وزن ورق آهنی چگونه محاسبه میشود؟ فرمول دقیق، ترفندهای تجربی و جدول وزن ورق فولادی

در بازار فولاد ایران و تمامی پروژه‌های صنعتی، عمرانی و ساختمانی، ورق‌های فولادی بر اساس تعداد برگ یا متراژ فروخته نمی‌شوند، بلکه مبنای اصلی تسویه‌حساب مالی، وزن نهایی بر حسب کیلوگرم یا تن است. به همین دلیل، اولین و کلیدی‌ترین پرسش هر مهندس طراح، مدیر خرید، پیمانکار سوله‌ساز و فعال صنعتی پیش از ثبت سفارش این است که وزن ورق آهنی چگونه محاسبه میشود و چگونه می‌توان پیش از قرار گرفتن بار بر روی باسکول، جرم دقیق هر شیت یا رول فولادی را با کمترین خطا برآورد کرد؟

عدم آگاهی از نحوه محاسبه وزن ورق، می‌تواند چالش‌های پرهزینه‌ای را برای پروژه به همراه داشته باشد؛ از انحراف شدید در پیش‌بینی بودجه و خرید متریال بیشتر یا کمتر از نیاز واقعی گرفته تا بروز خطا در محاسبات بار مرده سازه (Dead Load) و حتی انتخاب نادرست خودروی باربری و جرثقیل تخلیه بار. در مقابل، تسلط بر فرمول‌های مهندسی و ضرایب تجربی به شما این قدرت را می‌دهد که در کسری از دقیقه، تناژ دقیق سفارش خود را محاسبه کنید، صحت پیش‌فاکتور فروشنده را بسنجید و کیفیت و ضخامت واقعی بار تحویلی را با استانداردهای کارخانه مطابقت دهید.

در این راهنمای جامع و تخصصی از مجله فنی فولاد شاهان، به پشتوانه سال‌ها تجربه عملی در تامین و توزیع انواع ورق‌های فولادی، تمامی روش‌های علمی، فرمول‌های استاندارد، ترفندهای سرانگشتی کارگاهی و جداول وزنی معتبرترین کارخانه‌های ایران (فولاد مبارکه اصفهان، اکسین خوزستان، کاویان و گیلان) را به زبانی ساده، دقیق و کاربردی بررسی می‌کنیم تا برای همیشه از محاسبات پیچیده بی‌نیاز شوید.

وزن ورق آهنی چگونه محاسبه میشود؟ (پاسخ سریع و فرمول طلایی مهندسی)

اگر به دنبال سریع‌ترین و دقیق‌ترین پاسخ برای این سوال هستید که وزن ورق آهنی چگونه محاسبه میشود، باید به قانون پایه فیزیک مراجعه کنیم: جرم هر جسم برابر است با حاصل‌ضرب «حجم هندسی» آن در «چگالی (وزن مخصوص)» ماده سازنده. از آنجا که ورق‌های آهنی و فولادی از نظر هندسی یک مکعب‌مستطیل با ارتفاع بسیار کم (ضخامت) هستند، حجم آن‌ها از ضرب طول در عرض در ضخامت به دست می‌آید.

در مهندسی عمران و مکانیک و همچنین در عرف بازار آهن، برای جلوگیری از درگیر شدن با اعداد اعشاری کوچک و تبدیل واحدهای زمان‌بر، فرمول استاندارد زیر به عنوان فرمول طلایی محاسبه وزن ورق آهن به کار می‌رود:

فرمول اصلی بر حسب متر و میلی‌متر: وزن ورق (کیلوگرم) = طول ورق (متر) × عرض ورق (متر) × ضخامت ورق (میلی‌متر) × چگالی ورق (7.85)

در صورتی که ابعاد ورق در نقشه‌های شاپ‌دراوینگ یا لیستوفر پروژه بر حسب میلی‌متر (مثلاً ۱۰۰۰ در ۲۰۰۰ میلی‌متر یا ۱۵۰۰ در ۶۰۰۰ میلی‌متر) درج شده باشد، می‌توانید از دو حالت معادل زیر استفاده نمایید:

1. فرمول اول بر حسب میلی‌متر (طول به متر و عرض و ضخامت به میلی‌متر): وزن ورق (کیلوگرم) = [طول (متر) × عرض (میلی‌متر) × ضخامت (میلی‌متر) × 7.85] تقسیم بر 1000
2. فرمول دوم تماماً بر حسب میلی‌متر (مناسب برای محاسبه قطعات و پلیت‌ها): وزن ورق (کیلوگرم) = [طول (میلی‌متر) × عرض (میلی‌متر) × ضخامت (میلی‌متر) × 7.85] تقسیم بر 1,000,000

کالبدشکافی پارامترهای فرمول محاسبه وزن ورق

برای اینکه خروجی محاسبات شما کاملاً دقیق و منطبق بر واقعیت باشد، لازم است واحد و مفهوم هر یک از چهار متغیر این رابطه را به درستی بشناسید:

• طول ورق (Length): درازترین ضلع شیت فولادی که در فرمول اصلی بر حسب متر (m) وارد می‌شود. در بازار ایران، طول‌های استاندارد شیت‌های فابریک معمولاً ۲ متر (۲۰۰۰ میلی‌متر)، ۲.۵ متر (۲۵۰۰ میلی‌متر) و ۶ متر (۶۰۰۰ میلی‌متر) است، اما در ورق‌های برش‌خورده از رول، طول می‌تواند هر عدد دلخواهی باشد.
• عرض ورق (Width): پهنای ورق فولادی که بر حسب متر (m) در فرمول قرار می‌گیرد. رایج‌ترین عرض‌های موجود در بازار کشور شامل ۱ متر (۱۰۰۰ میلی‌متر)، ۱.۲۵ متر (۱۲۵۰ میلی‌متر)، ۱.۵ متر (۱۵۰۰ میلی‌متر) و ۲ متر (۲۰۰۰ میلی‌متر) هستند.
• ضخامت ورق (Thickness): گوشت یا کلفتی ورق که همیشه بر حسب میلی‌متر (mm) (یا در اصطلاح بازاری «میل») اندازه‌گیری و در فرمول جایگذاری می‌شود. دقت کنید که در فرمول اصلی، به دلیل ضریب تبدیل واحدی که در عدد چگالی اعمال شده است، نیازی به تبدیل میلی‌متر به متر نیست و عدد ضخامت مستقیماً وارد می‌شود.
• چگالی یا وزن مخصوص (Density): جرم واحد حجم فولاد است که بر حسب گرم بر سانتی‌متر مکعب بیان می‌شود. طبق استانداردهای بین‌المللی متالورژی (نظیر جدول اشتال)، چگالی استاندارد فولاد کربنی 7.85 و چگالی آهن خالص 7.86 است.

۳ مثال عددی گام‌به‌گام برای درک کامل فرمول

برای تسلط عملی بر نحوه محاسبه وزن ورق فولادی، سه نمونه از پرکاربردترین ابعاد بازار را با یکدیگر محاسبه می‌کنیم:

• مثال اول (شیت کوتاه استاندارد): فرض کنید قصد محاسبه وزن یک برگ ورق آهنی با طول ۲ متر (2000 میلی‌متر)، عرض ۱ متر (1000 میلی‌متر) و ضخامت ۳ میلی‌متر را با چگالی ۷.۸۵ دارید:
  • گام اول (محاسبه مساحت): ۲ ضربدر ۱ مساوی ۲ متر مربع
  • گام دوم (ضرب در ضخامت): ۲ ضربدر ۳ مساوی ۶
  • گام سوم (ضرب در چگالی): ۶ ضربدر ۷.۸۵ مساوی 47.1 کیلوگرم (اگر چگالی را ۷.۸۶ در نظر بگیریم، وزن برابر با 47.16 کیلوگرم خواهد بود).
• مثال دوم (شیت متوسط فابریک): یک برگ ورق با طول ۲.۵ متر (2500 میلی‌متر)، عرض ۱.۲۵ متر (1250 میلی‌متر) و ضخامت ۲ میلی‌متر چه وزنی دارد؟
  • جایگذاری در فرمول: ۲.۵ × ۱.۲۵ × ۲ × ۷.۸۵ = 49.06 کیلوگرم (که در بازار معمولاً ۵۰ کیلوگرم رند می‌شود).
• مثال سوم (شیت بلند صنعتی): برای پروژه‌ای به ۱۵ برگ ورق سیاه با طول ۶ متر (6000 میلی‌متر)، عرض ۱.۵ متر (1500 میلی‌متر) و ضخامت ۱۰ میلی‌متر نیاز داریم. وزن هر برگ و تناژ کل سفارش چقدر است؟
  • وزن یک برگ: ۶ × ۱.۵ × ۱۰ × ۷.۸۵ = 706.5 کیلوگرم
  • وزن کل سفارش (۱۵ برگ): ۷۰۶.۵ × ۱۵ = 10,597.5 کیلوگرم (معادل تقریبی ۱۰.۶ تن).

