جدول ضخامت ورق آهنی (از ۰.۱۸ تا ۱۰۰ میل) + راهنمای خرید و وزن

انتخاب دقیق ضخامت ورق آهنی اولین، حیاتی‌ترین و تعیین‌کننده‌ترین گام در طراحی مهندسی، برآورد مالی و تامین متریال برای هر پروژه صنعتی، ساختمانی و تولیدی است. زمانی که یک مهندس طراح سازه، مدیر تدارکات کارخانه خودروسازی یا پیمانکار ساخت مخازن تحت فشار اقدام به ثبت سفارش ورق فولادی می‌کند، کوچک‌ترین خطا در تشخیص ضخامت استاندارد یا بی‌توجهی به تلرانس‌های نورد کارخانه‌ها، می‌تواند به فاجعه سازه‌ای، افزایش سرسام‌آور وزن مرده پروژه یا زیان‌های مالی سنگین در زمان باسکول منجر شود. در بازار آهن ایران، اصطلاح ورق آهنی به طیف وسیعی از محصولات نورد گرم و نورد سرد اطلاق می‌شود که ضخامت آن‌ها از ورق‌های فوق نازک ۰.۱۸ میلی‌متری (با ظرافتی نزدیک به فویل‌های صنعتی) آغاز شده و تا شیت‌های غول‌پیکر و فوق سنگین ۱۰۰ الی ۲۰۰ میلی‌متری در صنایع کشتی‌سازی، پتروشیمی و پل‌سازی امتداد می‌یابد.

درک عمیق از بازه‌های ضخامت انواع ورق فولادی تنها به دانستن چند عدد خلاصه نمی‌شود؛ بلکه شما به عنوان خریدار هوشمند باید بدانید هر ضخامت توسط کدام کارخانه داخلی یا برند وارداتی تولید می‌شود، در چه عرض و طول‌هایی (به‌صورت رول یا شیت فابریک و برشی) در دسترس است، چه تاثیری بر وزن نهایی هر برگ ورق می‌گذارد و چگونه مستقیماً بر قیمت ورق آهنی امروز تاثیرگذار خواهد بود. برای مثال، ممکن است در نقشه‌های اجرایی شما ورق سیاه با ضخامت ۸ میلی‌متر و عرض ۱۵۰۰ میلی‌متر لحاظ شده باشد، اما ندانید که تلرانس ضخامت ورق فولادی در برندهای مختلف متفاوت است و انتخاب اشتباه برند تولیدکننده می‌تواند وزن کلی محموله شما را تا چندین تن جابه‌جا کند.

ما در مجموعه فولاد شاهان با تکیه بر سال‌ها تجربه عملی در تامین مستقیم انواع ورق‌های فولادی از معتبرترین کارخانجات کشور و بنگاه‌های تخصصی تهران و اصفهان، این مرجع جامع و مهندسی را تدوین کرده‌ایم. در این راهنمای کامل، علاوه‌بر ارائه دقیق‌ترین جدول ضخامت انواع ورق های فلزی و فولادی (شامل ورق سیاه، روغنی، گالوانیزه، اسیدشویی، آجدار، رنگی، استیل، ضد سایش و فلزات رنگین)، تمامی جزئیات مربوط به فرمول‌های محاسبه وزن، جداول اشتال، استانداردهای جهانی و نکات کلیدی جهت خرید ورق آهنی با تضمین اصالت و ضخامت واقعی را بررسی خواهیم کرد.

در ادبیات مهندسی متالورژی و بازار آهن کشور، زمانی که از ورق آهنی یا ورق فولادی صحبت می‌کنیم، منظور مقاطع تخت فلزی (Flat Rolled Products) است که از نورد شمش‌های فولادی موسوم به تختال یا اسلب (Slab) به دست می‌آیند. برخلاف آهن خالص که فلزی نرم و فاقد استحکام سازه‌ای بالا است، ورق‌های موجود در بازار در واقع آلیاژهای آهن و کربن (فولادهای کربنی، کم‌آلیاژ یا آلیاژی) هستند که بسته به درصد کربن و عناصر آلیاژی نظیر منگنز، سیلیسیم، کروم و نیکل، خواص مکانیکی متفاوتی از خود نشان می‌دهند.

ضخامت ورق آهنی (Sheet Thickness) از نظر هندسی به فاصله عمودی و یکنواخت میان دو سطح موازی بالایی و پایینی ورق اطلاق می‌شود. این پارامتر در کنار عرض ورق (Width) و طول ورق (Length)، سه بعد اصلی تشکیل‌دهنده حجم و جرم مقطع را تشکیل می‌دهد. در فرآیند تولید، تختال‌های فولادی پس از عبور از کوره‌های پیش‌گرم یا مراحل اسیدشویی، از میان قفسه‌های غلتکی (Rolling Stands) با فشارهای هیدرولیکی بسیار بالا عبور می‌کنند. فاصله دقیق میان غلتک‌های کاری بالا و پایین (Roll Gap) تعیین‌کننده ضخامت نهایی ورق خروجی است.

اهمیت حیاتی ضخامت ورق از چهار جنبه کلیدی در پروژه‌های صنعتی قابل بررسی است:

1. تعیین ظرفیت باربری و مقاومت مکانیکی: با افزایش ضخامت ورق، ممان اینرسی مقطع، مقاومت خمشی، مقاومت برشی و تحمل فشار هیدرواستاتیک (در مخازن و لوله‌ها) به شکل تصاعدی افزایش می‌یابد.
2. تعیین قابلیت شکل‌پذیری و فرآیندهای ساخت: ورق‌های نازک‌تر قابلیت کشش عمیق (Deep Drawing)، خم‌کاری سرد با شعاع کم و پانچ‌کاری ساده‌تری دارند؛ در حالی که ورق‌های ضخیم نیازمند دستگاه‌های رول‌فرمینگ سنگین، برشکاری پلاسما، هواگاز یا لیزر پرتوان و پیش‌گرم کردن پیش از جوشکاری هستند.
3. تاثیر مستقیم بر وزن سازه و محاسبات اشتال: وزن هر متر مربع از ورق فولادی رابطه‌ای کاملاً خطی با ضخامت آن دارد. به ازای هر ۱ میلی‌متر افزایش ضخامت در یک متر مربع ورق فولادی کربنی، حدود ۷.۸۵ کیلوگرم به وزن سازه افزوده می‌شود.
4. تعیین قیمت تمام‌شده و استراتژی خرید: از آنجا که مبنای خرید و فروش اکثر ورق‌های آهنی در بازار ایران بر اساس وزن (کیلوگرم) است، ضخامت ورق مستقیماً وزن باسکول و مبلغ نهایی فاکتور شما را مشخص می‌کند.

تفاوت ضخامت اسمی (Nominal) و ضخامت واقعی (Actual) در بازار فولاد

یکی از مهم‌ترین نکاتی که خریداران حرفه‌ای در هنگام بررسی لیست قیمت ورق سیاه و سایر ورق‌های فلزی به آن توجه می‌کنند، تمایز میان ضخامت اسمی و ضخامت واقعی است:

• ضخامت اسمی (Nominal Thickness): عددی است که ورق بر اساس آن در بازار، فاکتورها و جداول استاندارد نام‌گذاری و معامله می‌شود؛ مانند ورق ۲ میل، ورق ۶ میل یا ورق ۱۵ میل.
• ضخامت واقعی (Actual Thickness): عددی است که هنگام قرار دادن فک‌های میکرومتر یا کولیس دیجیتال بر روی لبه یا مرکز ورق در انبار یا محل پروژه مشاهده می‌کنید. به دلیل ماهیت مکانیکی فرآیند نورد و انقباض حرارتی فلز، دستیابی به ضخامت مطلقاً صفر درصد خطا در مقیاس صنعتی امکان‌پذیر نیست. ازاین‌رو استانداردهای جهانی محدوده‌ای به نام تلرانس ضخامت تعریف کرده‌اند. برای نمونه، یک ورق روغنی یا سیاه با ضخامت اسمی ۲ میلی‌متر ممکن است در عمل دارای ضخامت واقعی ۱.۹۰ یا ۱.۹۵ میلی‌متر باشد که کاملاً در بازه استاندارد کارخانه تولیدکننده قرار دارد.

واحدهای اندازه‌گیری ضخامت ورق فلزی: میلی‌متر (mm)، اینچ و گیج (Gauge)

در بازار آهن ایران، واحد استاندارد و رایج برای بیان ضخامت ورق، میلی‌متر (mm) است که در اصطلاح بازاری به اختصار «میل» خوانده می‌شود (مثلاً ورق سیاه ۱۰ میل یعنی ورق با ضخامت ۱۰ میلی‌متر). با این حال، در نقشه‌های مهندسی بین‌المللی، کاتالوگ‌های تجهیزات پتروشیمی و ورق‌های وارداتی، دو واحد دیگر نیز کاربرد فراوانی دارند:

1. واحد اینچ (Inch): عمدتاً در استانداردهای آمریکایی نظیر ASTM و ASME برای ورق‌های ضخیم صنعتی (نظیر ورق‌های مخزنی A516 و A283) به کار می‌رود. هر یک اینچ معادل ۲۵.۴ میلی‌متر است (برای مثال ورق یک‌چهارم اینچ معادل ۶.۳۵ میلی‌متر و ورق یک‌دوم اینچ معادل ۱۲.۷ میلی‌متر است).
2. واحد گیج (Gauge یا Gage): یک سیستم شماره‌گذاری سنتی اما بسیار پرکاربرد در سطح جهانی برای تعیین ضخامت ورق‌های نازک (به‌ویژه ورق روغنی، ورق گالوانیزه، ورق استیل و ورق آلومینیوم) است. نکته بسیار مهم در سیستم گیج این است که رابطه شماره گیج با ضخامت به صورت معکوس است؛ یعنی هرچه عدد گیج بزرگ‌تر باشد، ضخامت ورق بر حسب میلی‌متر کمتر و ورق نازک‌تر خواهد بود. همچنین ضخامت معادل یک شماره گیج ثابت، در فولاد استاندارد، فولاد گالوانیزه، استنلس استیل و آلومینیوم با یکدیگر تفاوت جزئی دارد.

جدول جامع تبدیل گیج (Gauge) به میلی‌متر برای انواع ورق‌های فلزی

برای سهولت کار مهندسان و مسئولان خریدی که با نقشه‌های خارجی سر و کار دارند، در جدول زیر مقادیر دقیق تبدیل شماره گیج از ۳ تا ۳۰ را به میلی‌متر برای چهار گروه اصلی ورق‌های صنعتی گردآوری کرده‌ایم:

شماره گیج (Gauge)	ضخامت ورق فولادی استاندارد (mm)	ضخامت ورق گالوانیزه (mm)	ضخامت ورق استنلس استیل (mm)	ضخامت ورق آلومینیوم (mm)
گیج 3	6.07	–	–	5.82
گیج 4	5.69	–	–	5.19
گیج 5	5.31	–	–	4.62
گیج 6	4.94	–	–	4.11
گیج 7	4.55	–	4.76	3.66
گیج 8	4.18	4.27	4.19	3.26
گیج 9	3.80	3.89	3.81	2.91
گیج 10	3.42	3.51	3.43	2.59
گیج 11	3.04	3.13	3.05	2.30
گیج 12	2.66	2.75	2.68	2.05
گیج 13	2.28	2.37	2.29	1.83
گیج 14	1.90	1.99	1.90	1.63
گیج 15	1.71	1.80	1.71	1.45
گیج 16	1.52	1.61	1.52	1.29
گیج 18	1.21	1.31	1.21	1.02
گیج 20	0.91	1.01	0.91	0.81
گیج 22	0.76	0.85	0.76	0.64
گیج 24	0.61	0.70	0.61	0.51
گیج 26	0.45	0.55	0.45	0.40
گیج 28	0.38	0.47	0.38	0.32
گیج 30	0.30	0.40	0.30	0.25

ورق‌های فولادی در سطح بین‌المللی بر مبنای سه مرجع استاندارد اصلی شامل استاندارد DIN آلمان (و استانداردهای یکپارچه اروپایی EN)، استاندارد ASTM آمریکا و استاندارد GOST روسیه (به همراه استاندارد NF فرانسه و JIS ژاپن) طبقه‌بندی و تولید می‌شوند. در بازار آهن ایران و خطوط تولید کارخانجات داخلی نظیر فولاد مبارکه و اکسین اهواز، بیشترین انطباق ابعادی و کیفی با استاندارد DIN آلمان و EN اروپا صورت می‌گیرد و استاندارد گوس روسیه عمدتاً در ورق‌های وارداتی از کشورهای مشترک‌المنافع (CIS) نظیر روسیه و قزاقستان مشاهده می‌شود.

