانس منفی (مثلاً ورق با ضخامت واقعی ۴.۶ یا ۴.۷ میلی‌متر) را برش داده و به نام تسمه ۵ میل می‌فروشند. اگرچه قیمت هر شاخه از این تسمه ارزان‌تر تمام می‌شود، اما اگر معامله بر اساس وزن باسکول باشد و پروژه شما نیازمند تاییدیه دستگاه نظارت و تست کولیس باشد، کل بار در سر پروژه مردود خواهد شد. در فولاد شاهان، ضخامت واقعی تمامی پارت‌های بار پیش از بارگیری با میکرومتر و کولیس دیجیتال کنترل و به اطلاع خریدار می‌رسد.
4. انتخاب صحیح گرید ورق در صورت نیاز به خم‌کاری ۹۰ درجه: اگر در فرآیند تولید خود قصد دارید تسمه را به صورت سرد با زاویه تند (۹۰ یا ۱۸۰ درجه) زیر پرس خم کنید، از خرید تسمه‌های نوردی قراضه‌ای (که به دلیل کربن، فسفر و گوگرد کنترل‌نشده در محل خم ترک می‌خورند) اکیداً خودداری کرده و تسمه فابریک یا ماشین‌کاری از ورق ST37 مبارکه سفارش دهید.
5. شرایط محیطی و انتخاب پوشش ضدخوردگی: تسمه آهنی سیاه در مجاورت رطوبت و اکسیژن هوا به سرعت اکسید شده و زنگ می‌زند. اگر تسمه در فضای باز، مناطق ساحلی شمال و جنوب کشور یا در داخل خاک و بتن به کار می‌رود، حتماً از تسمه گالوانیزه، تسمه استیل (۳۰۴ یا ۳۱۶) و یا اجرای پرایمر زینک‌کرومات و اپوکسی پس از سندبلاست بهره ببرید.

اصول استاندارد بسته‌بندی، حمل‌ونقل و انبارداری تسمه‌های فولادی

یکی از چالش‌های پنهان در خرید سایز های تسمه آهنی، نحوه حمل‌ونقل و تخلیه شاخه‌های ۶ متری است. از آنجا که تسمه‌های با ضخامت کم (۲ تا ۵ میلی‌متر) در طول ۶ متر بسیار انعطاف‌پذیر و اصطلاحاً «شلاق‌زن» هستند، در صورت بسته‌بندی یا بارگیری غیراصولی، در حین حمل یا تخلیه با جرثقیل از وسط شکسته و دچار تغییر شکل دائمی (کمرشکستگی) می‌شوند.

در انبارهای فولاد شاهان، پروتکل‌های لجستیکی زیر به صورت سخت‌گیرانه اجرا می‌شود:

• بندیل‌بندی استاندارد و چندنقطه‌ای: شاخه‌های تسمه در بندیل‌های منظم (معمولاً با وزن ۱.۵ تا ۲.۵ تن) دسته‌بندی شده و حداقل در ۵ تا ۷ نقطه در طول شاخه ۶ متری با تسمه‌های فولادی بسته‌بندی یا مفتول‌های ضخیم بسته می‌شوند تا از باز شدن و شکم دادن شاخه‌ها جلوگیری شود.
• استفاده از تراورس و زنجیر دو شاخه در بارگیری با جرثقیل: هرگز نباید یک بندیل ۶ متری تسمه نازک را از یک نقطه در وسط شاخه با جرثقیل بلند کرد. بارگیری و تخلیه باید حتماً با دو رشته سیم‌بکسل یا تسمه برزنتی در فاصله یک‌چهارم از هر دو سر شاخه انجام گیرد.
• قرار دادن چوب زیربند (تراورس چوبی) در کف کامیون و انبار: برای جلوگیری از تماس مستقیم تسمه با رطوبت زمین و سهولت رد شدن سیم‌بکسل جرثقیل یا شاخک لیفتراک، زیر بندیل‌ها در فواصل حداکثر ۱.۵ متری چهارترش چوبی هم‌تراز قرار داده می‌شود.

راهنمای گام‌به‌گام استعلام قیمت و خرید سایز های تسمه آهنی از فولاد شاهان

شرکت فولاد شاهان با تکیه بر تجربه گسترده در بازار آهن و ارتباط مستقیم و بدون واسطه با بزرگ‌ترین کارخانجات نورد کشور (نورد کوهپایه، نورد یزد، آریان فولاد، پروفیل فولادی اصفهان و فولاد مبارکه) و برخورداری از خطوط مجهز برشکاری، گیوتین، اسلیتینگ و اتوکشی در بنگاه تهران و اصفهان، فرآیند خرید انواع تسمه آهنی را برای شما به ساده‌ترین، شفاف‌ترین و مطمئن‌ترین شکل ممکن طراحی کرده است:

1. گام اول: مشاوره فنی و تعیین دقیق مشخصات سفارش ابتدا لیست ابعاد مورد نیاز خود (ضخامت، عرض و طول بر حسب میلی‌متر)، نوع تسمه (فابریک، ماشین‌کاری، نوردی یا ترانس)، جنس متریال (ST37، ST52، CK45، گالوانیزه یا استیل) و تناژ یا تعداد شاخه درخواستی را مشخص کرده و با کارشناسان فروش فولاد شاهان در میان بگذارید.
2. گام دوم: دریافت پیش‌فاکتور رسمی در کمترین زمان واحد فروش فولاد شاهان بر اساس آخرین نرخ روز بازار و موجودی انبار، پیش‌فاکتور رسمی (شامل ریز سایزها، وزن تقریبی، قیمت واحد، مالیات بر ارزش افزوده در صورت درخواست فاکتور رسمی، محل بارگیری و زمان تحویل) را صادر و از طریق پنل کاربری، واتس‌اپ، تلگرام یا ایمیل برای شما ارسال می‌نماید.
3. گام سوم: تایید مالی و انتخاب روش پرداخت (نقدی یا اعتباری LC) مجموعه فولاد شاهان برای رفاه حال صنایع، کارخانجات تولیدی و پروژه‌های عمرانی بزرگ، علاوه بر فروش نقدی با کمترین قیمت رقابتی، امکان فروش اعتباری آهن‌آلات از طریق گشایش اعتبار اسنادی داخلی (LC ریالی نزد بانک‌های معتبر) را نیز فراهم نموده است.
4. گام چهارم: کنترل کیفیت، توزین باسکول دیجیتال و بارگیری پس از نهایی شدن سفارش، شاخه‌های تسمه توسط واحد کنترل کیفیت از نظر ابعاد و سلامت ظاهری بازرسی شده، بر روی باسکول‌های دیجیتال استاندارد توزین گردیده و به همراه برگه آنالیز و قبض باسکول به سراسر کشور ارسال می‌شوند.

تضمین طلایی فولاد شاهان: در فولاد شاهان، تطابق ۱۰۰ درصدی سایز، ضخامت واقعی (کولیس‌خور)، کیفیت اتوکشی و وزن باسکول با مشخصات مندرج در پیش‌فاکتور به صورت کتبی تضمین می‌گردد. برای استعلام فوری قیمت و دریافت مشاوره رایگان، همین امروز با کارشناسان ما در تماس باشید.