چرا محاسبه وزن ورق فولادی بدون باسکول اهمیت حیاتی دارد؟

شاید این پرسش در ذهن شما شکل بگیرد که وقتی در زمان بارگیری در انبار یا کارخانه، تمامی تریلی‌ها و کامیون‌ها بر روی باسکول‌های دیجیتال وزن‌کشی می‌شوند، چرا مهندسان و خریداران حرفه‌ای تا این اندازه بر یادگیری فرمول و محاسبه وزن ورق بدون باسکول تاکید دارند؟ تجربه روزمره ما در واحد مهندسی فروش فولاد شاهان نشان می‌دهد که دانستن وزن تئوری پیش از باسکول، در ۵ حوزه زیر سرنوشت‌ساز است:

۱. برآورد دقیق بودجه و راستی‌آزمایی پیش‌فاکتور فروشنده

در بازار آهن، قیمت پایه به صورت «ریال یا تومان به ازای هر کیلوگرم» اعلام می‌شود. هنگامی که شما به عنوان کارفرما یا مدیر تدارکات، استعلام قیمت ورق سیاه را از تامین‌کنندگان مختلف دریافت می‌کنید، برای اینکه بدانید مجموع مبلغ قابل پرداخت چقدر خواهد شد، باید تعداد شیت‌های مورد نیاز خود را به کیلوگرم تبدیل کنید. علاوه بر این، با محاسبه دستی وزن می‌توانید تناژ درج‌شده در پیش‌فاکتور فروشنده را کنترل کنید و از هرگونه خطای سهوی یا محاسباتی پیش از واریز وجه جلوگیری نمایید.

۲. تشخیص اصالت بار، کنترل کیفیت و کشف مغایرت ضخامت

یکی از مهم‌ترین کاربردهای محاسبه وزن ورق بدون باسکول، کنترل کیفیت و صحت ضخامت بار تحویلی است. فرض کنید ۱۰۰ برگ ورق ۶ میل با ابعاد ۱.۵ در ۶ متر سفارش داده‌اید. طبق فرمول استاندارد، وزن هر شیت باید حدود ۴۲۴ کیلوگرم و وزن کل بار باید ۴۲,۴۰۰ کیلوگرم باشد. حال اگر در زمان تحویل بار، قبض باسکول عدد ۳۸,۵۰۰ کیلوگرم را نشان دهد، زنگ خطر به صدا در می‌آید! این اختلاف فاحش نشان می‌دهد که ورق ارسالی یا دارای تلرانس منفی غیراستاندارد است و یا به جای ورق ۶ میل واقعی، ورق ۵.۵ میل بارگیری شده است.

۳. برنامه‌ریزی لجستیک، حمل‌ونقل و تجهیزات تخلیه بار

هر خودروی باربری ظرفیت مجاز مشخصی دارد؛ برای مثال نیسان تا ۲ تن، خاور تا ۵ تن، کامیون تک تا ۱۰ تن، کامیون جفت تا ۱۵ تن و تریلی کفی تا ۲۴ تن ظرفیت بارگیری دارند. اگر پیش از ثبت سفارش ندانید که ۴۰ برگ ورق ۱۵ میل با ابعاد ۲ در ۶ متر چه وزنی دارد (هر برگ ۱۴۱۳ کیلوگرم و مجموعاً ۵۶.۵ تن)، نمی‌توانید تعداد تریلی‌های مورد نیاز و ظرفیت جرثقیل کارگاهی برای تخلیه ایمن بار را برنامه‌ریزی کنید.

۴. محاسبات ایستایی و تعیین بار مرده سازه (Dead Load)

در طراحی اسکلت‌های فلزی، سوله‌های صنعتی، پل‌ها و مخازن ذخیره، وزن خود مصالح مصرفی به عنوان «بار مرده» بر روی ستون‌ها و فونداسیون اثر می‌گذارد. مهندسان محاسب با استفاده دقیق از فرمول وزن ورق و جداول اشتال، جرم تمامی جان‌ها، بال‌ها، بیس‌پلیت‌ها (صفحه ستون‌ها) و لچکی‌های اتصالات را محاسبه می‌کنند تا پایداری و ایمنی سازه در برابر بارهای ثقلی و لرزه‌ای تضمین شود.

۵. بهینه‌سازی نقشه‌های برشکاری (Nesting) و مدیریت پرت ورق

در کارگاه‌های ساخت قطعات صنعتی، سوله‌سازی و تولید مخازن، شیت‌های ورق توسط دستگاه‌های برش لیزر، پلاسما یا هواگاز به قطعات کوچکتر تقسیم می‌شوند. با محاسبه دقیق وزن قطعات خروجی و کسر آن از وزن اولیه شیت خام، مدیر تولید می‌تواند درصد ضایعات (پرت ورق) را به دقت محاسبه کرده و چیدمان برش را بهینه سازد.

نقش وزن مخصوص و چگالی در محاسبه دقیق وزن ورق فلزی

همان‌طور که در فرمول اصلی مشاهده کردید، سه پارامتر اول (طول، عرض و ضخامت) صرفاً حجم هندسی ورق را مشخص می‌کنند و این چگالی (Density) یا وزن مخصوص است که حجم را به جرم تبدیل می‌کند. چگالی در واقع نشان‌دهنده جرم یک سانتی‌متر مکعب از فلز بر حسب گرم (g/cm³) یا جرم یک متر مکعب از آن بر حسب کیلوگرم (kg/m³) است.

چرا در منابع مختلف چگالی آهن را ۷.۸۵، ۷.۸۶ و گاهی ۸ در نظر می‌گیرند؟

یکی از ابهامات رایج خریداران هنگام مطالعه جداول مختلف در اینترنت، تفاوت جزئی در عدد چگالی است. به عنوان یک مرجع تخصصی، تفاوت دقیق این سه عدد در بازار آهن ایران به شرح زیر است:

• چگالی ۷.۸۵ (استاندارد مهندسی و جدول اشتال): ورق‌های فولادی رایج در بازار (شامل ورق سیاه، روغنی، گالوانیزه و آجدار) از «آهن خالص» ساخته نشده‌اند، بلکه آلیاژی از آهن و درصد مشخصی کربن، منگنز، سیلیسیم و سایر عناصر (یعنی فولاد کربنی) هستند. وجود کربن و عناصر آلیاژی باعث می‌شود چگالی فولاد ساختمانی اندکی از آهن خالص کمتر و دقیقاً برابر با 7.85 گرم بر سانتی‌متر مکعب باشد. معتبرترین کارخانه‌های کشور همچون فولاد مبارکه و اکسین اهواز، جداول استاندارد خود را بر مبنای ۷.۸۵ تنظیم می‌کنند.
• چگالی ۷.۸۶ (چگالی فیزیکی آهن خالص): چگالی عنصر آهن خالص در دمای محیط ۷.۸۶ است. برخی از نرم‌افزارها و جداول قدیمی‌تر، عدد 7.86 را برای محاسبه وزن ورق لحاظ می‌کنند که خروجی آن حدود ۰.۱۲ درصد (یعنی تنها ۱.۲ کیلوگرم در هر یک تن) بیشتر از عدد ۷.۸۵ است.
• چگالی ۸ (ضریب سنتی و بازاری): در گذشته که ماشین‌حساب‌های مهندسی در دسترس نبود، کسبه بازار آهن و انبارداران برای راحتی ضرب ذهنی و همچنین ایجاد یک «حاشیه اطمینان» برای پوشش تلرانس مثبت کارخانه‌ها، چگالی ورق آهن و استیل را عدد رند 8 در نظر می‌گرفتند. توجه داشته باشید که امروزه در معاملات دقیق مهندسی، استفاده از عدد ۸ باعث خطای مثبت حدود ۲ درصدی می‌شود و تنها برای تخمین‌های سرانگشتی اولیه کاربرد دارد.

جدول جامع چگالی انواع ورق‌های فلزی و آلیاژی

اگر علاوه بر ورق‌های فولادی معمولی، با ورق‌های استیل، آلومینیوم، مس یا برنج سر و کار دارید، کافی است در فرمول اصلی، به جای عدد ۷.۸۵، عدد چگالی فلز مربوطه را از جدول مرجع زیر جایگذاری کنید:

ردیف	نوع ورق فلزی / آلیاژ	چگالی بر حسب گرم بر سانتی‌متر مکعب (ضریب ثابت فرمول)	چگالی بر حسب کیلوگرم بر متر مکعب	کاربرد اصلی در صنعت
۱	فولاد کربنی (ورق سیاه ST37 و ST52)	7.85	7850	اسکلت فلزی، سوله‌سازی، مخازن، شاسی‌کشی
۲	آهن خالص صنعتی	7.86	7860	صنایع مغناطیسی، قطعات خاص متالورژیکی
۳	ورق روغنی (نورد سرد ST12 تا ST14)	7.85	7850	بدنه خودرو، لوازم خانگی، تابلو برق، رادیاتور
۴	ورق گالوانیزه و ورق رنگی (بر پایه فولاد)	7.85 تا 7.88	7850 تا 7880	سقف شیروانی، کانال کولر، ساندویچ پنل، نما
۵	ورق آجدار فولادی (بدون احتساب حجم آج)	7.85	7850	کف‌سازی صنعتی، پله فرار، پل‌های عابر پیاده
۶	استنلس استیل سری ۳۰۰ (نگیر ۳۰۴ و ۳۱۶)	7.93 تا 8.00	7930 تا 8000	صنایع غذایی، لبنی، دارویی، پتروشیمی و مخازن اسید
۷	استنلس استیل سری ۴۰۰ (بگیر ۴۱۰ و ۴۳۰)	7.75 تا 7.80	7750 تا 7800	لوازم آشپزخانه، دکوراسیون داخلی، صنایع خودروسازی
۸	ورق آلومینیوم خالص و آلیاژی	2.70	2700	صنایع هوافضا، نمای ساختمان، خودروسازی، عایق‌کاری
۹	ورق مس صنعتی	8.96	8960	صنایع برق و الکترونیک، مبدل‌های حرارتی، ارتینگ
۱۰	ورق برنج (آلیاژ مس و روی)	8.40 تا 8.50	8400 تا 8500	قطعات تزئینی، شیرآلات صنعتی، صنایع نظامی
۱۱	ورق روی خالص (Zinc)	7.14	7140	آبکاری، گالوانیزاسیون، صنایع شیمیایی
۱۲	ورق سرب (Lead)	11.34	11340	عایق اشعه ایکس در مراکز رادیولوژی، صنایع باتری‌سازی