بر اساس استانداردهای مرجع مهندسی، مقاطع تخت فولادی از نظر ضخامت به سه گروه اصلی کم‌ضخامت (نازک)، ضخامت متوسط و ضخامت بالا (ضخیم یا پلیت) تقسیم می‌شوند. در ادامه جزئیات فنی هر یک از این سه دسته را بررسی می‌کنیم.

۱. ورق‌های کم ضخامت یا نازک فولادی (Thin Steel Sheets)

بر اساس استاندارد DIN آلمان، به تمامی ورق‌های فولادی که ضخامت آن‌ها در بازه ۰.۱۸ میلی‌متر تا ۲.۷۵ میلی‌متر قرار دارد (و در استاندارد NF فرانسه به ورق‌های با ضخامت کمتر از ۲ میلی‌متر)، ورق نازک یا کم‌ضخامت گفته می‌شود.

• روش تولید غالب: عمدتاً از طریق فرآیند نورد سرد (ورق روغنی) و فرآیندهای پوشش‌دهی ثانویه (ورق گالوانیزه، ورق رنگی و ورق قلع‌اندود یا تین‌پلیت) تولید می‌شوند؛ هرچند ضخامت‌های ۱.۵ تا ۲.۷۵ میلی‌متر در خطوط نورد گرم و اسیدشویی نیز به وفور تولید می‌گردند.
• ویژگی‌های ابعادی و فنی: این ورق‌ها معمولاً در عرض‌های ۱۳۰ تا ۱۵۰۰ میلی‌متر (رایج‌ترین عرض‌ها ۱۰۰۰ و ۱۲۵۰ میلی‌متر) به شکل کلاف (کویل) یا شیت‌های برش‌خورده به طول ۲۰۰۰ و ۲۵۰۰ میلی‌متر عرضه می‌شوند. قابلیت فرم‌پذیری بالا، کیفیت سطح عالی و نیاز به کشش کم در عمق زیاد از شاخصه‌های اصلی این گروه است.
• کاربردهای اصلی: ساخت بدنه خودرو، تولید لوازم خانگی (یخچال، ماشین لباسشویی، اجاق گاز)، کانال‌های تهویه مطبوع، تابلوهای برق، لوله‌های تاسیساتی سبک، سقف‌های شیروانی و صنایع بسته‌بندی.

۲. ورق‌های ضخامت متوسط فولادی (Medium Steel Sheets)

در استاندارد DIN آلمان، ورق‌هایی که دارای ضخامت ۳ میلی‌متر تا ۴.۷۵ میلی‌متر هستند (و در استاندارد NF فرانسه و عرف بازار ایران، بازه ۳ تا ۵ میلی‌متر)، در دسته ورق‌های با ضخامت متوسط جای می‌گیرند.

• روش تولید غالب: این رده ضخامتی عمدتاً محصول فرآیند نورد گرم (ورق سیاه) و ورق اسیدشویی است، هرچند در موارد خاص ورق گالوانیزه گرم و ورق استیل نیز در این ضخامت‌ها تولید می‌شوند.
• ویژگی‌های ابعادی و فنی: این ورق‌ها تعادل فوق‌العاده‌ای میان استحکام سازه‌ای و قابلیت خم‌کاری و نوردکاری دارند. در بازار ایران هم به صورت رول (کویل) و هم به صورت شیت‌های فابریک و برشی در عرض‌های ۱۰۰۰، ۱۲۵۰ و ۱۵۰۰ میلی‌متر و طول‌های ۲۰۰۰، ۲۵۰۰ و ۶۰۰۰ میلی‌متر عرضه می‌شوند.
• کاربردهای اصلی: تولید پروفیل‌های قوطی ساختمانی و صنعتی، ساخت لوله‌های درزدار با جداره ضخیم‌تر، مخازن ذخیره غیرتحت فشار، شاسی خودروهای سنگین، کف‌سازی خودروها و تجهیزات صنعتی نیمه‌سنگین.

۳. ورق‌های ضخامت بالا یا ضخیم فولادی (Heavy Steel Plates)

به ورق‌های فولادی با ضخامت ۵ میلی‌متر به بالا (از ۵ تا ۶۰ میلی‌متر در رده ضخیم متداول و از ۶۰ تا ۱۰۰ و ۲۰۰ میلی‌متر در رده فوق سنگین صنعتی)، ورق ضخیم یا در اصطلاح مهندسی پلیت (Plate) اطلاق می‌شود.

• روش تولید غالب: منحصراً از طریق نورد گرم تختال‌های سنگین در کارخانجات تخصصی نورد ورق عریض (مانند فولاد اکسین اهواز و فولاد کاویان) یا خطوط نورد گرم فولاد مبارکه و گیلان (تا ضخامت ۱۵ و ۲۰ میلی‌متر) تولید می‌شوند.
• ویژگی‌های ابعادی و فنی: از ضخامت ۱۵ میلی‌متر به بالا، امکان کلاف‌پیچی (رول کردن) ورق به دلیل سختی خمشی بسیار بالا از بین می‌رود و تمامی ورق‌ها به صورت شیت‌های تخت فابریک (در طول‌های ۶۰۰۰ و ۱۲۰۰۰ میلی‌متر و عرض‌های ۱۲۵۰، ۱۵۰۰ و ۲۰۰۰ میلی‌متر) تولید و عرضه می‌شوند.
• کاربردهای اصلی: ساخت تیرورق‌ها، صفحه ستون (Base Plate) در اسکلت‌های فلزی سنگین، ساخت مخازن تحت فشار، بویلرها، صنایع نفت، گاز و پتروشیمی، کشتی‌سازی، پل‌سازی، سدسازی و ماشین‌آلات راه‌سازی و معدنی.

جدول مقایسه‌ای طبقه‌بندی ضخامت ورق آهنی در استانداردهای مرجع

رده ضخامتی ورق	بازه ضخامت در استاندارد DIN آلمان	بازه ضخامت در استاندارد NF فرانسه	بازه متداول در بازار آهن ایران	حالت عرضه رایج در بازار
ورق نازک (کم‌ضخامت)	۰.۱۸ تا ۲.۷۵ میلی‌متر	کمتر از ۲ میلی‌متر	۰.۱۸ تا ۲.۵ میلی‌متر	کلاف (رول) و شیت برشی (طول ۲ و ۲.۵ متر)
ورق متوسط	۳ تا ۴.۷۵ میلی‌متر	۲ تا ۵ میلی‌متر	۳ تا ۵ میلی‌متر	رول و شیت فابریک/برشی (طول ۲، ۲.۵ و ۶ متر)
ورق ضخیم (سنگین)	۵ تا ۶۰ میلی‌متر	بالای ۵ میلی‌متر	۶ تا ۵۰ میلی‌متر	رول (تا ۱۵ میل) و شیت فابریک (طول ۶ و ۱۲ متر)
ورق فوق ضخیم (پلیت صنعتی)	بالای ۶۰ میلی‌متر	بالای ۵۰ میلی‌متر	۶۰ تا ۲۰۰ میلی‌متر	منحصراً شیت فابریک سنگین (برش با هواگاز/پلاسما)

تنوع مقاطع تخت در بازار داخل کشور بسیار گسترده است. برای اینکه پیش از بررسی تخصصی تک‌تک ورق‌ها، یک دید جامع و مقایسه‌ای از کل محصولات موجود در بازار داشته باشید، در جدول زیر محدوده ضخامتی تمامی ۱۲ نوع ورق پرکاربرد (اعم از فولادی و غیرفولادی) به همراه عرض‌های رایج و استانداردهای شاخص آن‌ها را خلاصه کرده‌ایم.

ردیف	نوع ورق فلزی / آهنی	محدوده ضخامت موجود در بازار ایران	بازه ضخامت پرمصرف (رایج)	عرض‌های استاندارد متداول (mm)	استانداردها و گریدهای اصلی
1	ورق سیاه (نورد گرم)	۱.۵ تا ۱۰۰ میلی‌متر (صنعتی تا ۲۰۰ میل)	۲ تا ۳۰ میلی‌متر	۶۰۰، ۱۰۰۰، ۱۲۵۰، ۱۵۰۰، ۲۰۰۰	ST37, ST44, ST52, A283, A516
2	ورق گالوانیزه	۰.۱۸ تا ۶ میلی‌متر	۰.۳۰ تا ۲.۵ میلی‌متر	۱۰۰۰، ۱۲۵۰ (سفارشی تا ۱۵۱۰)	ASTM A653, EN 10346, DX51D, ST22
3	ورق روغنی (نورد سرد)	۰.۳۰ تا ۳ میلی‌متر	۰.۵۰ تا ۲ میلی‌متر	۱۰۰۰، ۱۲۵۰	DIN 1623, ST12, ST13, ST14, DC01
4	ورق اسیدشویی	۱.۵ تا ۶ میلی‌متر	۲ تا ۵ میلی‌متر	۱۰۰۰، ۱۲۵۰، ۱۵۰۰	STW22, STW24, DD11, SPHC
5	ورق آجدار	۱.۵ تا ۱۰ میلی‌متر	۲ تا ۸ میلی‌متر	۱۰۰۰، ۱۲۵۰، ۱۵۰۰، ۲۰۰۰	ST37, ST44, ST52, ASTM A786
6	ورق رنگی (الکترواستاتیک)	۰.۱۸ تا ۱.۵ میلی‌متر	۰.۳۰ تا ۰.۷۰ میلی‌متر	۱۰۰۰، ۱۲۵۰ (ورق پایه)	ASTM A755, EN 10169, JIS G3312
7	ورق شیروانی (فرم‌دار)	۰.۳۰ تا ۰.۸۰ میلی‌متر	۰.۴۰ تا ۰.۶۰ میلی‌متر	عرض مفید پس از فرمینگ: ۸۰ تا ۱۱۰ سانتی‌متر	پایه گالوانیزه و رنگی DX51D
8	ورق استنلس استیل	۰.۲۰ تا ۵۰ میلی‌متر	۰.۴۰ تا ۲۰ میلی‌متر	۱۰۰۰، ۱۲۵۰، ۱۵۰۰، ۲۰۰۰	AISI 304, 316, 321, 430, 310
9	ورق ضد سایش	۱.۵ تا ۵۰ میلی‌متر	۳ تا ۳۰ میلی‌متر	۱۰۰۰، ۱۲۵۰، ۱۵۰۰، ۲۰۰۰	Hardox 400/450/500, Weldox, ASTM A514
10	ورق آلومینیوم	۰.۲۰ تا ۱۰ میلی‌متر (پلیت تا ۵۰ میل)	۰.۳۰ تا ۶ میلی‌متر	۱۰۰۰، ۱۲۵۰ (از ۶۰۰ تا ۱۴۲۵)	آلیاژهای سری 1000 تا 7000 (6061, 7075)
11	ورق مسی و برنجی	۰.۲۰ تا ۹ میلی‌متر	۰.۳۰ تا ۵ میلی‌متر	۳۰۰، ۶۰۰، ۱۰۰۰	ASTM B152 (مس)، C26000/C27200 (برنج)
12	ورق سربی	۰.۵۰ تا ۱۰ میلی‌متر	۱ تا ۵ میلی‌متر	۱۰۰۰، ۱۲۰۰ (رول و شیت)	سرب خالص ۹۹.۹ درصد (حفاظت اشعه X)

ورق سیاه (Black Steel Sheet) یا ورق نورد گرم، ستون فقرات صنایع ساخت‌وساز، سوله‌سازی، مخزن‌سازی و تولید مقاطع فولادی در کشور است. علت نام‌گذاری این محصول به ورق سیاه، ذوب و نورد شدن تختال فولادی در دمای بسیار بالا (حدود ۱۱۰۰ تا ۱۲۸۰ درجه سانتی‌گراد) است که در اثر واکنش سطح فولاد داغ با اکسیژن هوا، لایه‌ای اکسیدی، مات و تیره‌رنگ (Mill Scale) بر روی سطح آن تشکیل می‌شود. در خط تولید ورق سیاه، پس از خروج اسلب از کوره پیش‌گرم، عملیات پوسته‌زدایی با فشار بالای آب (Descaling) و نورد خشن انجام می‌گیرد که ضخامت تختال را تا حدود ۷۵ درصد کاهش داده و عرض و طول آن را به ابعاد نهایی می‌رساند.

آگاهی از مشخصات ابعادی این محصول پیش از بررسی قیمت ورق سیاه برای هر خریداری الزامی است؛ زیرا ورق سیاه به دو دسته کلی در بازار تقسیم می‌شود:

1. ورق سیاه معمولی (ساختمانی): با استاندارد فولاد ST37 (معادل S235JR در استاندارد اروپا و A283 Grade C در استاندارد آمریکا) تولید می‌شود. درصد کربن متعادل در این گرید باعث می‌شود جوش‌پذیری، برش‌پذیری و انعطاف‌پذیری بسیار مطلوبی برای اسکلت فلزی، سوله‌سازی و ساخت پروفیل داشته باشد.
2. ورق سیاه صنعتی و مخزنی: شامل گریدهای پرمقاومت نظیر ST52 (معادل S355JR با تنش تسلیم حداقل ۳۵۵ مگاپاسکال)، ورق‌های مخزنی و آتشخوار A516 (در گریدهای 60 و 70)، A283 و A285 است. این ورق‌ها در ضخامت‌های متوسط تا فوق ضخیم برای ساخت مخازن تحت فشار، دیگ‌های بخار، خطوط انتقال نفت و گاز، عرشه کشتی‌ها و سازه‌های سنگین صنعتی کاربرد دارند.

بررسی ۲۸ ضخامت استاندارد ورق سیاه در بازار ایران

در بازار آهن ایران، ورق سیاه از ضخامت ۱.۵ میلی‌متر آغاز شده و تا ضخامت ۱۰۰ میلی‌متر (و در سفارش‌های خاص صنعتی تا ۲۰۰ میلی‌متر) به فروش می‌رسد. به صورت دقیق و استاندارد، ۲۸ ضخامت اصلی برای ورق سیاه در مبادلات روزانه کارخانه‌ها و بنگاه‌ها تعریف شده است که عبارتند از:

• ضخامت‌های نازک و کسری (بر حسب میلی‌متر): ۱.۵ (کمیاب در نورد گرم)، ۲، ۲.۲، ۲.۳، ۲.۳۵، ۲.۵، ۲.۸، ۳، ۳.۲، ۳.۵، ۳.۸ و ۴ میلی‌متر.
• ضخامت‌های متوسط و نیمه‌سنگین (بر حسب میلی‌متر): ۵، ۶، ۸، ۱۰، ۱۲ و ۱۵ میلی‌متر.
• ضخامت‌های سنگین و فوق سنگین (بر حسب میلی‌متر): ۲۰، ۲۵، ۳۰، ۳۵، ۴۰، ۴۵، ۵۰، ۶۰، ۷۰، ۸۰، ۹۰ و ۱۰۰ میلی‌متر.

در جدول‌های تفکیکی زیر، تمامی این ضخامت‌ها را به همراه عرض‌های موجود، طول‌های استاندارد (رول یا شیت فابریک و برشی) و کارخانه‌های تولیدکننده هر سایز به صورت کاملاً جامع گردآوری کرده‌ایم تا در هنگام استعلام قیمت ورق سیاه امروز در بازار، دقیقاً بدانید سایز مورد نظر شما محصول کدام کارخانه است.

جدول ۱: ابعاد و کارخانه‌های تولیدکننده ورق سیاه در ضخامت‌های ۱.۵ تا ۳.۸ میلی‌متر

ضخامت (mm)	حالت عرضه	عرض‌های موجود (mm)	طول شیت استاندارد (mm)	کارخانه‌ها و برندهای تولیدکننده در بازار ایران
1.5	رول و برشی	1000، 1250	2000، 2500	فولاد مبارکه، فولاد سبا، وارداتی (قزاقستان و روسیه)
2	رول و برشی	600، 1000، 1250، 1500	2000، 2500	فولاد مبارکه، فولاد سبا، فولاد گیلان، نورد و لوله اهواز (عرض 600 و 1000)، پروفیل ساوه، نیکان پروفیل، پروفیل فولادی اصفهان، آریا افق پاسارگاد، امید البرز، صبح پارسیان، مبتکران صبا، مشهد پروفیل، پروفیل موکریان، وارداتی (روسیه، قزاق، چین)
2.2	رول	600	برش به طول دلخواه	نورد و لوله اهواز
2.3	رول	1250	برش به طول دلخواه	نورد و لوله اهواز
2.35	رول	600	برش به طول دلخواه	نورد و لوله اهواز
2.5	رول و برشی	1000، 1250	2000، 2500، 6000	فولاد مبارکه اصفهان، فولاد سبا، فولاد گیلان
2.8	رول	1000	برش به طول دلخواه	نورد و لوله اهواز
3	رول، برشی و شیت	1000، 1200، 1250، 1500	2000، 2500، 6000	فولاد مبارکه اصفهان، فولاد گیلان، فولاد سبا، وارداتی (روسیه و قزاق)
3.2	رول	600	برش به طول دلخواه	نورد و لوله اهواز
3.5	رول	600	برش به طول دلخواه	نورد و لوله اهواز
3.8	رول	600	برش به طول دلخواه	نورد و لوله اهواز

جدول ۲: ابعاد و کارخانه‌های تولیدکننده ورق سیاه در ضخامت‌های ۴ تا ۱۵ میلی‌متر

ضخامت (mm)	حالت عرضه	عرض‌های موجود (mm)	طول شیت استاندارد (mm)	کارخانه‌ها و برندهای تولیدکننده در بازار ایران
4	رول و شیت برشی/فابریک	600، 1000، 1250، 1500	2000، 2500، 3000، 6000	فولاد مبارکه، فولاد سبا، فولاد گیلان، فولاد اصفهان، نورد و لوله اهواز
5	رول و شیت برشی/فابریک	1000، 1250، 1500	2000، 2500، 6000	فولاد مبارکه اصفهان، فولاد سبا، فولاد گیلان، فولاد اصفهان
6	رول و شیت برشی/فابریک	1000، 1250، 1500	2000، 2500، 6000	فولاد مبارکه اصفهان، فولاد سبا، فولاد گیلان، فولاد اصفهان
8	رول و شیت فابریک/برشی	600، 1000، 1200، 1250، 1500، 2000	2000، 6000	فولاد مبارکه، فولاد سبا، فولاد گیلان، فولاد اکسین اهواز، فولاد کاویان، فولاد اصفهان، نورد و لوله اهواز، گروه قطعات فولادی ایران
10	رول و شیت فابریک/برشی	600، 1000، 1200، 1250، 1500، 2000	1200، 2000، 6000	فولاد مبارکه، فولاد گیلان، فولاد سبا، فولاد اکسین اهواز، فولاد کاویان، فولاد اصفهان، نورد و لوله اهواز، گروه قطعات فولادی، فولاد کسری
12	رول و شیت فابریک/برشی	1000، 1200، 1250، 1500، 2000	6000، 12000	فولاد مبارکه، فولاد گیلان، فولاد سبا، فولاد کاویان، فولاد اکسین اهواز (طول 12 متر)، گروه قطعات فولادی، فولاد خرم‌آباد
15	رول و شیت فابریک/برشی	1000، 1200، 1250، 1500، 2000	6000، 12000	فولاد مبارکه، فولاد گیلان، فولاد سبا، فولاد اکسین اهواز، فولاد کاویان، فولاد اصفهان، گروه قطعات فولادی، فولاد خرم‌آباد

جدول ۳: ابعاد و کارخانه‌های تولیدکننده ورق سیاه ضخیم در ضخامت‌های ۲۰ تا ۱۰۰ میلی‌متر (شیت فابریک)

ضخامت (mm)	حالت عرضه	عرض‌های موجود (mm)	طول شیت فابریک (mm)	کارخانه‌ها و برندهای تولیدکننده در بازار ایران
20	شیت فابریک (و رول محدود)	1000، 1200، 1250، 1500، 2000	6000، 12000	فولاد اکسین اهواز، فولاد کاویان، فولاد مبارکه (برشی/فابریک)، فولاد اصفهان، گروه قطعات فولادی، فولاد خرم‌آباد، وارداتی چین (ST52)
25	شیت فابریک	1000، 1200، 1250، 1500، 2000	6000، 12000	فولاد اکسین اهواز، فولاد کاویان، فولاد مبارکه، فولاد اصفهان، گروه قطعات فولادی، فولاد خرم‌آباد
30	شیت فابریک	1000، 1200، 1250، 1500، 2000	6000، 12000	فولاد اکسین اهواز، فولاد کاویان، فولاد اصفهان، فولاد خرم‌آباد
35	شیت فابریک	1000، 1250، 1500، 2000	6000، 12000	فولاد اکسین اهواز، فولاد کاویان، فولاد گیلان، فولاد خرم‌آباد
40	شیت فابریک	1000، 1250، 1500، 2000	6000، 12000	فولاد اکسین اهواز، فولاد کاویان، فولاد اصفهان، فولاد خرم‌آباد
45	شیت فابریک	1250، 1500، 2000	6000، 12000	فولاد اکسین اهواز، فولاد کاویان، فولاد خرم‌آباد
50	شیت فابریک	1000، 1250، 1500، 2000	6000، 12000	فولاد اکسین اهواز، فولاد کاویان، فولاد اصفهان، فولاد خرم‌آباد
60	شیت فابریک	1000، 1250، 1500، 2000	6000، 12000	فولاد اکسین اهواز، فولاد کاویان، فولاد اصفهان، فولاد خرم‌آباد
70	شیت فابریک	1250، 1500، 2000	6000، 12000	فولاد اکسین اهواز، فولاد کاویان
80	شیت فابریک	1250، 1500، 2000	6000، 12000	فولاد اکسین اهواز، فولاد کاویان
90	شیت فابریک	1250، 1500، 2000	6000	فولاد اکسین اهواز، فولاد کاویان
100	شیت فابریک	1250، 2000	6000، 12000	فولاد اکسین اهواز (عرض 2000 طول 12000)، فولاد کاویان (عرض 1250)

کاربردهای مهندسی ورق سیاه به تفکیک سه بازه ضخامتی

انتخاب ضخامت ورق سیاه در پروژه‌ها کاملاً تابع نوع بارگذاری و تنش‌های وارده است:

• ورق‌های نازک سیاه (۱.۵ تا ۵ میلی‌متر): بیشترین مصرف را در نورد مجدد برای ساخت پروفیل‌های قوطی، لوله‌های درزدار ساختمانی، قطعات فلزی سبک، کف و بدنه خودروهای کار و تجهیزات صنعتی سبک دارند. به عنوان مثال، تقاضا برای قیمت ورق سیاه 2 میل فولاد مبارکه در میان کارخانجات پروفیل‌سازی کشور همواره در بالاترین سطح قرار دارد.
• ورق‌های متوسط سیاه (۶ تا ۱۵ میلی‌متر): در ساخت تیرورق‌های ساختمانی، اسکلت‌های فلزی، سوله‌های صنعتی، شاسی ماشین‌آلات سنگین، مخازن ذخیره سوخت و آب و کف‌سازی کارگاه‌ها به کار می‌روند.
• ورق‌های ضخیم و سنگین سیاه (۱۶ تا ۱۰۰ میلی‌متر و بالاتر): در ساخت بیس‌پلیت ستون‌های برج‌ها، مخازن تحت فشار صنایع نفت، گاز و پتروشیمی، بدنه کشتی‌ها و سازه‌های دریایی، پل‌های فلزی دهانه‌بلند، سدسازی و قطعات ماشین‌آلات حفاری و معدنی استفاده می‌شوند. در این رده، خرید ورق سیاه ST52 اکسین اهواز به دلیل عرض ۲ متری و کیفیت نورد فابریک، انتخاب اول پیمانکاران پروژه‌های ملی است.