۵ روش کاربردی برای محاسبه وزن ورق آهن (مقایسه دقت و سرعت)

بسته به اینکه در دفتر فنی مشغول طراحی سازه هستید، در کارگاه قصد برشکاری دارید و یا در حال مذاکره تلفنی برای ثبت سفارش و بررسی لیست قیمت ورق سیاه هستید، می‌توانید از یکی از ۵ روش زیر برای به دست آوردن وزن ورق استفاده کنید:

۱. محاسبه دستی با فرمول ریاضی

دقیق‌ترین روش برای ابعاد سفارشی، رول‌های بازشده با طول غیراستاندارد و پلیت‌های برش‌خورده (نظیر لچکی و بیس‌پلیت)، استفاده از فرمول طول × عرض × ضخامت × ۷.۸۵ است. این روش هیچ محدودیتی از نظر ابعاد ندارد و برای تمام فلزات قابل اجراست.

۲. استفاده از جدول وزنی استاندارد کارخانه‌ها

زمانی که قصد خرید شیت‌های فابریک با ابعاد رایج بازار (مثل ۱۰۰۰ در ۲۰۰۰، ۱۲۵۰ در ۲۵۰۰، ۱۵۰۰ در ۶۰۰۰ و ۲۰۰۰ در ۶۰۰۰ میلی‌متر) را دارید، مراجعه به جداول وزنی کارخانه‌های فولاد مبارکه، اکسین یا کاویان سریع‌ترین راهکار است. در این جداول، وزن واقعی هر شیت با در نظر گرفتن تلرانس‌های تولید همان کارخانه درج شده است.

۳. مراجعه به جدول اشتال ورق (DIN)

جدول اشتال (Stahlbau Profile) معتبرترین مرجع مهندسی در جهان است که بر پایه استانداردهای DIN آلمان تدوین شده است. مهندسان محاسب برای طراحی سازه‌های فلزی و تعیین وزن اسمی هر متر مربع از ورق‌های فولادی، به اعداد جدول اشتال استناد می‌کنند تا محاسبات آن‌ها مورد تایید سازمان نظام مهندسی و ناظران پروژه قرار گیرد.

۴. استفاده از ابزار و ماشین حساب آنلاین محاسبه وزن ورق

امروزه ابزارهای محاسبه‌گر آنلاین وزن ورق، فرآیند ضرب و تقسیم را خودکار کرده‌اند. شما تنها با وارد کردن طول، عرض، ضخامت، جنس ورق و تعداد شیت‌ها، بلافاصله وزن واحد و وزن کل سفارش را به کیلوگرم و تن مشاهده می‌کنید. این روش خطای انسانی در تبدیل واحدها (مثلاً اشتباه در وارد کردن سانتی‌متر به جای میلی‌متر) را به صفر می‌رساند.

۵. ترفندهای سرانگشتی و تجربی (مخصوص بازار و کارگاه)

مهندسان باسابقه و فعالان قدیمی بازار آهن، دو ضریب طلایی را همیشه در ذهن دارند که بدون نیاز به نوشتن فرمول کامل، وزن ورق را در چند ثانیه مشخص می‌کند:

• ترفند اول (ضریب ثابت ۱۵.۷ برای شیت ۲ در ۱ متر): از آنجا که مساحت یک شیت استاندارد ۲ متر در ۱ متر برابر با ۲ متر مربع است، حاصل‌ضرب مساحت (۲) در چگالی فولاد (۷.۸۵) همواره عدد ثابت 15.7 می‌شود. بنابراین برای هر ورقی با ابعاد ۲×۱ متر، کافی است ضخامت ورق را در عدد ۱۵.۷ ضرب کنید!
  • مثال: ورق ۲ میل ابعاد ۲×۱ متر = ۲ × ۱۵.۷ = 31.4 کیلوگرم
  • مثال: ورق ۵ میل ابعاد ۲×۱ متر = ۵ × ۱۵.۷ = 78.5 کیلوگرم
• ترفند دوم (ضریب ثابت ۷.۸۵ برای وزن هر متر مربع): هر ۱ میلی‌متر ضخامت ورق فولادی در مساحت ۱ متر مربع، دقیقاً 7.85 کیلوگرم وزن دارد. بنابراین اگر مساحت کل کار خود را دارید (مثلاً کف یک سوله به مساحت ۲۰۰ متر مربع با ورق ۴ میل)، کافی است مساحت را در ضخامت و سپس در ۷.۸۵ ضرب کنید (۲۰۰ × ۴ × ۷.۸۵ = ۶۲۸۰ کیلوگرم).
• ترفند سوم (ضریب ثابت ۷۰.۶۵ برای شیت ۶ در ۱.۵ متر): در پروژه‌های سنگین که از شیت‌های فابریک ۶ متری با عرض ۱.۵ متر (مساحت ۹ متر مربع) استفاده می‌شود، حاصل‌ضرب مساحت (۹) در چگالی (۷.۸۵) عدد ثابت 70.65 است. کافی است ضخامت ورق را در ۷۰.۶۵ ضرب کنید تا وزن شیت ۶ متری به دست آید (مثلاً ورق ۱۰ میل ۶×۱.۵ متر = ۱۰ × ۷۰.۶۵ = 706.5 کیلوگرم).

جدول مقایسه ۵ روش محاسبه وزن ورق آهنی

روش محاسبه	میزان دقت	سرعت انجام	بهترین موقعیت استفاده	محدودیت اصلی
فرمول ریاضی استاندارد	بسیار بالا (تئوری)	متوسط	ابعاد سفارشی، پلیت‌ها و برش‌های خاص	احتمال خطای کاربر در تبدیل واحد میلی‌متر و متر
جدول وزنی کارخانه‌ها	عالی (نزدیک‌ترین به باسکول)	بسیار بالا	خرید شیت‌های فابریک مبارکه، اکسین و کاویان	فقط ابعاد استاندارد کارخانه را پوشش می‌دهد
جدول اشتال ورق	بسیار بالا (مهندسی)	بالا	محاسبات سازه، دفتر فنی و متره و برآورد	عدم لحاظ تلرانس‌های اختصاصی کارخانه‌های داخلی
ماشین حساب آنلاین	بسیار بالا	فوق‌العاده بالا	استعلام سریع تناژ سفارش و لیست خرید چندقلمی	نیاز به دسترسی به اینترنت یا اپلیکیشن موبایل
ضرایب تجربی (۱۵.۷ و ۷۰.۶۵)	بالا	فوری (ذهنی)	حضور در انبار آهن، کارگاه ساخت و مذاکرات تلفنی	محدود به شیت‌های استاندارد ۲×۱ یا ۶×۱.۵ متر

آموزش محاسبه وزن انواع ورق فولادی و فلزی پرکاربرد (با مثال عملی)

هرچند فرمول پایه حجم ضربدر چگالی برای تمامی مقاطع تخت صادق است، اما تفاوت در فرآیند نورد (گرم یا سرد)، وجود پوشش‌های محافظ (نظیر روی یا رنگ)، برجستگی‌های سطحی (آج‌ها) و یا وجود حفره‌ها در ورق‌های پانچ، باعث می‌شود هر نوع ورق نکته فنی ظریفی در محاسبات داشته باشد. در ادامه، نحوه محاسبه وزن پرمصرف‌ترین ورق‌های بازار را به تفکیک بررسی می‌کنیم.

۱. نحوه محاسبه وزن ورق سیاه (نورد گرم ST37 و ST52)

ورق سیاه (Hot Rolled Sheet) که از طریق نورد گرم تختال فولادی در دمای بالا تولید می‌شود، پرمصرف‌ترین ورق در صنعت ساختمان، سوله‌سازی، مخزن‌سازی و صنایع سنگین است. چگالی استاندارد ورق سیاه در هر دو گرید رایج ST37 (فولاد نرم ساختمانی) و ST52 (فولاد با استحکام کششی بالا) برابر با 7.85 است.

• فرمول محاسبه وزن ورق سیاه: وزن ورق سیاه (کیلوگرم) = طول (متر) × عرض (متر) × ضخامت (میلی‌متر) × 7.85
• مثال کاربردی: وزن یک برگ ورق سیاه ST52 با طول ۶ متر، عرض ۲ متر و ضخامت ۱۲ میلی‌متر چقدر است؟ ۶ × ۲ × ۱۲ × ۷.۸۵ = 1130.4 کیلوگرم (بیش از ۱.۱ تن برای هر برگ!).