ورق روغنی که در مهندسی متالورژی با نام ورق نورد سرد (Cold Rolled Steel Sheet) شناخته می‌شود، محصولی با ظاهر کاملاً صاف، صیقلی، براق و با دقت ابعادی فوق‌العاده بالا است. فرآیند تولید این ورق به این صورت است که ابتدا کلاف‌های ورق سیاه (نورد گرم) وارد خط اسیدشویی شده تا پوسته‌های اکسیدی سطح آن کاملاً زدوده شود؛ سپس ورق در دمای محیط (نزدیک به دمای اتاق تا حداکثر ۲۰۰ درجه سانتی‌گراد) تحت فشار بسیار شدید غلتک‌های نورد سرد قرار می‌گیرد. این عملیات ضمن کاهش ضخامت ورق به ابعاد ظریف، موجب افزایش استحکام تسلیم، سختی سطحی و یکنواختی کامل ضخامت در سراسر عرض ورق می‌گردد. در پایان خط تولید، برای جلوگیری از زنگ‌زدگی و اکسیداسیون ورق در انبار، سطح آن با یک لایه نازک روغن محافظ پوشانده می‌شود که وجه تسمیه نام «ورق روغنی» در بازار ایران است.

بررسی گریدهای ورق روغنی (ST12، ST13 و ST14) و تاثیر آن بر انتخاب ضخامت

بر اساس استاندارد DIN 1623 آلمان (و معادل اروپایی EN 10130)، ورق‌های روغنی بر پایه قابلیت کشش و فرم‌پذیری به سه گرید اصلی تقسیم می‌شوند که هنگام استعلام قیمت ورق روغنی ST12 فولاد مبارکه باید به تفاوت آن‌ها دقت کنید:

1. ورق روغنی معمولی (ST12 یا DC01): دارای سطحی کاملاً صاف و بدون ترک‌خوردگی در خم‌کاری‌های معمولی است. جوش‌پذیری عالی و مقاومت کششی استاندارد باعث شده تا در ساخت بدنه کابینت‌های فلزی، تابلو برق، لوله‌های مبلی، فیلترسازی و قفسه‌های صنعتی بیشترین کاربرد را داشته باشد.
2. ورق روغنی نیمه‌کشش (ST13 یا DC03): درصد کربن کمتری نسبت به ST12 داشته و از قابلیت شکل‌پذیری و کشش بالاتری برخوردار است. برای قطعاتی که نیاز به پرس‌کاری با عمق متوسط دارند (مانند قطعات داخلی خودرو و بدنه لوازم خانگی) استفاده می‌شود.
3. ورق روغنی فوق کشش (ST14 یا DC04): این گرید در پروسه فولادسازی توسط آلومینیوم به صورت کامل اکسیژن‌زدایی (Ferly Killed) می‌شود. انعطاف‌پذیری فوق‌العاده بالای ST14 آن را برای کشش‌های بسیار عمیق بدون پارگی (نظیر ساخت گلگیر، کاپوت خودرو، سینک‌ها و مخازن کپسول آتش‌نشانی) ایده‌آل می‌سازد. نکته فنی بسیار مهم: ورق روغنی ST14 به دلیل پدیده پیرسختی (Strain Aging)، دارای تاریخ انقضای مصرف (معمولاً تا ۶ ماه پس از تولید در کارخانه) است و پس از گذشت این زمان، خاصیت فوق کششی آن کاهش یافته و به ST12 نزدیک می‌شود.

بازه ضخامت ورق روغنی در بازار و کارخانه‌های داخلی

ضخامت استاندارد ورق روغنی در بازه ۰.۳۰ میلی‌متر تا ۳ میلی‌متر (۳۰ صدم تا ۳ میل) قرار دارد؛ اما بیشترین حجم تولید و تقاضا در بازار ایران مربوط به ضخامت‌های ۰.۴۰ تا ۲ میلی‌متر در دو عرض استاندارد ۱۰۰۰ میلی‌متر (۱ متر) و ۱۲۵۰ میلی‌متر (۱.۲۵ متر) است:

• ورق روغنی نازک (۰.۳۰ تا ۱ میلی‌متر): مناسب برای ساخت بدنه لوازم خانگی، قاب‌های روشنایی، فیلتر خودرو، کانال‌های تهویه ظریف و قطعات تزئینی.
• ورق روغنی متوسط (۱ تا ۲ میلی‌متر): ایجاد تعادل عالی میان استحکام و فرم‌پذیری؛ بسیار پرکاربرد در ساخت بدنه کمد فلزی، درب‌های ضد سرقت، تابلوهای برق صنعتی، رادیاتورهای پنلی و پروفیل‌های سبک.
• ورق روغنی ضخیم (۲ تا ۳ میلی‌متر): مناسب برای ساخت قطعات شاسی و زیربندی خودرو، درب و پنجره‌های فلزی سنگین، یراق‌آلات صنعتی و قطعات ماشین‌آلات.

جدول ضخامت ورق روغنی کارخانه‌های تولیدکننده داخلی و وارداتی

کارخانه / برند تولیدکننده	محدوده ضخامت تولیدی (mm)	عرض‌های استاندارد (mm)	گریدهای تولیدی	حالت عرضه در بازار
فولاد مبارکه اصفهان	۰.۵۰ تا ۲ میلی‌متر (سفارشی ۰.۳۰ تا ۳ میل)	۱۰۰۰ و ۱۲۵۰ (و عرض‌های خاص سفارش خودرو)	ST12, ST13, ST14, EK2	رول و شیت فابریک/برشی
صنایع هفت الماس قزوین	۰.۴۰ تا ۲ میلی‌متر (سفارشی تا ۲.۵ میل)	۱۰۰۰ و ۱۲۵۰	ST12, ST13	رول و شیت برشی
فولاد غرب آسیا (کرمانشاه)	۰.۴۰ تا ۲ میلی‌متر	۱۰۰۰ و ۱۲۵۰	ST12, ST13	رول و شیت برشی
وارداتی (MMK روسیه، قزاق و چین)	۰.۳۰ تا ۳ میلی‌متر	۱۰۰۰ و ۱۲۵۰	ST12, ST14, DC01, DC04	رول و شیت

جدول استاندارد وزنی ورق روغنی (بر اساس چگالی ۷.۸۶)

ردیف	ضخامت ورق روغنی (mm)	عرض شیت (mm)	طول شیت (mm)	چگالی مبنا (g/cm³)	وزن تقریبی هر برگ شیت (کیلوگرم)
1	0.50	1000	2000	7.86	7.86 (حدود 8 کیلوگرم)
2	0.60	1000	2000	7.86	9.43 (حدود 9.5 تا 10 کیلوگرم)
3	0.70	1000	2000	7.86	11.00 (حدود 11 کیلوگرم)
4	0.80	1000	2000	7.86	12.57 (حدود 12.6 تا 13 کیلوگرم)
5	0.90	1000	2000	7.86	14.15 (حدود 14 کیلوگرم)
6	1.00	1000	2000	7.86	15.72 (حدود 16 کیلوگرم)
7	1.00	1250	2500	7.86	24.56 (حدود 24.5 کیلوگرم)
8	1.20	1000	2000	7.86	18.86 (حدود 19 کیلوگرم)
9	1.20	1250	2000	7.86	23.58 (حدود 24 کیلوگرم)
10	1.25	1250	2500	7.86	30.70 (حدود 30.7 کیلوگرم)
11	1.50	1000	2000	7.86	23.58 (حدود 23.6 کیلوگرم)
12	1.50	1250	2500	7.86	36.84 (حدود 37 تا 38 کیلوگرم)
13	2.00	1000	2000	7.86	31.44 (حدود 31.5 تا 32 کیلوگرم)
14	2.00	1250	2500	7.86	49.12 (حدود 49 تا 50 کیلوگرم)

ورق گالوانیزه (Galvanized Steel Sheet) در واقع همان ورق روغنی (و در ضخامت‌های بالا، ورق نورد گرم اسیدشویی شده) است که برای محافظت کامل در برابر زنگ‌زدگی، رطوبت و اکسیداسیون، طی فرآیند غوطه‌وری گرم پیوسته (Continuous Hot-Dip Galvanizing) یا الکترولیتی با لایه‌ای از فلز روی (Zinc) پوشانده می‌شود. در این فرآیند، حتی اگر سطح ورق دچار خراشیدگی جزئی شود، فلز روی به عنوان آند فداشونده عمل کرده و از خوردگی فولاد پایه جلوگیری می‌کند.

تاثیر فرآیند گالوانیزاسیون بر ضخامت ورق آهنی

یکی از سوالات پرتکرار مهندسان این است که آیا ضخامت ورق پس از گالوانیزه شدن تغییر می‌کند؟ پاسخ مثبت است. در فرآیند گالوانیزه گرم، بسته به جرم پوشش یا کوتینگ روی (که با شاخص Z مانند Z90، Z120، Z180، Z220 و Z275 بر حسب گرم بر متر مربع در دو طرف ورق بیان می‌شود)، لایه‌ای از فلز روی به ضخامت ۵ تا ۲۰ میکرون (۰.۰۰۵ تا ۰.۰۲ میلی‌متر) در هر طرف به ضخامت ورق پایه افزوده می‌گردد. بنابراین هنگام اندازه‌گیری با میکرومتر، ضخامت نهایی ورق گالوانیزه اندکی بیشتر از ورق روغنی خام اولیه خواهد بود.

استانداردهای جهانی و جدول ترکیب شیمیایی فولاد پایه گالوانیزه

ورق گالوانیزه در آمریکا تحت استانداردهای ASTM A653 / A653M و ASTM A924، در اروپا تحت استاندارد EN 10346 (با گریدهای رایج DX51D تا DX54D)، در ژاپن تحت JIS G3302 و در روسیه تحت GOST 14918 تولید می‌شود. همچنین در استاندارد ASTM A792 مشخصات ورق گالوانیزه با پوشش آلیاژی ۵۵ درصد آلومینیوم-روی (موسوم به ورق آلوزینک یا گالوالوم) تعریف شده است. در استاندارد آمریکایی ASTM A653، ورق‌های گالوانیزه بر اساس قابلیت شکل‌پذیری به گروه‌های CS (فولاد تجاری یا Commercial Steel در سه تیپ A، B و C)، FS (فولاد شکل‌پذیر)، DDS (فولاد کشش عمیق)، EDDS (فولاد فوق کشش عمیق)، BHS و SS (فولاد ساختمانی یا Structural Steel) تقسیم می‌شوند. در جدول زیر ترکیب شیمیایی استاندارد فولاد تجاری CS را مشاهده می‌کنید:

نوع فولاد پایه گالوانیزه (CS)	حداکثر کربن (C %)	حداکثر منگنز (Mn %)	حداکثر فسفر (P %)	حداکثر گوگرد (S %)	حداکثر مس (Cu %)	حداکثر نیکل (Ni %)	حداکثر کروم (Cr %)	حداکثر مولیبدن (Mo %)	حداکثر وانادیوم (V %)
CS Type A	0.10	0.60	0.030	0.035	0.25	0.20	0.15	0.06	0.008
CS Type B	0.02 تا 0.15	0.60	0.030	0.035	0.25	0.20	0.15	0.06	0.008
CS Type C	0.08	0.60	0.100	0.035	0.25	0.20	0.15	0.06	0.008

بازه ضخامت ورق گالوانیزه و کاربردهای آن

اگرچه ورق گالوانیزه در بازه ۰.۱۸ تا ۶ میلی‌متر در دنیا تولید می‌شود، اما در کارخانه‌های داخلی ایران عمدتاً در ضخامت‌های ۰.۲۵ تا ۲.۵ میلی‌متر تولید و عرضه می‌گردد و ضخامت‌های ۳، ۴ و ۶ میلی‌متر در بازار ایران اغلب از نوع گالوانیزه گرم فابریک وارداتی (چین و قزاقستان) هستند:

• ورق گالوانیزه نازک (۰.۲۵ تا ۰.۸۰ میلی‌متر): ساخت کانال‌های کولر و تهویه مطبوع، فلاشینگ، رابیتس‌بندی ساختمانی، آبروها و لوازم خانگی سبک.
• ورق گالوانیزه متوسط (۰.۸۰ تا ۱.۲۰ میلی‌متر): ساخت سقف شیروانی، بدنه تابلوهای برق، کابینت‌های آشپزخانه و زیرسازی سقف‌های کاذب.
• ورق گالوانیزه ضخیم (۱.۲۵ تا ۲.۵ و ۶ میلی‌متر): تولید ساندویچ پانل‌های سقفی و دیواری، ساخت تانکرهای ذخیره آب، سیلوهای نگهداری غلات، سازه‌های فلزی سبک (LSF)، سینی و نردبان کابل برق و گاردریل‌های جاده‌ای.

در جدول زیر مشخصات ضخامت و عرض کارخانجات معتبر داخلی را مشاهده می‌کنید. برای بررسی تفاوت نرخ هر برند می‌توانید به صفحه قیمت روز ورق گالوانیزه هفت الماس و سایر کارخانه‌ها در وب‌سایت فولاد شاهان مراجعه نمایید:

کارخانه تولیدکننده ورق گالوانیزه	محدوده ضخامت تولیدی (mm)	عرض‌های استاندارد تولیدی (mm)	مشخصات کوتینگ و ویژگی شاخص
فولاد مبارکه اصفهان	۰.۳۵ تا ۲ میلی‌متر	۷۵۰ تا ۱۵۱۰ (رایج: ۱۰۰۰ و ۱۲۵۰)	کیفیت سطح و چسبندگی روی فوق‌العاده، کوتینگ ۱۰۰ تا ۲۷۵
صنایع هفت الماس قزوین	۰.۴۰ تا ۲.۵ میلی‌متر	۱۰۰۰ و ۱۲۵۰	تنوع بالای ضخامت، بسیار محبوب در کانال‌سازی و تابلو برق
فولاد تاراز چهارمحال	۰.۴۰ تا ۲ میلی‌متر	۱۰۰۰ و ۱۲۵۰	تولید ورق گالوانیزه بدون گل (Zero Spangle) و گل‌ریز و ورق گالوالوم
فولاد امیرکبیر کاشان	۰.۳۰ تا ۱.۵ میلی‌متر	۱۰۰۰ و ۱۲۵۰	تخصص در ضخامت‌های نازک و متوسط، کوتینگ استاندارد
نورد و لوله سمنان	۰.۳۰ تا ۲.۵ میلی‌متر	۱۰۰۰ و ۱۲۵۰	پوشش یکنواخت و قیمت رقابتی در بازار تهران
ورق خودرو چهارمحال و بختیاری (شهرکرد)	۰.۴۰ تا ۲ میلی‌متر	۱۰۰۰ و ۱۲۵۰ (و عرض‌های خودرویی)	گریدهای تخصصی خودروسازی با استاندارد کشش بالا
وارداتی (چین و قزاقستان)	۰.۱۸ تا ۶ میلی‌متر	۱۰۰۰ و ۱۲۵۰	تامین‌کننده اصلی ضخامت‌های زیر ۰.۳۰ میل و ضخامت‌های ۳، ۴ و ۶ میل

جدول استاندارد وزنی ورق گالوانیزه

ردیف	ضخامت ورق گالوانیزه (mm)	عرض شیت (mm)	طول شیت (mm)	وزن تقریبی هر شیت (کیلوگرم)
1	0.40	1000	2000	6.40
2	0.50	1000	2000	8.00
3	0.50	1250	2500	12.50 تا 13.00
4	0.60	1000	2000	9.60
5	0.70	1000	2000	11.20
6	0.80	1000	2000	12.80
7	0.90	1000	2000	14.40
8	1.00	1000	2000	16.00
9	1.25	1000	2000	20.00
10	1.50	1000	2000	24.00
11	2.00	1000	2000	32.00
12	2.50	1250	2500	62.50

ورق اسیدشویی (Hot Rolled Pickled and Oiled – HRPO) یکی از استراتژیک‌ترین محصولات فولادی در صنایع خودروسازی و لوله‌سازی است. همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، ورق سیاه دارای پوسته‌های اکسیدی زبر و کدر در سطح خود است که مانع از رنگ‌پذیری یکنواخت، آبکاری دقیق و فرم‌دهی ظریف می‌شود. از طرفی، ورق روغنی معمولاً در ضخامت‌های بالای ۲ یا ۲.۵ میلی‌متر تولید نمی‌شود و قیمت بالاتری دارد. برای پر کردن این شکاف فنی و اقتصادی، کلاف‌های ورق سیاه را از حوضچه‌های اسید کلریدریک (HCl) عبور می‌دهند (فرآیند فلاکسینگ یا اسیدشویی) تا تمامی زغال‌های سطحی، چربی‌ها، سوختگی‌های ناشی از نورد گرم و لایه‌های اکسیدی به طور کامل حذف شوند. در نتیجه، ورقی با خواص مکانیکی نورد گرم اما با سطحی کاملاً تمیز، صاف، نقره‌ای‌رنگ و نزدیک به ورق روغنی به دست می‌آید.

بازه ضخامت و استانداردهای ورق اسیدشویی

ضخامت استاندارد ورق اسیدشویی در بازار ایران بین ۱.۵ میلی‌متر تا ۶ میلی‌متر متغیر است. کارخانه فولاد مبارکه اصفهان به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده این مقطع در کشور، ورق اسیدشویی را عمدتاً در ضخامت‌های ۲، ۲.۵، ۳، ۴ و ۵ میلی‌متر و در عرض‌های ۱۰۰۰ و ۱۲۵۰ میلی‌متر تولید و عرضه می‌کند. در زمان خرید ورق اسیدشویی STW22 فولاد مبارکه، توجه به جدول تطبیقی استانداردهای مصرفی زیر اهمیت بسزایی دارد:

نوع مصرف و قابلیت کشش	استاندارد DIN آلمان	استاندارد EN اروپا	استاندارد JIS ژاپن	استاندارد ملی ایران (INSO)	کاربرد تخصصی
کشش عادی (معمولی)	StW22	DD11	SPHC 3131	ورق گرم 2	ساخت شاسی دستگاه‌ها، لوله‌های دقیق، پروفیل صنعتی
کشش عمیق	StW23	DD12	SPHD 3131	ورق گرم 3	رینگ و قطعات چرخ خودرو، قطعات پرسی نیمه‌سنگین
کشش عمیق از فولاد کاملاً آرام	StW24	DD13	SPHE 3131	ورق گرم 4	ساخت کپسول‌های گاز مایع (LPG)، مخازن تحت فشار کوچک و قطعات پیچیده خودرو
مناسب جهت نورد سرد مجدد	St22 / St23 / St24	–	–	–	ماده اولیه خطوط نورد سرد و گالوانیزاسیون

جدول استاندارد وزنی ورق اسیدشویی (ابعاد ۱۰۰۰ در ۲۰۰۰ میلی‌متر)

• ورق اسیدشویی ضخامت ۱.۵ میلی‌متر (ابعاد ۱ در ۲ متر): وزن تقریبی ۲۴ کیلوگرم
• ورق اسیدشویی ضخامت ۲ میلی‌متر (ابعاد ۱ در ۲ متر): وزن تقریبی ۳۲ کیلوگرم
• ورق اسیدشویی ضخامت ۲.۵ میلی‌متر (ابعاد ۱ در ۲ متر): وزن تقریبی ۴۰ کیلوگرم
• ورق اسیدشویی ضخامت ۳ میلی‌متر (ابعاد ۱ در ۲ متر): وزن تقریبی ۴۸ کیلوگرم
• ورق اسیدشویی ضخامت ۴ میلی‌متر (ابعاد ۱ در ۲ متر): وزن تقریبی ۶۴ کیلوگرم
• ورق اسیدشویی ضخامت ۵ میلی‌متر (ابعاد ۱ در ۲ متر): وزن تقریبی ۸۰ کیلوگرم
• ورق اسیدشویی ضخامت ۶ میلی‌متر (ابعاد ۱ در ۲ متر): وزن تقریبی ۹۶ کیلوگرم

ورق آجدار (Checkered Plate یا Embossed Sheet) نوعی ورق فلزی است که بر روی یک سمت از سطح آن، برجستگی‌های منظمی به اشکال هندسی خاص نظیر بادامی، عدسی، لوزی، ستاره‌ای، قطره‌ای و دایره‌ای ایجاد شده است. هدف اصلی از ایجاد این آج‌ها، افزایش ضریب اصطکاک سطحی و جلوگیری از لغزش افراد، خودروها و تجهیزات در سطوح شیب‌دار یا مرطوب است.

از نظر روش تولید و ضخامت، ورق‌های آجدار در بازار ایران به دو دسته تقسیم می‌شوند:

1. ورق آجدار فابریک: در انتهای خط نورد گرم، ورق داغ از میان غلتک‌های آج‌زنی عبور کرده و طرح آج به صورت یکپارچه بر روی سطح ورق ایجاد می‌شود. در ورق فابریک، پشت ورق کاملاً صاف است و ضخامت ورق بر اساس ضخامت بستر صاف (بدون احتساب ارتفاع آج) به علاوه وزن اضافی آج‌ها محاسبه می‌گردد. کارخانه‌های فولاد مبارکه و فولاد گیلان و برندهای وارداتی روس و قزاق تولیدکننده اصلی ورق آجدار فابریک هستند.
2. ورق آجدار پرسی: در این روش، ورق سیاه، روغنی، گالوانیزه یا استیل معمولی را تحت دستگاه پرس سرد یا غلطک‌های مکانیکی قرار می‌دهند تا طرح آج بر روی آن ضرب شود. در ورق پرسی، پشت ورق در محل آج‌ها دارای فرورفتگی است و وزن آن دقیقاً برابر با وزن ورق صاف اولیه است.

بازه ضخامت ورق آجدار و کاربردها

ضخامت استاندارد ورق آجدار در بازار بین ۱.۵ میلی‌متر تا ۱۰ میلی‌متر قرار دارد:

• ضخامت‌های ۱.۵، ۲ و ۲.۵ میلی‌متر: کف آسانسورها، پله‌های فرار ساختمانی، کف وانت‌بارها و دکوراسیون صنعتی.
• ضخامت‌های ۳، ۴ و ۵ میلی‌متر: ساخت پله‌های صنعتی کارخانجات، کف کامیون‌ها، پاگردها، رمپ‌های بارگیری و درپوش کانال‌های تاسیساتی.
• ضخامت‌های ۶، ۸ و ۱۰ میلی‌متر: عرشه کشتی‌ها و اسکله‌ها، پل‌های عابر پیاده، پل‌های اضطراری نظامی و سکوهای حفاری نفت.