نکته تجربی کارشناسان فولاد شاهان: به دلیل اینکه ورق سیاه در فرآیند نورد گرم تولید می‌شود، دقت ابعادی غلتک‌ها نسبت به نورد سرد کمی متفاوت است و معمولاً ورق‌های سیاه کارخانه‌های مختلف دارای تلرانس ضخامت جزئی (مثبت یا منفی) هستند. بنابراین هنگام بررسی قیمت روز ورق سیاه و ثبت سفارش تناژ بالا، حتماً جدول وزنی کارخانه تولیدکننده (مثلاً مبارکه یا کاویان) را ملاک قرار دهید.

۲. نحوه محاسبه وزن ورق روغنی (نورد سرد ST12، ST13 و ST14)

ورق روغنی (Cold Rolled Sheet) محصول نورد سرد است که دارای سطحی کاملاً صاف، صیقلی، براق و دقت ابعادی بسیار بالا (تلرانس نزدیک به صفر) است. این ورق‌ها معمولاً در ضخامت‌های نازک (از ۰.۳ تا ۳ میلی‌متر) و عرض‌های ۱۰۰۰ و ۱۲۵۰ میلی‌متر عرضه می‌شوند. چگالی ورق روغنی نیز دقیقاً 7.85 (و در برخی جداول ۷.۸۶) در نظر گرفته می‌شود. به دلیل تلرانس ابعادی بسیار ناچیز نورد سرد، وزن محاسبه‌شده با فرمول در ورق روغنی بیشترین تطابق را با وزن باسکول دارد.

• مثال کاربردی: وزن یک شیت ورق روغنی با ضخامت ۰.۸ میلی‌متر، عرض ۱.۲۵ متر و طول ۲.۵ متر برابر است با: ۲.۵ × ۱.۲۵ × ۰.۸ × ۷.۸۵ = 19.625 کیلوگرم.

۳. هر ورق گالوانیزه چند کیلو است؟ فرمول محاسبه با احتساب کوتینگ روی

ورق گالوانیزه در واقع همان ورق فولادی است که برای مقاومت در برابر زنگ‌زدگی و رطوبت، هر دو سطح آن با لایه‌ای از فلز روی (Zinc) پوشش داده شده است. در پاسخ به این سوال پرتکرار که هر ورق گالوانیزه چند کیلو است، باید به دو روش محاسبه سرانگشتی و دقیق اشاره کنیم:

1. روش مرسوم بازاری: در محاسبات روزمره بازار، وزن ورق گالوانیزه را با همان فرمول ورق سیاه و چگالی 7.85 تا 7.86 محاسبه می‌کنند. برای مثال، یک ورق گالوانیزه ۲ در ۱ متر با ضخامت ۰.۵ میل حدود 7.85 تا 8 کیلوگرم و با ضخامت ۱ میل حدود 15.7 تا 16 کیلوگرم وزن دارد.
2. روش دقیق مهندسی (با احتساب کوتینگ روی): در پروژه‌های بزرگ صنعتی، وزن پوشش روی (که با شاخص کوتینگ مثلاً Z100، Z120، Z180 یا Z225 گرم بر متر مربع بیان می‌شود) به وزن ورق پایه اضافه می‌گردد: وزن دقیق ورق گالوانیزه = [مساحت ورق (متر مربع) × ضخامت (میلی‌متر) × 7.85] + [مساحت ورق (متر مربع) × جرم کوتینگ روی به کیلوگرم]
   • مثال دقیق: یک شیت ورق گالوانیزه ۲×۱ متر (مساحت ۲ متر مربع) با ضخامت ۰.۵ میل و کوتینگ ۱۲۰ گرم بر متر مربع (۰.۱۲ کیلوگرم بر متر مربع) داریم: وزن فولاد پایه: ۲ × ۰.۵ × ۷.۸۵ = ۷.۸۵ کیلوگرم وزن پوشش روی: ۲ × ۰.۱۲ = ۰.۲۴ کیلوگرم وزن کل شیت گالوانیزه: ۷.۸۵ + ۰.۲۴ = 8.09 کیلوگرم.

۴. فرمول اختصاصی محاسبه وزن ورق آجدار (فابریک و پرسی)

ورق آجدار (Checkered Plate) دارای برجستگی‌های منظمی به شکل بادامی، عدسی یا لوزی بر روی سطح خود است که مانع از لغزش افراد و خودروها می‌شود. وجود این آج‌ها باعث می‌شود وزن واقعی ورق آجدار بین ۲ تا ۵ درصد بیشتر از ورق صاف با همان ضخامت پایه باشد. برای محاسبه دقیق وزن ورق آجدار، یک ضریب جبرانی به نام X به ضخامت ورق اضافه می‌شود:

فرمول محاسبه وزن ورق آجدار: وزن ورق آجدار (کیلوگرم) = طول (متر) × عرض (متر) × (ضخامت پایه به میلی‌متر + X) × 7.85

مقدار متغیر X بر اساس ضخامت ورق به صورت زیر تعیین می‌گردد:

• اگر ضخامت ورق آجدار ۳ میلی‌متر و کمتر باشد: مقدار X = 0.3 در نظر گرفته می‌شود.
• اگر ضخامت ورق آجدار ۴ میلی‌متر و بیشتر باشد: مقدار X = 0.4 لحاظ می‌گردد.
• مثال کاربردی: وزن یک برگ ورق آجدار ۵ میل با ابعاد ۱.۵ در ۶ متر چقدر است؟ چون ضخامت ۵ میل (بیشتر از ۴ میلی‌متر) است، مقدار X برابر ۰.۴ خواهد بود: ۶ × ۱.۵ × (۵ + ۰.۴) × ۷.۸۵ = ۹ × ۵.۴ × ۷.۸۵ = 381.51 کیلوگرم (در حالی که وزن ورق صاف ۵ میل در همین ابعاد ۳۵۳.۲۵ کیلوگرم است؛ یعنی آج‌ها بیش از ۲۸ کیلوگرم به وزن هر شیت اضافه کرده‌اند!).

۵. محاسبه وزن ورق استیل (استنلس استیل بگیر و نگیر)

به دلیل قیمت بسیار بالای ورق استیل در مقایسه با ورق سیاه، حتی چند صد گرم خطا در محاسبه وزن می‌تواند تفاوت مالی چشمگیری ایجاد کند. هنگام محاسبه وزن ورق استیل، هرگز از چگالی ۷.۸۵ استفاده نکنید، بلکه بر اساس گرید استیل عمل نمایید:

• برای استیل‌های نگیر سری ۳۰۰ (مانند استیل 304، 316 و 321 که حاوی نیکل و کروم بالا هستند)، عدد چگالی را 7.93 تا 8.00 وارد کنید.
• برای استیل‌های بگیر سری ۴۰۰ (مانند استیل 430 و 410)، عدد چگالی را 7.75 تا 7.80 قرار دهید.
• مثال: وزن یک شیت استیل ۳۰۴ با ابعاد ۲×۱ متر و ضخامت ۲ میلی‌متر با چگالی ۷.۹۳ برابر است با: ۲ × ۱ × ۲ × ۷.۹۳ = 31.72 کیلوگرم.

۶. محاسبه وزن ورق ضد سایش هاردوکس (Hardox)

ورق‌های ضد سایش هاردوکس که در صنایع معدنی، پاکت بیل مکانیکی، شوت‌های انتقال مواد و میکسرهای بتن کاربرد دارند، به دلیل ساختار متالورژیکی فشرده و تلرانس مثبت تولید، از فرمولی مشابه ورق آجدار با ضریب ثابت 0.3 پیروی می‌کنند:

• فرمول وزن ورق هاردوکس: طول (متر) × عرض (متر) × (ضخامت به میلی‌متر + ۰.۳) × ۷.۸۵

۷. نحوه محاسبه وزن ورق‌های خاص (پانچ، کرکره‌ای و کامپوزیت)

در بسیاری از پروژه‌های معماری و صنعتی با ورق‌هایی روبه‌رو می‌شویم که سطح آن‌ها صاف و یکپارچه نیست:

• ورق سوراخ‌دار یا پانچ (پرفوره): در این ورق‌ها بخشی از سطح فلز توسط دستگاه CNC پانچ و تخلیه شده است. برای محاسبه وزن دقیق، ابتدا وزن ورق صاف را با فرمول استاندارد حساب کنید، سپس درصد فضای خالی (Open Area Percentage) را از ۱۰۰ کم کرده و در وزن اولیه ضرب نمایید. برای نمونه اگر یک شیت ۳۰ کیلوگرمی به میزان ۳۰ درصد پانچ شده باشد، وزن نهایی آن ۷۰ درصد وزن اولیه یعنی ۲۱ کیلوگرم خواهد بود (البته توجه داشته باشید که در بازار، قیمت ورق پانچ معمولاً بر اساس وزن ورق خام اولیه به علاوه اجرت پانچ محاسبه می‌شود، زیرا ضایعات پانچ ارزش ورق سالم را ندارد).
• ورق موج‌دار (شیروانی، سینوسی و ذوزنقه‌ای): ورق‌های شیروانی از فرمینگ ورق‌های گالوانیزه یا رنگی صاف تولید می‌شوند. ایجاد خم و موج باعث می‌شود «عرض مفید پوششی» ورق کاهش یابد (مثلاً ورق با عرض خام ۱۰۰۰ میلی‌متر پس از فرمینگ سینوسی، حدود ۸۰ تا ۸۵ سانتی‌متر عرض مفید می‌دهد). بنابراین برای محاسبه وزن ورق شیروانی، همیشه باید عرض خام ورق پیش از فرمینگ را در فرمول قرار دهید، یا به وزن ظاهری سطح صاف حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد اضافه نمایید.