جهت استعلام موجودی و قیمت ورق آجدار فابریک فولاد گیلان و فولاد مبارکه در ضخامت‌های ۲ تا ۸ میل، می‌توانید جدول وزنی زیر را ملاک محاسبات اولیه خود قرار دهید:

ضخامت اسمی ورق آجدار (mm)	عرض استاندارد (mm)	طول شیت (mm)	جنس و گرید متداول	وزن تقریبی هر شیت ۶ متری (کیلوگرم)
2.0	1000 / 1250	2000 / 6000	ST37 / استیل 304 / آلومینیوم 6061	عرض ۱ متر: حدود 102 کیلوگرم
2.5	1000 / 1250	2000 / 6000	ST37 فابریک و پرسی	عرض ۱.۲۵ متر: حدود 158 کیلوگرم
3.0	1250 / 1500	6000	ST37 / ST44 فابریک مبارکه و گیلان	عرض ۱.۲۵ متر: حدود 188 کیلوگرم / عرض ۱.۵ متر: 225 کیلوگرم
4.0	1250 / 1500	6000	ST37 / ST44 فابریک مبارکه و گیلان	عرض ۱.۵ متر: حدود 298 کیلوگرم
5.0	1250 / 1500	6000	ST37 / ST52 فابریک	عرض ۱.۵ متر: حدود 370 کیلوگرم
6.0	1500	6000	ST37 / ST52 فابریک	عرض ۱.۵ متر: حدود 445 کیلوگرم
8.0	1500	6000	ST37 / ST52 فابریک و وارداتی قزاق	عرض ۱.۵ متر: حدود 590 کیلوگرم
10.0	1500	6000	ST37 / ST52 وارداتی قزاق و روس	عرض ۱.۵ متر: حدود 735 کیلوگرم

علاوه بر پنج گروه اصلی فوق، صنایع کشور نیازمند ورق‌های پوشش‌دار رنگی، ورق‌های آلیاژی ضد زنگ، ورق‌های مقاوم به سایش و مقاطع غیرآهنی هستند که هر یک دارای جداول ضخامتی اختصاصی خود می‌باشند.

۱. جدول ضخامت ورق رنگی و ورق شیروانی

ورق رنگی (Prepainted Galvanized Steel Sheet – PPGI) در واقع ورق گالوانیزه‌ای است که پس از چربی‌زدایی، برس‌کاری، شستشو و فسفاته‌کاری، ابتدا با یک لایه رنگ پرایمر (آستر اپوکسی) و سپس با رنگ نهایی از جنس پلی‌استر، پلی‌اورتان، پی‌وی‌دی‌اف (PVDF) یا پلاستیسول به روش الکترواستاتیک پوشش داده شده و در کوره پخته می‌شود. ضخامت لایه رنگ معمولاً بین ۲۰ تا ۳۵ میکرون در سطح رویی و ۵ تا ۱۰ میکرون در سطح پشتی ورق است.

• محدوده ضخامت ورق رنگی: در کارخانه‌های داخلی نظیر فولاد مبارکه اصفهان، هفت الماس و فولاد بهمن، ورق رنگی در ضخامت‌های ۰.۲۵ تا ۱.۵ میلی‌متر (و عرض‌های ۱۰۰۰ و ۱۲۵۰ میلی‌متر) تولید می‌شود. ورق‌های رنگی بسیار نازک با ضخامت کمتر از ۰.۲۵ میلی‌متر (مثلاً ۰.۱۸ تا ۰.۲۳ میل) عمدتاً وارداتی و ساخت کشور چین هستند.
• محدوده ضخامت ورق شیروانی: زمانی که کلاف‌های ورق رنگی یا گالوانیزه وارد دستگاه‌های رول‌فرمینگ شده و به طرح‌های سینوسی (کرکره‌ای)، ذوزنقه‌ای، شادولاین، طرح سفال (پالرمو و ژنوا) و دامپا تبدیل می‌شوند، به آن‌ها ورق شیروانی می‌گویند. استانداردترین ضخامت برای قیمت ورق رنگی شیروانی فولاد مبارکه بازه ۰.۴۰ تا ۰.۷۰ میلی‌متر است:
  • ضخامت ۰.۳۰ تا ۰.۴۰ میلی‌متر: پوشش سقف‌های موقت، کانکس‌های سبک، تابلوهای تبلیغاتی و مناطق با بارش کم.
  • ضخامت ۰.۴۵ تا ۰.۵۵ میلی‌متر: پرکاربردترین ضخامت برای سقف ویلاها، شیروانی منازل مسکونی، سوله‌های استاندارد و لایه بیرونی ساندویچ پانل‌ها.
  • ضخامت ۰.۶۰ تا ۰.۷۰ میلی‌متر و بالاتر: مناسب برای سوله‌های صنعتی سنگین، مناطق کوهستانی با بار برف سنگین و مناطق ساحلی بادخیز.

۲. جدول ضخامت ورق استیل (استنلس استیل – Stainless Steel)

ورق استیل یا فولاد زنگ‌نزن، آلیاژی از آهن با حداقل ۱۰.۵ درصد کروم و مقادیر مشخصی نیکل و مولیبدن و حداکثر کربن کمتر از ۲ درصد است که مقاومت بی‌نظیری در برابر اسیدها، رطوبت و دماهای حدی (از منفی ۲۰۰ تا مثبت ۱۰۰۰ درجه سانتی‌گراد) دارد. در بازار ایران، ورق استیل در ضخامت‌های ۰.۲۰ میلی‌متر تا ۵۰ میلی‌متر و در شیت‌هایی با ابعاد ۱۰۰۰×۲۰۰۰، ۱۲۵۰×۲۵۰۰، ۱۵۰۰×۳۰۰۰، ۱۵۰۰×۶۰۰۰ و ۲۰۰۰×۶۰۰۰ میلی‌متر (با سطوح مات، براق، خش‌دار و آینه‌ای) عرضه می‌شود. پیش از استعلام قیمت ورق استیل 304 و 316 نگیر به جدول ضخامت گریدهای مختلف آن توجه کنید:

گرید ورق استیل	خاصیت مغناطیسی	محدوده ضخامت متداول در بازار (mm)	ویژگی فنی و کاربرد اصلی
استیل 304 (304L)	نگیر (غیرمغناطیسی)	۰.۳۰ تا ۲۰ میلی‌متر (پلیت تا ۵۰ میل)	حاوی ۱۸٪ کروم و ۸٪ نیکل؛ صنایع غذایی، لبنی، دارویی، سینک ظرفشویی، بدنه آسانسور و نما
استیل 316 (316L)	نگیر (غیرمغناطیسی)	۰.۳۰ تا ۲۰ میلی‌متر (پلیت تا ۵۰ میل)	حاوی مولیبدن با مقاومت عالی در برابر کلرید و اسید؛ صنایع شیمیایی، دریایی، پتروشیمی و تجهیزات پزشکی
استیل 321	نگیر (غیرمغناطیسی)	۱.۵ تا ۲۰ میلی‌متر	پایدارشده با تیتانیوم؛ مقاوم در برابر حرارت بالا، اگزوزها و مبدل‌های حرارتی
استیل 309S و 310S	نگیر (نسوز)	۱.۵ تا ۲۵ میلی‌متر	ورق استیل نسوز با تحمل دمایی تا ۱۱۵۰ درجه سانتی‌گراد؛ کوره‌های صنعتی و صنایع سیمان
استیل 430	بگیر (مغناطیسی)	۰.۳۰ تا ۲۰ میلی‌متر	استیل فریتی بدون نیکل با قیمت اقتصادی؛ روکش لوازم خانگی، هود، قاشق و چنگال و دکوراسیون داخلی

۳. جدول ضخامت ورق ضد سایش (Wear Resistant Plate)

ورق ضد سایش نوعی فولاد آلیاژی عملیات حرارتی شده (کوئنچ و تمپر شده) با سختی سطحی بسیار بالا (معمولاً بین ۳۰۰ تا ۶۰۰ برینل – HBW) و چقرمگی عالی در برابر ضربات سنگین است. این ورق‌ها تحت استانداردهای جهانی نظیر ASTM A514 و ASTM A128 و با نام‌های تجاری مشهوری چون هاردوکس (Hardox 400, 450, 500)، ولدوکس (Weldox)، دورستات (Durostat) و همچنین تولیدات داخلی کارخانه فولاد اکسین اهواز عرضه می‌شوند.

• محدوده ضخامت ورق ضد سایش: بین ۱.۵ میلی‌متر تا ۵۰ میلی‌متر (رایج‌ترین بازه: ۳ تا ۳۰ میلی‌متر) در ابعاد شیت ۱×۲، ۱.۵×۶ و ۲×۶ متر (عرض‌های ۳۰۰ تا ۲۰۰۰ میلی‌متر).
• کاربرد بر اساس ضخامت:
  • ضخامت ۳ تا ۸ میلی‌متر: لاینر داخلی میکسرهای بتن، کانال‌های انتقال مواد معدنی، تیغه گریدرها و باکت لودرهای سبک.
  • ضخامت ۸ تا ۲۰ میلی‌متر: بدنه دامپتراک‌ها، دیواره‌های داخلی سنگ‌شکن‌ها، آسیاب‌های سیمان، شوت‌ها و سیلوهای صنعتی.
  • ضخامت ۲۰ تا ۵۰ میلی‌متر: کف کامیون‌های معدن، صفحات ضربه‌گیر سنگین و تجهیزات حفاری معادن سنگ آهن و مس. برای تامین این مقاطع می‌توانید از خدمات مشاوره و قیمت ورق ضد سایش اکسین اهواز در فولاد شاهان بهره‌مند شوید.

۴. جدول ضخامت ورق‌های غیرآهنی (آلومینیوم، مس، برنج و سرب)

در بسیاری از پروژه‌های صنعتی، در کنار ورق‌های فولادی نیاز به تامین ورق‌های فلزات رنگین نیز وجود دارد:

• ضخامت ورق آلومینیوم: در بازار ایران از ضخامت ۰.۲۰ میلی‌متر تا ۱۰ میلی‌متر (و پلیت‌های قالب‌سازی تا ۵۰ میلی‌متر) در عرض‌های ۶۰۰ تا ۱۴۲۵ میلی‌متر و طول‌های ۲۰۰۰ تا ۷۲۰۰ میلی‌متر موجود است. کارخانه‌های داخلی نظیر آلومینیوم اراک (ایرالکو)، آلومینیوم پارس (۰.۳ تا ۶ میل) و پارس آلومان کار (۰.۳ تا ۵ میل) تولیدکنندگان اصلی آن هستند. این ورق‌ها تحت استانداردهای ASTM B209، EN 485-2 و AMS 4027 در ۸ گروه آلیاژی (از سری ۱۰۰۰ خالص تا سری ۸۰۰۰) دسته‌بندی می‌شوند که دو آلیاژ 6061 و 7075 بیشترین کاربرد سازه‌ای و هوافضایی را در ایران دارند:

ردیف	آلیاژ و عملیات حرارتی ورق آلومینیوم	حداکثر استحکام کششی (MPa)	حداکثر تنش تسلیم (MPa)	درصد ازدیاد طول / انعطاف‌پذیری (%)
1	آلومینیوم 6061 – T0	120	55	25
2	آلومینیوم 6061 – T4	210	110	16
3	آلومینیوم 6061 – T6	290	240	8
4	آلومینیوم 7075 – T6 / T651	572	503	11
5	آلومینیوم 7075 – T73	503	424	17

• ضخامت ورق مسی: در بازه ۰.۲۰ تا ۹ میلی‌متر عرضه می‌شود. ضخامت‌های ۰.۲ تا ۰.۵ میل در مدارهای چاپی (PCB)، فویل‌ها و صنایع هنری؛ ضخامت‌های ۰.۵ تا ۲ میل در رادیاتورها و اتصالات؛ و ضخامت‌های ۲ تا ۹ میل در شینه‌های تابلو برق فشار قوی و الکترودها کاربرد دارند.
• ضخامت ورق برنجی: آلیاژ مس و روی است که در ضخامت‌های ۰.۲۰ تا ۶ میلی‌متر برای ساخت قطعات تزئینی، سازهای موسیقی، پوکه و قطعات دقیق مهندسی و قالب‌سازی استفاده می‌شود.
• ضخامت ورق سربی: به دلیل چگالی بسیار بالا (۱۱.۳۴ گرم بر سانتی‌متر مکعب) در ضخامت‌های ۰.۵۰ تا ۵ میلی‌متر و بالاتر تولید شده و کاربرد انحصاری آن در عایق‌بندی دیوارها و درب‌های اتاق‌های رادیولوژی، سی‌تی‌اسکن، مراکز پزشکی هسته‌ای (جهت جلوگیری از نشت اشعه ایکس و گاما مطابق ضوابط سازمان انرژی اتمی و وزارت بهداشت) و مخازن اسید سولفوریک است.