۸. نحوه محاسبه وزن پلیت آهنی و قطعات برش‌خورده (لچکی و بیس‌پلیت)

پلیت‌ها (Plates) در واقع قطعات مربعی یا مستطیلی برش‌خورده از ورق سیاه در ضخامت‌های بالا (معمولاً ۸ تا ۵۰ میلی‌متر) هستند که برای صفحه ستون (Base Plate) و اتصالات اسکلت فلزی کاربرد دارند. از آنجا که ابعاد پلیت در بازار به سانتی‌متر بیان می‌شود (مثل پلیت ۲۰×۲۰ یا پلیت ۴۰×۴۰)، فرمول سریع محاسبه وزن پلیت بر حسب سانتی‌متر به صورت زیر است:

فرمول سریع محاسبه وزن پلیت (بر حسب سانتی‌متر): وزن پلیت (کیلوگرم) = [طول (سانتی‌متر) × عرض (سانتی‌متر) × ضخامت (میلی‌متر) × 7.85] تقسیم بر 10,000

در جدول زیر، وزن پرمصرف‌ترین سایزهای پلیت آهنی استاندارد برای سهولت کار شما محاسبه شده است:

ابعاد پلیت (سانتی‌متر)	ابعاد پلیت (میلی‌متر)	ضخامت ۸ میل (kg)	ضخامت ۱۰ میل (kg)	ضخامت ۱۲ میل (kg)	ضخامت ۱۵ میل (kg)	ضخامت ۲۰ میل (kg)
پلیت ۱۰ × ۱۰	۱۰۰ × ۱۰۰	0.63	0.785	0.94	1.18	1.57
پلیت ۱۰ × ۲۰	۱۰۰ × ۲۰۰	1.26	1.57	1.88	2.35	3.14
پلیت ۱۵ × ۱۵	۱۵۰ × ۱۵۰	1.41	1.77	2.12	2.65	3.53
پلیت ۲۰ × ۲۰	۲۰۰ × ۲۰۰	2.51	3.14	3.77	4.71	6.28
پلیت ۲۵ × ۲۵	۲۵۰ × ۲۵۰	3.92	4.91	5.89	7.36	9.81
پلیت ۳۰ × ۳۰	۳۰۰ × ۳۰۰	5.65	7.06	8.48	10.60	14.13
پلیت ۴۰ × ۴۰	۴۰۰ × ۴۰۰	10.05	12.56	15.07	18.84	25.12
پلیت ۵۰ × ۵۰	۵۰۰ × ۵۰۰	15.70	19.62	23.55	29.44	39.25

بررسی تخصصی وزن ورق در ضخامت‌های پرمصرف بازار (از ۰.۵ تا ۵۰ میل)

در پروژه‌های اجرایی، مهندسان و خریداران معمولاً به دنبال وزن دقیق ضخامت‌های خاصی از ورق هستند که بیشترین گردش کاری را در کارگاه‌ها دارند. پیش از بررسی تک‌تک ضخامت‌های کلیدی، جدول مرجع وزن هر متر مربع ورق آهنی (وزن واحد سطح) را مشاهده می‌کنید که مبنای تمام محاسبات متره و برآورد است:

جدول وزن هر متر مربع ورق سیاه و فولادی (ابعاد ۱×۱ متر با چگالی ۷.۸۵)

ضخامت ورق (میلی‌متر)	وزن هر متر مربع (کیلوگرم)	ضخامت ورق (میلی‌متر)	وزن هر متر مربع (کیلوگرم)
۰.۵ میل	3.925	۸ میل	62.80
۰.۷ میل	5.495	۱۰ میل	78.50
۰.۸ میل	6.280	۱۲ میل	94.20
۰.۹ میل	7.065	۱۵ میل	117.75
۱ میل	7.850	۲۰ میل	157.00
۱.۲۵ میل	9.812	۲۵ میل	196.25
۱.۵ میل	11.775	۳۰ میل	235.50
۲ میل	15.700	۳۵ میل	274.75
۲.۵ میل	19.625	۴۰ میل	314.00
۳ میل	23.550	۴۵ میل	353.25
۴ میل	31.400	۵۰ میل	392.50
۵ میل	39.250	۶۰ میل	471.00
۶ میل	47.100	۷۰ میل	549.50

در ادامه، مشخصات فنی، کاربردها و وزن دقیق شیت‌های استاندارد در ضخامت‌های پرطرفدار بازار را بررسی می‌کنیم:

۱. وزن ورق آهن ۱ میل

ورق ۱ میلی‌متر یکی از پرکاربردترین ضخامت‌ها در دسته ورق‌های نازک (روغنی و گالوانیزه و گاهی اسیدشویی) است که به دلیل انعطاف‌پذیری عالی، قابلیت خم‌کاری و کشش عمیق، در تولید بدنه لوازم خانگی، کانال‌های تهویه، تابلوهای تبلیغاتی، کابینت‌های فلزی و قطعات خودرو به کار می‌رود.

• وزن ورق ۱ میل در ابعاد ۱۰۰۰×۲۰۰۰ میلی‌متر (۲×۱ متر): 15.70 کیلوگرم (با چگالی کارخانه‌ای حدود ۱۶ کیلوگرم)
• وزن ورق ۱ میل در ابعاد ۱۲۵۰×۲۵۰۰ میلی‌متر (۲.۵×۱.۲۵ متر): 24.53 کیلوگرم (حدود ۲۵ کیلوگرم)
• وزن ورق ۱ میل در ابعاد ۱۲۵۰×۶۰۰۰ میلی‌متر (۶×۱.۲۵ متر): 58.87 کیلوگرم
• وزن ورق ۱ میل در ابعاد ۱۵۰۰×۶۰۰۰ میلی‌متر (۶×۱.۵ متر): 70.65 کیلوگرم

۲. وزن ورق ۱.۵ میل (سیاه، روغنی و گالوانیزه)

ضخامت ۱.۵ میلی‌متر نقطه تلاقی ورق‌های نورد سرد و نورد گرم است؛ یعنی هم به صورت ورق روغنی و گالوانیزه تولید می‌شود و هم آغازگر سایزبندی ورق سیاه 1.5 میل در بازار است. این ضخامت تعادل بی‌نظیری میان سبکی و مقاومت خمشی ایجاد می‌کند و در ساخت پروفیل‌های سبک، درب و پنجره فلزی، کابین آسانسور، تابلو برق صنعتی و بشکه‌سازی کاربرد فراوانی دارد.

ابعاد استاندارد شیت (متر)	ابعاد به میلی‌متر	مساحت شیت (متر مربع)	وزن تئوری ورق ۱.۵ میل (کیلوگرم)	وزن رایج بازاری (کیلوگرم)
۱ × ۲ متر	۱۰۰۰ × ۲۰۰۰	2.000	23.55	۲۴ کیلوگرم
۱.۲۵ × ۲.۵ متر	۱۲۵۰ × ۲۵۰۰	3.125	36.80	۳۷ کیلوگرم
۱.۵ × ۳ متر	۱۵۰۰ × ۳۰۰۰	4.500	52.99	۵۳ کیلوگرم
۱.۵ × ۶ متر	۱۵۰۰ × ۶۰۰۰	9.000	105.97	۱۰۶ کیلوگرم
۲ × ۶ متر	۲۰۰۰ × ۶۰۰۰	12.000	141.30	۱۴۲ کیلوگرم

۳. وزن ورق آهن ۲ میل

بدون تردید ورق ۲ میل یکی از پرفروش‌ترین مقاطع تخت فولادی در بازار آهن ایران است. این ورق به دلیل ضخامت استاندارد، به راحتی با دستگاه‌های جوشکاری معمولی (الکترود دستی و CO2) بدون سوراخ شدن جوشکاری می‌شود و در عین حال برای برشکاری و خم‌کاری با گیوتین و برک کارگاهی بسیار ایده‌آل است. از ساخت قوطی و پروفیل ساختمانی گرفته تا تولید مخازن سبک، کانتینرسازی، گاردریل و شاسی تجهیزات صنعتی، همگی به ورق ۲ میل وابسته هستند. به همین جهت پیش از استعلام قیمت ورق سیاه امروز در بازار برای ضخامت ۲ میل، جدول زیر را به خاطر بسپارید:

نوع شیت / اصطلاح بازاری	ابعاد به متر	ابعاد به میلی‌متر	مساحت (متر مربع)	وزن دقیق با چگالی ۷.۸۵ (kg)	وزن کارخانه فولاد مبارکه (kg)
شیت کوتاه (۲×۱)	۱ × ۲	۱۰۰۰ × ۲۰۰۰	2.000	31.40	۳۲ کیلوگرم
شیت استاندارد (۲.۵×۱.۲۵)	۱.۲۵ × ۲.۵	۱۲۵۰ × ۲۵۰۰	3.125	49.06	۵۰ کیلوگرم
شیت متوسط (۳×۱.۵)	۱.۵ × ۳	۱۵۰۰ × ۳۰۰۰	4.500	70.65	۷۱ کیلوگرم
شیت بلند (۶×۱.۲۵)	۱.۲۵ × ۶	۱۲۵۰ × ۶۰۰۰	7.500	117.75	۱۱۸ کیلوگرم
شیت بلند عریض (۶×۱.۵)	۱.۵ × ۶	۱۵۰۰ × ۶۰۰۰	9.000	141.30	۱۴۴ کیلوگرم
شیت بزرگ صنعتی (۶×۲)	۲ × ۶	۲۰۰۰ × ۶۰۰۰	12.000	188.40	۱۹۰ کیلوگرم

۴. وزن ورق آهن ۳ میل و ۴ میل

ورق‌های ۳ و ۴ میلی‌متر وارد رده ورق‌های سازه‌ای نیمه‌سنگین می‌شوند. ورق ۳ میل در ساخت کف خودروهای باربری، مخازن سوخت، سازه‌های فضاکار و پله‌های فلزی کاربرد دارد و ورق ۴ میل به طور گسترده در تولید لوله‌های درزدار صنعتی، تانکرسازی و تقویت مقاطع ساختمانی استفاده می‌شود.

• وزن ورق ۳ میل: در ابعاد ۲×۱ متر برابر با 47.1 کیلوگرم، در ابعاد ۲.۵×۱.۲۵ متر برابر با 73.6 کیلوگرم، در ابعاد ۶×۱.۲۵ متر برابر با 176.63 کیلوگرم و در ابعاد ۶×۱.۵ متر برابر با 211.95 کیلوگرم است.
• وزن ورق ۴ میل: در ابعاد ۲×۱ متر برابر با 62.8 کیلوگرم، در ابعاد ۲.۵×۱.۲۵ متر برابر با 98.12 کیلوگرم، در ابعاد ۶×۱.۲۵ متر برابر با 235.5 کیلوگرم و در ابعاد ۶×۱.۵ متر برابر با 282.6 کیلوگرم است.

۵. وزن ورق ۵ میل و ۶ میل

هنگامی که ضخامت ورق به ۵ و ۶ میلی‌متر می‌رسد، مقاومت مکانیکی و تحمل تنش برشی و خمشی آن به شکل محسوسی افزایش می‌یابد. این ضخامت‌ها در ساخت مخازن تحت فشار، شاسی ماشین‌آلات سنگین و کامیون‌ها، ساخت تیرورق‌های سبک، دیواره‌های سیلوها و زیرسازی تجهیزات کارخانه‌ای نقش محوری دارند.

• وزن ورق ۵ میل: در ابعاد ۲×۱ متر معادل 78.5 کیلوگرم، در ابعاد ۲.۵×۱.۲۵ متر معادل 122.65 کیلوگرم و در شیت فابریک ۶×۱.۵ متر معادل 353.25 کیلوگرم است.
• وزن ورق ۶ میل: در ابعاد ۲×۱ متر معادل 94.2 کیلوگرم، در ابعاد ۲.۵×۱.۲۵ متر معادل 147.18 کیلوگرم و در شیت فابریک ۶×۱.۵ متر معادل 423.90 کیلوگرم (حدود ۴۲۴ کیلوگرم) است.

۶. وزن ورق ۸ میل، ۱۰ میل، ۱۲ میل و ۱۵ میل (ورق‌های سنگین صنعتی)

ورق‌های با ضخامت ۸ میلی‌متر به بالا در دسته «پلیت‌های صنعتی و ساختمانی سنگین» قرار می‌گیرند. ساخت تیرورق‌ها (Plate Girders)، ستون‌های باکس (Box Columns)، فلنج‌ها، بیس‌پلیت‌ها، صنایع کشتی‌سازی، پالایشگاهی و خطوط انتقال نفت و گاز بدون این ضخامت‌ها امکان‌پذیر نیست. در این رده، اکثر شیت‌ها با طول ۶ متر و عرض ۱.۲۵، ۱.۵ یا ۲ متر عرضه می‌شوند:

• وزن ورق ۸ میل:
  • شیت ۲×۱ متر: 125.6 کیلوگرم
  • شیت ۶×۱.۲۵ متر (کاویان): 471 کیلوگرم
  • شیت ۶×۱.۵ متر (مبارکه و کاویان): 565.2 کیلوگرم
  • شیت ۶×۲ متر (اکسین اهواز): 753.6 کیلوگرم (حدود ۷۵۴ کیلوگرم)
• وزن ورق ۱۰ میل:
  • شیت ۲×۱ متر: 157 کیلوگرم
  • شیت ۶×۱.۲۵ متر: 588.75 کیلوگرم (۵۸۹ کیلوگرم)
  • شیت ۶×۱.۵ متر: 706.5 کیلوگرم (۷۰۷ کیلوگرم)
  • شیت ۶×۲ متر: 942 کیلوگرم
• وزن ورق ۱۲ میل:
  • شیت ۶×۱.۲۵ متر: 706.5 کیلوگرم
  • شیت ۶×۱.۵ متر: 847.8 کیلوگرم (۸۴۸ کیلوگرم)
  • شیت ۶×۲ متر: 1130.4 کیلوگرم (۱۱۳۱ کیلوگرم)
• وزن ورق ۱۵ میل:
  • شیت ۶×۱.۲۵ متر: 883.1 کیلوگرم (۸۸۴ کیلوگرم)
  • شیت ۶×۱.۵ متر: 1059.75 کیلوگرم (۱۰۶۰ کیلوگرم)
  • شیت ۶×۲ متر: 1413 کیلوگرم

جداول وزنی استاندارد کارخانه‌های معتبر تولیدکننده ورق در ایران

یکی از نکات بسیار مهمی که هر خریدار حرفه‌ای در هنگام استعلام قیمت ورق آهنی امروز باید به آن توجه کند این است که وزن یک شیت ورق با ابعاد ظاهری یکسان، در کارخانه‌های مختلف می‌تواند کمی متفاوت باشد! دلیل این امر به تکنولوژی قفسه‌های نورد، استاندارد تولید هر کارخانه و تلرانس ضخامت آن برند بازمی‌گردد. در ادامه، جداول وزنی رسمی چهار قطب اصلی تولید ورق سیاه در ایران و سپس جداول وزنی سایر ورق‌ها را مشاهده می‌کنید.

۱. جدول وزن ورق فولاد مبارکه اصفهان

مجتمع فولاد مبارکه اصفهان بزرگ‌ترین و دقیق‌ترین تولیدکننده ورق‌های گرم و سرد در خاورمیانه است. ورق‌های سیاه این کارخانه تا ضخامت ۱۵ میلی‌متر به صورت رول و شیت با کیفیت سطحی عالی و کمترین تلرانس وزنی (کاملاً منطبق بر جدول اشتال و چگالی ۷.۸۵) تولید می‌شوند:

ردیف	ضخامت ورق (mm)	عرض شیت (m)	عرض شیت (mm)	طول شیت (m)	طول شیت (mm)	وزن هر برگ شیت (کیلوگرم)
۱	۲ میل	۱.۰۰	۱۰۰۰	۲	۲۰۰۰	31.40 تا 32.00
۲	۲ میل	۱.۲۵	۱۲۵۰	۲.۵	۲۵۰۰	49.06 تا 50.00
۳	۳ میل	۱.۲۵	۱۲۵۰	۶	۶۰۰۰	176.63
۴	۳ میل	۱.۵۰	۱۵۰۰	۶	۶۰۰۰	211.95
۵	۴ میل	۱.۲۵	۱۲۵۰	۶	۶۰۰۰	235.50
۶	۴ میل	۱.۵۰	۱۵۰۰	۶	۶۰۰۰	282.60
۷	۴.۸ میل	۱.۵۰	۱۵۰۰	۶	۶۰۰۰	339.12
۸	۵ میل	۱.۵۰	۱۵۰۰	۶	۶۰۰۰	353.25
۹	۶ میل	۱.۵۰	۱۵۰۰	۶	۶۰۰۰	423.90
۱۰	۸ میل	۱.۵۰	۱۵۰۰	۶	۶۰۰۰	565.20
۱۱	۱۰ میل	۱.۵۰	۱۵۰۰	۶	۶۰۰۰	706.50
۱۲	۱۲ میل	۱.۵۰	۱۵۰۰	۶	۶۰۰۰	847.80
۱۳	۱۵ میل	۱.۵۰	۱۵۰۰	۶	۶۰۰۰	1059.75

۲. جدول وزن ورق فولاد اکسین خوزستان (اکسین اهواز)

شرکت فولاد اکسین خوزستان تنها تولیدکننده ورق‌های عریض (عرض ۲ متر یا ۲۰۰۰ میلی‌متر) و ورق‌های آلیاژی و مخزنی ضخیم (از ۸ تا ۱۰۰ میلی‌متر) در ایران است. ورق‌های اکسین به صورت شیت فابریک (نه رول) نورد می‌شوند و ستون فقرات صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و سازه‌های سنگین کشور هستند:

ردیف	ضخامت ورق (mm)	عرض شیت (m)	عرض شیت (mm)	طول شیت (m)	طول شیت (mm)	وزن هر برگ شیت اکسین (کیلوگرم)
۱	۸ میل	۲.۰۰	۲۰۰۰	۶	۶۰۰۰	753.60 (۷۵۴ کیلوگرم)
۲	۱۰ میل	۲.۰۰	۲۰۰۰	۶	۶۰۰۰	942.00
۳	۱۲ میل	۲.۰۰	۲۰۰۰	۶	۶۰۰۰	1130.40 (۱۱۳۱ کیلوگرم)
۴	۱۵ میل	۲.۰۰	۲۰۰۰	۶	۶۰۰۰	1413.00
۵	۲۰ میل	۲.۰۰	۲۰۰۰	۶	۶۰۰۰	1884.00
۶	۲۵ میل	۲.۰۰	۲۰۰۰	۶	۶۰۰۰	2355.00
۷	۳۰ میل	۲.۰۰	۲۰۰۰	۶	۶۰۰۰	2826.00
۸	۳۵ میل	۲.۰۰	۲۰۰۰	۶	۶۰۰۰	3297.00
۹	۴۰ میل	۲.۰۰	۲۰۰۰	۶	۶۰۰۰	3768.00
۱۰	۴۵ میل	۲.۰۰	۲۰۰۰	۶	۶۰۰۰	4239.00
۱۱	۵۰ میل	۲.۰۰	۲۰۰۰	۶	۶۰۰۰	4710.00
۱۲	۵۵ میل	۲.۰۰	۲۰۰۰	۶	۶۰۰۰	5181.00
۱۳	۶۰ میل	۲.۰۰	۲۰۰۰	۶	۶۰۰۰	5652.00
۱۴	۷۰ میل	۲.۰۰	۲۰۰۰	۶	۶۰۰۰	6594.00

۳. جدول وزن ورق فولاد کاویان اهواز

کارخانه فولاد کاویان اهواز یکی از قدیمی‌ترین و معتبرترین تولیدکنندگان ورق‌های سنگین و نیمه‌سنگین (از ضخامت ۸ تا ۶۰ میلی‌متر) در عرض‌های ۱۲۵۰ و ۱۵۰۰ میلی‌متر است. آگاهی از جدول وزنی ورق کاویان برای سوله‌سازان و سازندگان اسکلت‌های فلزی بسیار حیاتی است:

ردیف	ضخامت ورق (mm)	عرض شیت (mm)	طول شیت (mm)	وزن شیت عرض ۱۲۵۰ (کیلوگرم)	عرض شیت (mm)	وزن شیت عرض ۱۵۰۰ (کیلوگرم)
۱	۸ میل	۱۲۵۰	۶۰۰۰	471.00	۱۵۰۰	565.20
۲	۱۰ میل	۱۲۵۰	۶۰۰۰	589.00	۱۵۰۰	706.50
۳	۱۲ میل	۱۲۵۰	۶۰۰۰	707.00	۱۵۰۰	847.80
۴	۱۵ میل	۱۲۵۰	۶۰۰۰	884.00	۱۵۰۰	1059.75
۵	۲۰ میل	۱۲۵۰	۶۰۰۰	1178.00	۱۵۰۰	1413.00
۶	۲۵ میل	۱۲۵۰	۶۰۰۰	1472.00	۱۵۰۰	1766.25
۷	۳۰ میل	۱۲۵۰	۶۰۰۰	1767.00	۱۵۰۰	2119.50
۸	۳۵ میل	۱۲۵۰	۶۰۰۰	2060.60	۱۵۰۰	2472.75
۹	۴۰ میل	۱۲۵۰	۶۰۰۰	2355.00	۱۵۰۰	2826.00
۱۰	۴۵ میل	۱۲۵۰	۶۰۰۰	2649.30	۱۵۰۰	3179.25
۱۱	۵۰ میل	۱۲۵۰	۶۰۰۰	2943.75	۱۵۰۰	3532.50
۱۲	۶۰ میل	۱۲۵۰	۶۰۰۰	3532.50	۱۵۰۰	4239.00

۴. جدول وزن ورق کارخانه فولاد گیلان

مجتمع فولاد گیلان یکی دیگر از تامین‌کنندگان بزرگ ورق گرم و سرد در کشور است که محصولات نورد گرم آن عمدتاً در ضخامت‌های ۲ تا ۱۵ میلی‌متر به صورت کلاف و شیت‌های برش‌خورده با عرض ۱۰۰۰، ۱۲۵۰ و ۱۵۰۰ میلی‌متر عرضه می‌شود. وزن شیت‌های ۶ متری عرض ۱۵۰۰ فولاد گیلان در ضخامت‌های ۲ تا ۱۲ میل به شرح زیر است:

• ورق ۲ میل گیلان (۱۰۰۰×۲۰۰۰ میلی‌متر): 31.4 کیلوگرم
• ورق ۲.۵ میل گیلان (۱۲۵۰×۲۵۰۰ میلی‌متر): 61.3 کیلوگرم
• ورق ۳ میل گیلان (۱۵۰۰×۶۰۰۰ میلی‌متر): 212 کیلوگرم
• ورق ۴ میل گیلان (۱۵۰۰×۶۰۰۰ میلی‌متر): 283 کیلوگرم
• ورق ۵ میل گیلان (۱۵۰۰×۶۰۰۰ میلی‌متر): 354 کیلوگرم
• ورق ۶ میل گیلان (۱۵۰۰×۶۰۰۰ میلی‌متر): 424 کیلوگرم
• ورق ۸ میل گیلان (۱۵۰۰×۶۰۰۰ میلی‌متر): 566 کیلوگرم
• ورق ۱۰ میل گیلان (۱۵۰۰×۶۰۰۰ میلی‌متر): 707 کیلوگرم
• ورق ۱۲ میل گیلان (۱۵۰۰×۶۰۰۰ میلی‌متر): 848 کیلوگرم

۵. جدول وزنی جامع ورق گالوانیزه، روغنی، استیل و آلومینیوم (شیت استاندارد)

برای مهندسانی که در صنایع سبک، تاسیسات، خودروسازی و نما فعالیت می‌کنند، جدول مقایسه‌ای زیر وزن شیت‌های استاندارد (۱۰۰۰×۲۰۰۰ و ۱۲۵۰×۲۵۰۰ میلی‌متر) را در چهار ورق پرکاربرد به تفکیک نمایش می‌دهد:

ضخامت (mm)	ورق روغنی ۲×۱ متر (kg)	ورق روغنی ۲.۵×۱.۲۵ متر (kg)	ورق گالوانیزه ۲×۱ متر (kg)	ورق گالوانیزه ۲.۵×۱.۲۵ متر (kg)	ورق استیل ۲×۱ متر (kg)	ورق آلومینیوم ۲×۱ متر (kg)
۰.۳ میل	4.71	7.36	4.80	7.50	4.76	1.62
۰.۴ میل	6.28	9.81	6.40	10.00	6.35	2.16
۰.۵ میل	7.85	12.26	8.00	12.50	7.93	2.70
۰.۶ میل	9.42	14.72	9.60	15.00	9.52	3.24
۰.۷ میل	10.99	17.17	11.20	17.50	11.10	3.78
۰.۸ میل	12.56	19.62	12.80	20.00	12.69	4.32
۰.۹ میل	14.13	22.08	14.40	22.50	14.27	4.86
۱.۰ میل	15.70	24.53	16.00	25.00	15.86	5.40
۱.۲۵ میل	19.62	30.66	20.00	31.25	19.82	6.75
۱.۵ میل	23.55	36.80	24.00	37.50	23.79	8.10
۲.۰ میل	31.40	49.06	32.00	50.00	31.72	10.80
۲.۵ میل	39.25	61.33	40.00	62.50	39.65	13.50
۳.۰ میل	47.10	73.59	48.00	75.00	47.58	16.20

دلایل اختلاف وزن تئوری (فرمولی) با وزن باسکول چیست؟

یکی از پرتکرارترین چالش‌هایی که خریداران در زمان تسویه‌حساب نهایی با آن مواجه می‌شوند این است که: «چرا وزنی که ما با فرمول حساب کردیم با عدد درج‌شده روی قبض باسکول تفاوت دارد؟» شناخت علمی دلایل این اختلاف به شما کمک می‌کند تا مرز بین «تلرانس استاندارد کارخانه» و «تقلب یا خطای بارگیری» را به خوبی تشخیص دهید:

۱. تلرانس ضخامت در فرآیند نورد (Rolling Tolerance)

هیچ خط نوردی در جهان نمی‌تواند ورقی تولید کند که در تمام نقاط از ابتدا تا انتهای کلاف، ضخامتی با دقت میکرون و مطلقاً ثابت داشته باشد. بر اساس استانداردهای بین‌المللی مانند DIN EN 10029، ASTM A6 و استاندارد ملی ایران (ISIRI)، کارخانه‌ها مجاز هستند ورق را در یک بازه تلرانس ضخامت مشخص تولید کنند.

• برای مثال، در ورق سیاه ۶ میل، اگر ضخامت واقعی ورق در میانه شیت ۶.۱۵ میلی‌متر یا ۵.۸۵ میلی‌متر باشد، هنوز در محدوده استاندارد قرار دارد، اما همین ۰.۱۵ میلی‌متر اختلاف ضخامت، وزن یک شیت ۶ متری را بیش از 10.5 کیلوگرم تغییر می‌دهد!

۲. پدیده شکم‌دادگی غلتک‌ها (Crown Effect) در ورق‌های عریض

در نورد گرم ورق‌های عریض (به‌ویژه عرض ۱۵۰۰ و ۲۰۰۰ میلی‌متر)، فشار بسیار زیاد فولاد داغ به غلتک‌های قفسه نورد باعث می‌شود که مرکز ورق ضخامتی به اندازه چند صدم تا یک دهم میلی‌متر بیشتر از لبه‌های کناری ورق داشته باشد. از آنجا که خریداران معمولاً فک کولیس را در لبه کناری ورق قرار می‌دهند، ضخامت کمتری را می‌خوانند، در حالی که شکم‌دادگی میانه شیت باعث افزایش وزن واقعی بار روی باسکول می‌شود.

۳. تلرانس طول و عرض در شیت‌های برش‌خورده از رول

هنگامی که کلاف‌های (رول‌های) ورق سیاه در خطوط برش (Cut-to-Length) باز و صاف می‌شوند و توسط گیوتین به طول مثلاً ۶۰۰۰ میلی‌متر برش می‌خورند، معمولاً برای جلوگیری از کسری ابعاد مشتری، طول برش را چند میلی‌متر بیشتر (مثلاً ۶۰۰۵ یا ۶۰۱۰ میلی‌متر) تنظیم می‌کنند. همچنین در کلاف‌های لبه‌دار (Mill Edge) که لبه‌بری نشده‌اند، عرض واقعی کلاف ممکن است ۱۰ تا ۲۰ میلی‌متر بیشتر از عرض اسمی باشد.

۴. وزن بسته‌بندی، تسمه‌کشی و پالت چوبی

در ورق‌های نازک روغنی، گالوانیزه و استیل که به صورت بندیل (پالت) یا کلاف بسته‌بندی‌شده عرضه می‌شوند، تفاوت بین وزن خالص (Net Weight) و وزن ناخالص (Gross Weight) روی شناسنامه محصول درج می‌شود. وزن پالت‌های چوبی زیر بندیل، ورق‌های محافظ دور کلاف و تسمه‌های فولادی می‌تواند بین ۲۰ تا ۶۰ کیلوگرم در هر بندیل باشد.

جدول تلرانس مجاز ضخامت ورق فولادی و تاثیر آن بر نوسان وزن

بازه ضخامت اسمی ورق (میلی‌متر)	تلرانس مجاز تقریبی در نورد گرم (mm)	تلرانس مجاز تقریبی در نورد سرد (mm)	حداکثر درصد اختلاف مجاز وزن فرمول با باسکول
۱ تا ۲ میلی‌متر	± 0.12 تا ± 0.16	± 0.03 تا ± 0.06	۲ تا ۵ درصد
۲.۵ تا ۴ میلی‌متر	± 0.18 تا ± 0.22	± 0.07 تا ± 0.10	۲ تا ۴ درصد
۵ تا ۸ میلی‌متر	± 0.24 تا ± 0.30	تولید نمی‌شود	۱.۵ تا ۳.۵ درصد
۱۰ تا ۱۵ میلی‌متر	± 0.35 تا ± 0.45	تولید نمی‌شود	۱.۵ تا ۳ درصد
۲۰ تا ۴۰ میلی‌متر	± 0.50 تا ± 0.80	تولید نمی‌شود	۱ تا ۲.۵ درصد

ارتباط مستقیم وزن ورق آهنی با قیمت روز و استراتژی خرید بهینه از فولاد شاهان

اکنون که به طور کامل می‌دانید وزن ورق آهنی چگونه محاسبه میشود، زمان آن رسیده است که از این دانش فنی برای کاهش هزینه‌های تدارکات پروژه خود استفاده کنید. در معاملات بازار آهن، فرمول قیمت نهایی هر شیت ورق به صورت زیر است:

فرمول قیمت هر برگ ورق: قیمت یک شیت ورق (تومان) = وزن دقیق شیت (کیلوگرم) × قیمت روز هر کیلوگرم ورق (تومان)

چرا خریداران حرفه‌ای به سراغ تامین‌کنندگان معتبر می‌روند؟

در بازار سنتی، گاهی برخی فروشندگان غیرمعتبر قیمت هر کیلوگرم ورق را اندکی پایین‌تر از عرف بازار اعلام می‌کنند تا مشتری را جذب نمایند، اما در زمان تحویل، باری با تلرانس مثبت بالا (ضخامت بیش از حد استاندارد که وزن فاکتور را سنگین می‌کند) یا برعکس، در فروش‌های شیتی، ورقی با ضخامت کمتر (مثلاً ورق ۱.۸ میل به جای ۲ میل) تحویل می‌دهند.

مجموعه فولاد شاهان به عنوان یکی از قطب‌های تخصصی تامین و توزیع ورق‌های فولادی در کشور، فرآیند استعلام قیمت و تامین بار را بر پایه شفافیت مطلق بنا نهاده است:

1. تضمین تطابق وزن تئوری و باسکول: پیش از ثبت نهایی سفارش و خرید ورق آهنی در فولاد شاهان، کارشناسان ما وزن دقیق هر بندیل یا شیت را بر اساس کارخانه تولیدکننده به شما اعلام می‌کنند و بار ارسالی همراه با قبض باسکول رسمی و استاندارد تحویل می‌گردد.
2. مزیت رقابتی در پایتخت و ارسال سراسری: برای پروژه‌های مستقر در استان تهران و البرز و همچنین کارگاه‌های صنعتی سراسر کشور، واحد تخصصی فروش ورق سیاه تهران در شرکت فولاد شاهان امکان بارگیری مستقیم از انبار تهران (برای سفارش‌های خرد و تحویل فوری) و یا بارگیری مستقیم از کارخانه و بنادر (برای تناژهای بالا) را فراهم کرده است.
3. خدمات برشکاری دقیق (رول به شیت و برش طولی): اگر پروژه شما به ابعادی غیر از شیت‌های استاندارد ۶ یا ۲ متری نیاز دارد، در هنگام خرید ورق سیاه تهران از مجموعه فولاد شاهان می‌توانید سفارش برش کلاف به طول دلخواه را ثبت کنید تا ضایعات و پرت ورق در کارگاه شما به صفر برسد.
4. ارائه شناسنامه متالورژیکی معتبر: تمامی ورق‌های صنعتی، ساختمانی و مخزنی عرضه‌شده توسط فولاد شاهان دارای سرتیفیکیت (شناسنامه) معتبر کارخانه شامل آنالیز شیمیایی، گرید دقیق و وزن خالص و ناخالص کلاف هستند.

چک‌لیست طلایی مهندسان پیش از ثبت سفارش و تحویل بار ورق

برای اینکه از دانش محاسبه وزن ورق بیشترین بهره عملی را ببرید، پیشنهاد می‌کنیم این ۶ گام اجرایی را در تمامی خریدهای خود رعایت کنید:

1. تعیین دقیق گرید و کارخانه: پیش از محاسبه وزن، مشخص کنید که به ورق کدام کارخانه نیاز دارید (برای مثال در ضخامت‌های بالا، عرض ورق اکسین ۲ متر است اما مبارکه و کاویان ۱.۵ و ۱.۲۵ متر هستند).
2. محاسبه مساحت کل و تبدیل به تعداد شیت: مساحت مورد نیاز پروژه را بر مساحت یک شیت استاندارد تقسیم کنید و همیشه ضریب پرت برشکاری (معمولاً ۳ تا ۷ درصد بسته به پیچیدگی قطعات) را به آن بیفزایید.
3. محاسبه وزن تئوری با چگالی ۷.۸۵: با استفاده از فرمول طول × عرض × ضخامت × ۷.۸۵ وزن یک برگ و سپس تناژ کل سفارش را به دست آورید.
4. استعلام قیمت و تطبیق پیش‌فاکتور: تناژ محاسبه‌شده خود را با وزن درج‌شده در پیش‌فاکتور فروشنده مقایسه کنید. اگر اختلاف بیش از ۳ درصد وجود داشت، علت آن (مثلاً تفاوت ابعاد یا تلرانس کارخانه خاص) را پیش از پرداخت جویا شوید.
5. کنترل فیزیکی ابعاد و ضخامت در محل تخلیه: به محض رسیدن تریلی به محل پروژه یا کارگاه، پیش از باز کردن تسمه‌ها و تخلیه بار، با یک کولیس یا میکرومتر کالیبره، ضخامت چند شیت را از قسمت میانی لبه‌ها اندازه‌گیری کنید.
6. تطبیق قبض باسکول مبدا و مقصد: در سفارش‌های تناژ بالا، خودروی حامل بار را در نزدیک‌ترین باسکول معتبر به محل پروژه به صورت پر و خالی وزن‌کشی کنید تا از صحت وزن خالص تحویلی اطمینان صددرصدی حاصل نمایید.