یکی از چالش‌های همیشگی میان خریداران و فروشندگان در بازار آهن، اختلاف میان ضخامت درج‌شده در فاکتور (ضخامت اسمی) و ضخامت اندازه‌گیری‌شده توسط مسئول کنترل کیفیت در هنگام تخلیه بار (ضخامت واقعی) است. به عنوان یک مهندس یا مدیر خرید، بسیار مهم است که بدانید تمامی کارخانجات فولادسازی جهان بر اساس استانداردهای DIN EN 10051 (برای ورق‌های نورد گرم پیوسته و کلاف‌ها)، DIN EN 10029 (برای پلیت‌های نورد گرم) و EN 10131 (برای ورق‌های نورد سرد) مجاز به داشتن تلرانس ضخامت (Thickness Tolerance) هستند.

چرا اکثر کارخانه‌ها ورق را با تلرانس منفی (مثلاً ورق ۶ میل را با ضخامت ۵.۸۰ یا ۵.۸۵ میلی‌متر) نورد می‌کنند؟ در فرآیند نورد، هرچه غلتک‌ها بیشتر کار می‌کنند دچار سایش میکروسکوپی می‌شوند. از سوی دیگر، از آنجا که مشتریان نهایی در صنایع ساختمانی و تولیدی تمایل دارند با وزن کمتری از فولاد، مساحت (متر مربع) بیشتری را پوشش دهند، کارخانجات نورد معمولاً ضخامت خط تولید را در حد پایین تلرانس مجاز استاندارد تنظیم می‌کنند. این کار باعث می‌شود وزن هر برگ ورق سبک‌تر شده و قیمت هر شیت برای مصرف‌کننده اقتصادی‌تر تمام شود؛ اما در سازه‌های حساس که ضخامت دقیق ملاک محاسبات ایستایی است، مهندس ناظر باید حتماً این تلرانس منفی را در ضرایب اطمینان خود لحاظ کند.

جدول تلرانس مجاز ضخامت ورق سیاه (بر اساس استاندارد DIN EN 10051)

بازه ضخامت اسمی ورق سیاه (mm)	تلرانس مجاز برای عرض تا ۱۲۰۰ میلی‌متر (mm)	تلرانس مجاز برای عرض ۱۲۰۰ تا ۱۵۰۰ میلی‌متر (mm)	تلرانس مجاز برای عرض بالای ۱۵۰۰ میلی‌متر (mm)
کمتر یا مساوی 2.00	مثبت و منفی 0.17	مثبت و منفی 0.19	مثبت و منفی 0.21
2.01 تا 2.50	مثبت و منفی 0.18	مثبت و منفی 0.21	مثبت و منفی 0.23
2.51 تا 3.00	مثبت و منفی 0.20	مثبت و منفی 0.22	مثبت و منفی 0.24
3.01 تا 4.00	مثبت و منفی 0.22	مثبت و منفی 0.24	مثبت و منفی 0.26
4.01 تا 5.00	مثبت و منفی 0.24	مثبت و منفی 0.26	مثبت و منفی 0.28
5.01 تا 6.00	مثبت و منفی 0.26	مثبت و منفی 0.28	مثبت و منفی 0.29
6.01 تا 8.00	مثبت و منفی 0.29	مثبت و منفی 0.30	مثبت و منفی 0.31
8.01 تا 10.00	مثبت و منفی 0.32	مثبت و منفی 0.33	مثبت و منفی 0.34
10.01 تا 12.50	مثبت و منفی 0.35	مثبت و منفی 0.36	مثبت و منفی 0.37
12.51 تا 15.00	مثبت و منفی 0.37	مثبت و منفی 0.38	مثبت و منفی 0.40
15.01 تا 25.00	مثبت و منفی 0.40	مثبت و منفی 0.42	مثبت و منفی 0.45

محاسبه دقیق وزن ورق فولادی پیش از ثبت سفارش، به شما کمک می‌کند تا تناژ کل پروژه، هزینه حمل‌ونقل و بودجه مورد نیاز برای خرید را با دقت بالای ۹۹ درصد برآورد کنید. اگرچه جداول وزنی آماده‌ای مانند جدول اشتال ورق وجود دارند، اما هر مهندس و خریدار آهن باید فرمول پایه محاسبه وزن ورق را به خاطر بسپارد.

فرمول محاسبه وزن ورق آهنی (به زبان ساده و بدون پیچیدگی)

از نظر فیزیکی، جرم هر جسم برابر است با حاصل‌ضرب حجم آن در چگالی (وزن مخصوص). از آنجا که ورق آهنی یک مکعب‌مستطیل با ارتفاع بسیار کم (همان ضخامت) است، فرمول محاسبه وزن یک برگ شیت ورق به صورت زیر نوشته می‌شود:

وزن یک برگ ورق (به کیلوگرم) = طول ورق (به متر) ضربدر عرض ورق (به متر) ضربدر ضخامت ورق (به میلی‌متر) ضربدر چگالی فلز (بر حسب گرم بر سانتی‌متر مکعب)

وزن مخصوص (چگالی) انواع ورق‌های فلزی در محاسبات بازاری و اشتال

برای اینکه عدد نهایی فرمول بالا کاملاً دقیق باشد، باید عدد چگالی را متناسب با جنس ورق و عرف بازار انتخاب کنید:

1. چگالی استاندارد فیزیکی فولاد کربنی: عدد ۷.۸۵ (و در برخی مراجع ۷.۸۶) گرم بر سانتی‌متر مکعب است.
2. چگالی ورق سیاه و گالوانیزه در عرف بازار آهن ایران و جدول اشتال: بسیاری از بنگاه‌ها و فروشندگان بازار آهن برای رند شدن محاسبات ذهنی و پوشش دادن تلرانس‌های مثبت احتمالی، در فرمول محاسبه وزن ورق سیاه و گالوانیزه به جای عدد ۷.۸۵ از عدد ۸ استفاده می‌کنند. (به‌عنوان مثال برای ورق سیاه ۲ میل با عرض ۱ متر و طول ۶ متر: ۶ ضربدر ۱ ضربدر ۲ ضربدر ۸ مساوی است با ۹۶ کیلوگرم؛ در حالی که با چگالی ۷.۸۵ وزن دقیق آن ۹۴.۲ کیلوگرم می‌شود). البته مبنای تسویه‌حساب نهایی در شرکت فولاد شاهان همواره وزن دقیق باسکول دیجیتال است و فرمول‌ها صرفاً جهت پیش‌برآورد اولیه کاربرد دارند.
3. چگالی سایر فلزات:
   • ورق استنلس استیل (سری ۳۰۰ نظیر ۳۰۴ و ۳۱۶): حدود ۷.۹۳ تا ۸.۰۰
   • ورق استنلس استیل (سری ۴۰۰ نظیر ۴۳۰): حدود ۷.۷۵
   • ورق آلومینیوم: حدود ۲.۷۰ (تقریباً یک‌سوم وزن فولاد)
   • ورق مسی: حدود ۸.۹۶
   • ورق برنجی: حدود ۸.۵۰ تا ۸.۷۰
   • ورق سربی: حدود ۱۱.۳۴

مثال‌های کاربردی محاسبه وزن ورق‌های پرمصرف بازار

• وزن ورق سیاه ۱.۵ میل عرض ۱ متر و طول ۶ متر: ۶ ضربدر ۱ ضربدر ۱.۵ ضربدر ۷.۸۵ = ۷۰.۶۵ کیلوگرم (حدود ۷۱ کیلوگرم).
• وزن ورق سیاه ۱.۵ میل عرض ۱.۵ متر و طول ۶ متر: ۶ ضربدر ۱.۵ ضربدر ۱.۵ ضربدر ۷.۸۵ = ۱۰۵.۹۷ کیلوگرم (حدود ۱۰۶ کیلوگرم).
• وزن ورق سیاه ۱.۵ میل عرض ۲ متر و طول ۶ متر: ۶ ضربدر ۲ ضربدر ۱.۵ ضربدر ۷.۸۵ = ۱۴۱.۳ کیلوگرم (حدود ۱۴۱ کیلوگرم).
• وزن ورق ۲ میل عرض ۱ متر و طول ۶ متر (با ضریب ۸ بازار): ۶ ضربدر ۱ ضربدر ۲ ضربدر ۸ = ۹۶ کیلوگرم.
• وزن ورق سیاه ۲ میل عرض ۱.۲۵ متر و طول ۶ متر (با ضریب ۸): ۶ ضربدر ۱.۲۵ ضربدر ۲ ضربدر ۸ = ۱۲۰ کیلوگرم.
• وزن ورق ۳ میل عرض ۱.۲۵ متر و طول ۶ متر (با ضریب ۸): ۶ ضربدر ۱.۲۵ ضربدر ۳ ضربدر ۸ = ۱۸۰ کیلوگرم.
• وزن ورق سیاه ۳ میل عرض ۱.۵ متر و طول ۶ متر (با ضریب ۸): ۶ ضربدر ۱.۵ ضربدر ۳ ضربدر ۸ = ۲۱۶ کیلوگرم.
• وزن ورق ۶ میل عرض ۱.۵ متر و طول ۶ متر (با ضریب ۸): ۶ ضربدر ۱.۵ ضربدر ۶ ضربدر ۸ = ۴۳۲ کیلوگرم.

جدول کامل وزن ورق سیاه در ضخامت‌ها و ابعاد مختلف بازار

ضخامت ورق (mm)	عرض شیت (متر)	طول شیت (متر)	وزن با چگالی ۷.۸۵ (کیلوگرم)	وزن بازاری با ضریب ۸ (کیلوگرم)
2	0.75	6	70.65	72
2	1.00	2	31.40	32
2	1.00	6	94.20	96
2	1.25	2.5	49.06	50
2	1.25	6	117.75	120
2.5	1.00	6	117.75	120
2.5	1.25	6	147.18	150
3	1.00	2	47.10	48
3	1.25	6	176.62	180
3	1.50	6	211.95	216
4	1.00	2	62.80	64
4	1.25	6	235.50	240
4	1.50	6	282.60	288
5	1.00	2	78.50	80
5	1.25	6	294.37	300
5	1.50	6	353.25	360
6	1.00	2	94.20	96
6	1.50	6	423.90	432
8	1.50	6	565.20	576
8	2.00	6	753.60	768
10	1.50	6	706.50	720
10	2.00	6	942.00	960
12	1.50	6	847.80	864
12	2.00	6	1130.40	1152
15	1.50	6	1059.75	1080
15	2.00	6	1413.00	1440
20	1.25	6	1177.50	1200
20	1.50	6	1413.00	1440
20	2.00	6	1884.00	1920
25	1.25	6	1471.87	1500
25	2.00	6	2355.00	2400
30	1.25	6	1766.25	1800
30	2.00	6	2826.00	2880

جدول اختصاصی وزن ورق سیاه فولاد کاویان و فولاد اکسین اهواز (ضخامت‌های بالا)

برای پیمانکارانی که به دنبال جدول وزن ورق سیاه فولاد کاویان و اکسین اهواز در ضخامت‌های سنگین هستند، مقادیر استاندارد شیت‌های ۶ متری در جدول زیر درج شده است:

ضخامت ورق کاویان (mm)	عرض ۱.۲۵ متر – طول ۶ متر (کیلوگرم)	عرض ۱.۵۰ متر – طول ۶ متر (کیلوگرم)	عرض ۲.۰۰ متر – طول ۶ متر اکسین (کیلوگرم)
8	480	576	768
10	600	720	960
12	720	864	1152
15	900	1080	1440
20	1200	1440	1920
25	1500	1800	2400
30	1800	2160	2880
35	2100	2520	3360
40	2400	2880	3840
45	2700	3240	4320
50	3000	3600	4800
55	3300	3960	5280
60	3600	4320	5760

هنگامی که محموله ورق فولادی به کارگاه یا انبار پروژه شما می‌رسد، واحد کنترل کیفیت (QC) باید ضخامت واقعی ورق را پیش از تخلیه کامل اندازه‌گیری و با رواداری‌های مجاز مقایسه کند. برای این منظور از سه ابزار تخصصی استفاده می‌شود:

1. کولیس ورنیه و کولیس دیجیتال (Vernier & Digital Caliper): رایج‌ترین ابزار در بازار آهن است که دقتی برابر با ۰.۰۲ تا ۰.۰۱ میلی‌متر دارد.
   • نکته تجربی مهم در هنگام کار با کولیس: هرگز فک‌های کولیس را دقیقاً بر روی لبه‌های برش‌خورده ورق (به‌ویژه ورق‌هایی که با گیوتین مکانیکی یا قیچی برش خورده‌اند) قرار ندهید! لبه‌های برش‌خورده دارای پلیسه (Burr) یا له‌شدگی موضعی هستند که باعث می‌شود کولیس عددی بزرگ‌تر یا کوچک‌تر از واقعیت نشان دهد. فک کولیس را کاملاً تمیز کرده و حداقل ۲ تا ۳ سانتی‌متر به داخل ورق هدایت کنید.
2. میکرومتر خارج‌سنج (Micrometer): برای اندازه‌گیری ضخامت ورق‌های نازک روغنی، گالوانیزه، رنگی و استیل (زیر ۲ میلی‌متر) که در آن‌ها اختلاف ۵ صدم میلی‌متر اهمیت حیاتی دارد، کولیس ابزار دقیقی نیست و حتماً باید از میکرومتر کالیبره‌شده با دقت ۰.۰۰۱ تا ۰.۰۱ میلی‌متر استفاده شود. مکانیسم جغجغه‌ای میکرومتر مانع از اعمال فشار بیش‌ازحد دست بر روی ورق می‌شود.
3. ضخامت‌سنج اولتراسونیک یا فراصوت (Ultrasonic Thickness Gauge): در شیت‌های عریض و سنگین (مثلاً ورق ۲۰ میل با ابعاد ۲ در ۶ متر) یا در مخازن و لوله‌های نصب‌شده، کولیس و میکرومتر تنها قادر به اندازه‌گیری لبه ورق هستند. درحالی‌که در فرآیند نورد ممکن است پدیده تاج ورق (Sheet Crown) رخ دهد؛ یعنی مرکز ورق کمی ضخیم‌تر از لبه‌های کناری آن باشد. ضخامت‌سنج اولتراسونیک با ارسال امواج فراصوت از یک سمت ورق و محاسبه زمان بازگشت موج از سطح زیرین، ضخامت دقیق مرکز شیت را بدون هیچ‌گونه تخریبی با دقت صدم میلی‌متر نمایش می‌دهد.

چگونه ضخامت ورق را به درستی انتخاب کنیم تا هم ایمنی سازه تضمین شود و هم از تحمیل هزینه‌های اضافی جلوگیری گردد؟ در ادامه، استانداردهای تجربی و مهندسی انتخاب ضخامت برای پرتقاضاترین کاربردهای بازار ایران را مرور می‌کنیم:

۱. ضخامت مناسب ورق برای ساخت درب ضد سرقت و درب‌های ساختمانی

در تولید درب‌های ضد سرقت استاندارد، استفاده از یک سرتاسر ورق فولادی در داخل لنگه درب و چهارچوب الزامی است:

• ورق چهارچوب درب ضد سرقت: معمولاً از ورق روغنی یا سیاه اسیدشویی شده با ضخامت ۱.۲۵ تا ۱.۵ میلی‌متر (و در درب‌های امنیتی بانک‌ها و خزانه‌ها تا ۲ میلی‌متر) استفاده می‌شود تا در برابر دیلم‌زنی و فشار مکانیکی تغییر شکل ندهد.
• ورق لنگه داخلی درب: برای جلوگیری از سنگین شدن بیش‌ازحد درب و افتادگی لولاها، از ورق روغنی یا گالوانیزه با ضخامت ۰.۹۰ تا ۱.۲۵ میلی‌متر (به همراه پروفیل‌کشی شبکه‌ای داخلی) استفاده می‌گردد. استفاده از ورق‌های زیر ۰.۷۰ میلی‌متر در درب ضد سرقت به شدت امنیت درب را کاهش می‌دهد.

۲. ضخامت مناسب ورق برای بیس‌پلیت (صفحه ستون) و اسکلت فلزی

در سازه‌های فولادی، ضخامت ورق‌ها مستقیماً توسط نرم‌افزارهای طراحی سازه (نظیر ETABS و SAFE) و بر اساس مبحث دهم مقررات ملی ساختمان تعیین می‌شود:

• ورق صفحه ستون (Base Plate): در ساختمان‌های ۱ تا ۳ طبقه معمولاً از ورق سیاه ST37 با ضخامت ۱۲ تا ۲۰ میلی‌متر، در ساختمان‌های میان‌مرتبه (۴ تا ۸ طبقه) از ضخامت ۲۰ تا ۳۵ میلی‌متر و در برج‌ها و سوله‌های با دهانه بلند از ورق‌های ST37 یا ST52 با ضخامت ۴۰ تا ۸۰ میلی‌متر استفاده می‌شود.
• ورق لچکی (Gusset Plate) و سخت‌کننده‌ها (Stiffener): معمولاً در بازه ۸، ۱۰، ۱۲ و ۱۵ میلی‌متر انتخاب می‌شوند. برای تامین این رده می‌توانید به صفحه قیمت ورق سیاه 10 میل و قیمت ورق سیاه 15 میل در سایت مراجعه کنید.
• ساخت تیرورق (Plate Girder): برای جان تیرورق (Web) معمولاً از ورق سیاه ۸ تا ۱۲ میلی‌متر و برای بال تیرورق (Flange) از ورق‌های ۱۲ تا ۳۰ میلی‌متر بهره گرفته می‌شود.

۳. ضخامت مناسب ورق برای ساخت تانکر آب، مخازن سوخت و سیلوها

• تانکرهای ذخیره آب چرخ‌دار و ثابت (حجم ۱۰۰۰ تا ۵۰۰۰ لیتر): ورق گالوانیزه با ضخامت ۱.۲۵ تا ۲ میلی‌متر.
• تانکرهای زمینی و هوایی بزرگ (حجم ۱۰ هزار تا ۵۰ هزار لیتر): ورق سیاه یا گالوانیزه با ضخامت ۳ تا ۶ میلی‌متر (کف مخزن معمولاً ۱ تا ۲ میلی‌متر ضخیم‌تر از بدنه انتخاب می‌شود).
• مخازن ذخیره نفت، گازوئیل و مخازن تحت فشار پتروشیمی: ورق سیاه صنعتی A516 یا A283 با ضخامت ۸ تا ۴۰ میلی‌متر بسته به قطر مخزن و فشار کاری سیال.

۴. ضخامت مناسب ورق برای تابلو برق، کمد فلزی و کانال تهویه

• بدنه کمدهای رختکن اداری و کارگاهی: ورق روغنی با ضخامت ۰.۵۰ تا ۰.۷۰ میلی‌متر.
• بدنه تابلوهای برق دیواری و ایستاده صنعتی: ورق روغنی یا گالوانیزه با ضخامت ۱.۰۰، ۱.۲۵، ۱.۵۰ و ۲.۰۰ میلی‌متر (بسته به ابعاد تابلو و درجه حفاظت IP).
• کانال‌های تهویه مطبوع و هواساز: بر اساس استاندارد SMACNA، با افزایش ضلع بزرگ کانال، ضخامت ورق گالوانیزه نیز از ۰.۵۰ میلی‌متر (برای کانال‌های کوچک خانگی) تا ۱.۲۵ میلی‌متر (برای داکت‌های اصلی بیمارستان‌ها و کارخانجات) افزایش می‌یابد.

یکی از نکات بسیار ظریف و تخصصی که هنگام بررسی قیمت ورق سیاه امروز در بازار متوجه آن خواهید شد، این است که قیمت هر کیلوگرم ورق در ضخامت‌های مختلف یکسان نیست! شاید در نگاه اول تصور کنید از آنجا که ورق بر اساس وزن (کیلوگرم) فروخته می‌شود، قیمت هر کیلوگرم ورق ۲ میل باید دقیقاً برابر با قیمت هر کیلوگرم ورق ۱۰ میل باشد؛ اما در واقعیت بازار آهن، یک منحنی قیمت U شکل بر اساس ضخامت وجود دارد:

1. چرا قیمت پایه هر کیلوگرم در ضخامت‌های بسیار نازک بالاتر است؟ تولید ورق‌های بسیار نازک (مثلاً ورق سیاه ۱.۵ و ۲ میل یا ورق روغنی و گالوانیزه ۰.۳۰ و ۰.۴۰ میل) نیازمند پاس‌های نورد بسیار بیشتر، مصرف انرژی بالاتر در قفسه‌های نورد، استهلاک بیشتر غلتک‌ها و زمان تولید طولانی‌تر به ازای هر تن محصول است. بنابراین، قیمت پایه هر کیلوگرم ورق ۰.۴۰ میل گالوانیزه از ورق ۱ میل گالوانیزه گران‌تر است.
2. ضخامت‌های میانی و روتین (مقرون‌به‌صرفه‌ترین قیمت پایه به ازای هر کیلوگرم): در ورق سیاه، ضخامت‌های ۳ تا ۱۵ میلی‌متر و در ورق روغنی و گالوانیزه، ضخامت‌های ۰.۸۰ تا ۲ میلی‌متر به دلیل تیراژ تولید بسیار بالا در کارخانجات فولاد مبارکه، گیلان و هفت الماس و تعادل در فرآیند نورد، معمولاً متعادل‌ترین قیمت پایه کیلویی را دارند.
3. چرا در ضخامت‌های بسیار سنگین و خاص قیمت پایه افزایش می‌یابد؟ در ورق‌های فوق ضخیم (مثلاً بالای ۳۰ یا ۴۰ میلی‌متر)، به دلیل محدود بودن کارخانه‌های تولیدکننده (انحصار تولید در اکسین و کاویان)، نیاز به تختال‌های با متالورژی خاص، انجام تست‌های اولتراسونیک (UT Test) برای اطمینان از عدم وجود تخلخل داخلی و هزینه‌های برشکاری و جابه‌جایی سنگین، قیمت هر کیلوگرم مجدداً روند افزایشی به خود می‌گیرد.
4. تفاوت قیمت شیت فابریک و شیت برشی: ورق‌های سیاه در ضخامت‌های ۲ تا ۱۵ میلی‌متر به دو صورت شیت فابریک (برش‌خورده و لبه‌زنی شده در خط تولید کارخانه مادر با ابعاد کاملاً گونیا و تخت) و شیت برشی (رول‌هایی که در بنگاه‌های خدماتی توسط دستگاه‌های برش رول به شیت باز و برش داده می‌شوند) عرضه می‌گردند. شیت فابریک به دلیل کیفیت سطح، تخت بودن مطلق (Flatness) و دقت ابعادی، همواره قیمت کیلویی بالاتری نسبت به شیت برشی دارد.

امروزه تامین‌کنندگان، پیمانکاران ساختمانی و مدیران صنایع برای تهیه ورق‌های فولادی با دو مسیر سنتی و مدرن روبه‌رو هستند. در روش سنتی، خریدار با مراجعه حضوری به بازار آهن شادآباد یا آهن مکان در جنوب غربی تهران، زمان زیادی را صرف استعلام از حجره‌های متعدد می‌کند که اغلب به دلیل نوسانات لحظه‌ای نرخ ارز و شمش، تعدد واسطه‌ها و عدم شفافیت در ضخامت دقیق بار، منجر به سردرگمی و افزایش هزینه تمام‌شده می‌گردد.

مجموعه فولاد شاهان (fooladshahan.com) به عنوان یکی از معتبرترین مراکز تخصصی تامین و فروش ورق سیاه تهران، اصفهان و ارسال به سراسر نقاط ایران، فرآیند استعلام و خرید را برای مشتریان صنعتی و کارگاهی به شکلی کاملاً مهندسی، شفاف و بدون واسطه متحول کرده است. اگر قصد خرید ورق سیاه تهران یا سفارش مستقیم از مبدا کارخانه را دارید، همکاری با فولاد شاهان مزایای رقابتی زیر را برای پروژه شما به ارمغان می‌آورد: